တရုတ်နိုင်ငံ၊ အတွင်းမွန်ဂိုလီးယားရှိ ဘဏ်တစ်ခု ဒေဝါလီခံသွားခဲ့သည်။
အပ်ငွေအာမခံစည်းမျဉ်းအရ တစ်ဦးလျှင် ယွမ်ငွေ ၅၀၀,၀၀၀ အထိသာ အရင်းနှင့် အတိုးကို အကာအကွယ်ပေးထားပြီး၊ ထိုပမာဏထက် ပိုမိုအပ်နှံထားသူများနှင့် အကြွေးရှင်များမှာမူ ၎င်းတို့၏ ငွေကြေးများကို လုံးဝဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရသည်။
ဒေဝါလီခံသွားသည့်ဘဏ်မှာ ဒေသတွင်း သေးငယ်သောဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သည့်အတွက် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုပမာဏမှာ အလွန်ကြီးမားခြင်းမရှိသော်လည်း၊ ယင်းဖြစ်ရပ်က ကြီးမားသော နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများကို သယ်ဆောင်လာခဲ့သည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်များဒေဝါလီခံခြင်းမှာ အလွန်ရှားပါးသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
အကြောင်းမှာ တစ်ဦးချင်းစီ၏ ဘဏ်တစ်ခုခုတွင် အကျပ်အတည်းဖြစ်ပေါ်တိုင်း တရုတ်ပြည်သူ့ဘဏ် (ဗဟိုဘဏ်) က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ကာ အတင်းအကျပ် ပေါင်းစည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဝယ်ယူခြင်းများ ပြုလုပ်၍ အပ်ငွေရှင်များ ဆုံးရှုံးမှုမရှိစေရန် တားဆီးပေးလေ့ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ သို့သော် ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ မည်သည့်အရေးယူဆောင်ရွက်မှုမျှ မလုပ်ဆောင်ဘဲ ဒေဝါလီခံခွင့်ပြုလိုက်သည်။
ဆိုလိုသည်မှာ အစိုးရအနေဖြင့် ဒေဝါလီခံရမည့် ဘဏ်များကို နောက်ထပ် ကယ်တင်ပေးတော့မည်မဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သွားသည်။ စိုးရိမ်စိတ်များ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး အံ့အားသင့်သွားသော အပ်ငွေရှင်များမှာ ၎င်းတို့၏ အပ်ငွေများကို ပြန်လည်ထုတ်ယူရန် ဘဏ်များသို့ အလုအယက်သွားရောက်ကြသဖြင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများမှာ ဘဏ်ပြေးသည့် (bank run) ကြောက်ရွံ့မှုများဖြင့် ဝါးမြိုခြင်းခံလိုက်ရသည်။
Financial Times ၏ သတင်းဖော်ပြချက်အရ လျောင်နင်နှင့် ရှန်တုန်းကဲ့သို့သော ပြည်နယ်များရှိ ဒေသတွင်းဘဏ် ၅ ခု ထပ်မံဒေဝါလီခံသွားခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ဘဏ် ၂၀ ခန့်မှာလည်း အန္တရာယ်ရှိနေကြောင်း သိရသည်။
တရုတ်စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း သီအိုရီများ ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် အနည်းငယ် ပြန်လည်တက်လာနေသော ရှန်ဟိုင်းစတော့အိတ်ချိန်း ညွှန်းကိန်းမှာလည်း ထိုးကျသွားတော့သည်။
တစ်ရက်တည်းတွင် ၆.၅ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး နောက်တစ်ရက်တွင် ၄.၆၃ ရာခိုင်နှုန်း ထပ်မံကျဆင်းခဲ့သည်။
အခြေအနေများမှာ လေးနက်လာသည့်အတွက် တရုတ်အစိုးရက တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်လာသည်။ ဦးစွာအနေဖြင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ဒေဝါလီခံရမှုများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် ဘဏ်များကို စစ်ဆေးမှုများ စတင်ခဲ့ပြီး တစ်ချိန်တည်းမှာပင် သာမန်ပြည်သူများ၏ အပ်ငွေများအတွက် အာမခံပမာဏကို တိုးမြှင့်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
ထို့ပြင် ရှယ်ယာရှင်ကြီးများ၏ ရှယ်ယာရောင်းချမှုကို တားမြစ်ခြင်းနှင့် ကုမ္ပဏီများကို ၎င်းတို့၏ ရှယ်ယာများ ပြန်လည်ဝယ်ယူရန် တိုက်တွန်းခြင်းကဲ့သို့သော စတော့ဈေးကွက်ကို လှုံ့ဆော်ပေးမည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကိုလည်း မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။
ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက ပြတ်သားသောလေသံဖြင့် ဤသို့ဆိုခဲ့သည်။
"တရုတ်စီးပွားရေးမှာ ဘာပြဿနာမှ မရှိပါဘူး။ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ နိုင်ငံခြားငွေ အရန်ငွေတွေက လုံလောက်မှုရှိပြီး အစိုးရအနေနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးတည်ငြိမ်မှုအတွက် အပိုဆောင်းအစီအမံတွေကို အချိန်မရွေး လုပ်ဆောင်ဖို့ အသင့်ရှိပါတယ်။ ကောလာဟလတွေကို ဖြန့်ဝေသူတွေကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် အရေးယူသွားမှာပါ။"
တရုတ်စီးပွားရေး၏ အန္တရာယ်များကို ထောက်ပြသည့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သော သတင်းထောက် ၃၀၀ မှာ အာဏာပိုင်များ၏ စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။
တရားဝင်ညွှန်ကြားချက်မရှိသော်လည်း ပေါ်တယ်နှင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ကုမ္ပဏီများက ပို့စ်များကို ကိုယ်တိုင်ဖျက်ပစ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။
ပုံမှန်မဟုတ်လောက်အောင် ပြင်းထန်သော မီဒီယာနှင့် လူထုသဘောထား ထိန်းချုပ်မှုများ ချမှတ်ခဲ့ပြီး People's Daily နှင့် CCTV တို့က အစိုးရ၏ ရပ်တည်ချက်ကို ခုခံကာကွယ်သည့် ဆောင်းပါးများကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်။
သို့သော် ဤမျှပြင်းထန်သော အစီအမံများရှိသော်လည်း စတော့ဈေးကွက်ကျဆင်းမှုမှာ ရပ်တန့်မည့် အရိပ်အယောင်မပြဘဲ၊ ၎င်းတို့၏ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုများကို ဆုံးရှုံးနေရသူများမှာ ဆက်လက်ပေါ်ပေါက်နေဆဲဖြစ်သည်။
တရုတ်ပြည်သူ့ဘဏ်မှာ အခြေခံအတိုးနှုန်းကို မြှင့်တင်မည့်အစား ယွမ်ငွေ၏ ရည်ညွှန်းငွေလဲနှုန်းကို ၆.၃ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချလိုက်သည်။
တရုတ်နိုင်ငံတွင် ထူးခြားသော စီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် မျှောထားသည့် ငွေလဲနှုန်းစနစ်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် အရောင်းအဝယ်များကို တရုတ်ပြည်သူ့ဘဏ်က ကြေညာသည့် ငွေလဲနှုန်း၏ အထက် သို့မဟုတ် အောက် ၂ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်းသာ ပြုလုပ်ရမည်ဖြစ်သည်။
အာရှနိုင်ငံများ၏ ငွေကြေးများမှာ အမှန်တကယ်တွင် ပက် (peg) စနစ်ကဲ့သို့ လှုပ်ရှားနေသည့်အတွက် တရုတ်နိုင်ငံက ယွမ်ငွေတန်ဖိုးကို လျှော့ချလိုက်သောအခါ ထိုင်းဘတ်၊ ဖိလစ်ပိုင်ပီဆို၊ ဗီယက်နမ်ဒေါင်နှင့် အင်ဒိုနီးရှား ရူပီးတို့မှာ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
ဘဏ်ပြေးမှုများနှင့် စတော့ဈေးကွက်ပြိုလဲမှုမှာ ပြဿနာများဖြစ်သော်လည်း အဆိုးရွားဆုံး ပြဿနာမှာ အိမ်ခြံမြေဖြစ်သည်။
ယခုအချိန်အထိ တရုတ်အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများမှာ ဝယ်လိုက်ရုံဖြင့် ငွေရနိုင်သည်ဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင် ကောင်းကင်သို့ ထိုးတက်နေခဲ့သည်။ ဘဏ္ဍာရေးမတည်ငြိမ်မှုများက အမှန်တကယ် စီးပွားရေးဆီသို့ ပျံ့နှံ့လာပါက အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများမှာ အကြီးအကျယ် ထိုးကျသွားနိုင်သည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ပေကျင်းနှင့် ရှန်ဟိုင်းကဲ့သို့သော ပထမတန်းစားမြို့ကြီးများ၏ PIR (ဝင်ငွေနှင့် ဈေးနှုန်းအချိုး) အညွှန်းကိန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ဒေသန္တရအစိုးရများအားလုံးမှာလည်း မြို့သစ်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို အသီးသီး စတင်လုပ်ဆောင်နေကြသည်။
မြေလွတ်မြေရိုင်းပေါ်တွင် မြို့သစ်တည်ပြီး တိုက်ခန်းများ ရောင်းချပါက ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ လှုံ့ဆော်မှုဖြစ်ပြီး အလုပ်အကိုင်များ တိုးတက်လာကာ အခွန်ဝင်ငွေများလည်း တိုးပွားလာမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မြို့သစ်တည်ဆောက်ရေးမှာ ဒေသန္တရအစိုးရများအတွက် ရွှေဥ အုသော ဘဲငန်းနှင့် တူနေသည်။ သို့သော် အိမ်ခြံမြေ ဝယ်ယူနိုင်သည့် လူတန်းစားမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိနေပြီး အရောင်းများမှာလည်း ပုံအောလာသည့်အတွက် လူမနေသော အိမ်များမှာ တဖြည်းဖြည်း များပြားလာကာ ကော်ပိုရိတ်နှင့် အိမ်ထောင်စု အကြွေးများလည်း သိသိသာသာ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများ တက်နေသရွေ့တော့ ပြဿနာမရှိပါ။ သို့သော် ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းသွားသည့်အခိုက်အတန့်တွင် ပြဿနာအားလုံးမှာ ပေါ်ပေါက်လာတော့သည်။
ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းလာသောအခါ အိမ်ဝယ်လိုသူအရေအတွက် လျော့နည်းသွားပြီး ဝယ်လိုအား ကျဆင်းလာသည့်အခါ ဈေးနှုန်းများမှာ ပိုမိုကျဆင်းသွားသည်။ အိမ်ဈေးနှုန်းများ ကျဆင်းမှုကြောင့် အိမ်ကို ရောင်းချသော်လည်း ချေးငွေကို ပြန်မဆပ်နိုင်သည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဘဏ်များမှာ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ဒေဝါလီခံရဖွယ်ရှိသည်။
ဒေသတွင်းဘဏ်တစ်ခု ဒေဝါလီခံခြင်းမှ စတင်ခဲ့သော စိုးရိမ်စိတ်များမှာ စတော့ဈေးကွက်နှင့် အိမ်ခြံမြေမှတစ်ဆင့် အမှန်တကယ် စီးပွားရေးနယ်ပယ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်။
ပါမောက္ခ Nouriel Roubini က New York Times တွင် 'မီးခိုးရောင် ကြံ့တစ်ကောင် တရုတ်နိုင်ငံကို တည့်တည့်မတ်မတ် ပြေးဝင်နေသည်' ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အယ်ဒီတာ့အာဘော်တစ်ခု ရေးသားခဲ့သည်။
ဆိုးရွားသော သတင်းများစွာ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထွက်ပေါ်လာသည့်အတွက် အင်တာနက်ပေါ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ မကြာမီ ပြိုလဲတော့မည်ဟူသော စိုးရိမ်မှုများဖြင့် ပြည့်နှက်သွားခဲ့သည်။
- တရုတ်အခြေအနေက အခု တော်တော်လေး ဆိုးနေပြီ။ - ရှန်ဟိုင်းစတော့အိတ်ချိန်းက ဘာဖြစ်နေတာလဲ။ - ငါ့ရဲ့ တရုတ်ရန်ပုံငွေတွေတော့ သွားပြီ ㅜㅜ - အိမ်ခြံမြေတွေလည်း ထိုးကျနေတယ်။ သူတို့ဆောက်နေတဲ့ အိမ်တွေအကုန်လုံးပြီးတော့မှ။ - အတွင်းပိုင်းမြို့တွေမှာ လူမနေတဲ့အိမ်တွေနဲ့ ပြည့်နေပြီ။ တစ်မြို့လုံး လူသူမရှိတဲ့ သရဲမြို့တွေတောင် ရှိနေတယ်။ - ဒီအတိုင်းဆိုရင် တကယ်ပဲ ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်လာမှာလား။ - ဒီစောက်ကျိုးနည်း စတော့ဈေးကွက်က ဘယ်တော့မှ ရပ်မှာလဲ ㅜㅜ - တရုတ်နိုင်ငံ ဒေဝါလီခံတာ စတင်ပြီ! မြန်မြန်ထွက်ကြ! - တောင်ကိုရီးယားကရော အန္တရာယ်မရှိဘူးလား။ စတော့ဈေးကွက်က ရူးမတတ် ကျနေပြီး ငွေလဲနှုန်းကလည်း မတည်မငြိမ်ဖြစ်နေတာ~ - ဒါပေမဲ့ တောင်ကိုရီးယားမှာ ကန်ဂျင်ဟူး ရှိနေတာကိုက ကံကောင်းတာမဟုတ်ဘူးလား။ - ဘာတွေပြောနေတာလဲ။ ကိုရီးယားစီးပွားရေးမှာ ပြဿနာတက်ရင် ကန်ဂျင်ဟူး က အရင်ဆုံး ထွက်ပြေးမှာ။ အမြတ်စားသမားတန်းစားက ဘယ်နေရာမှ သွားမှာမဟုတ်ဘူး မဟုတ်လား။ - OTK ကုမ္ပဏီကလည်း ဒေါ်လာကို ပိုစုဆောင်းနေတယ်လို့ ကြားတယ်။ - Saemangeum က ဘာဆက်ဖြစ်မလဲ။ ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွေက အစီအစဉ်အတိုင်း ဆက်လုပ်နိုင်ပါ့မလား။ - ရုရှားအခြေအနေလည်း ဆိုးနေတယ်လို့ ကြားတယ်၊ ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုက ပျက်သွားတော့မှာလား။ - ကန်ဂျင်ဟူး ဘာတွေတွေးနေလဲဆိုတာ ငါ အရမ်းသိချင်တယ်။
***
တရုတ်စီးပွားရေး ယိမ်းယိုင်နေချိန်တွင် ဥရောပရှိ အကျပ်အတည်းများမှာလည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာနေသည်။
Brexit အပြီးသတ်ဖြစ်လာသည့်အတွက် အိုင်ယာလန်နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန် နယ်စပ်တွင် တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာသည်။ ဗြိတိန်က နယ်စပ်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ကြောင်း အရိပ်အမြွက် ပြောကြားခဲ့ပြီး IRA (အိုင်ယာလန် ရီပတ်ဘလစ်ကန် တပ်မတော်) က 'အိုင်ယာလန် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးအတွက် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲကို ရှောင်လွှဲမှာမဟုတ်ဘူး' ဟုဆိုကာ အကြမ်းဖက်မှုအတွက် သတိပေးခဲ့သည်။
ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်တို့က တောင်ပိုင်းဥရောပကို ဘဏ္ဍာရေးအထောက်အပံ့ပေးရန် ငြင်းဆန်ခဲ့သည်။ ဂရိနိုင်ငံက နောက်ထပ် ချွေတာရေးအစီအစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး အီတလီ၊ ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန်တို့မှလည်း EU မှ နုတ်ထွက်ရန် အသံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
နောက်ထပ် အချိန်ကိုက်ဗုံးတစ်လုံးမှာ တူရကီဖြစ်သည်။
အရင်းအနှီးများ ပြင်ပသို့ စီးထွက်သွားသည်နှင့်အမျှ ကုန်သွယ်ရေးလိုငွေပြမှုဒဏ်ကို ခံစားနေရပြီးဖြစ်သည့် တူရကီနိုင်ငံမှာ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်လိုက်ရသည်။ အစိုးရက ငွေလဲနှုန်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းကို လက်လျှော့လိုက်သောအခါ လီရာငွေတန်ဖိုးမှာ တစ်ရက်တည်းဖြင့် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အကြီးအကျယ် ထိုးကျသွားခဲ့ပြီး အနိမ့်ဆုံးမှတ်တမ်းသစ်တစ်ခုကို တင်လိုက်သည်။
ငွေကြေးဖောင်းပွမှုမှာလည်း အလွန်ဆိုးရွားနေပြီး ငွေကြေးစနစ်ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ရမည့် (redenomination) အခြေအနေအထိပင် ပြောဆိုမှုများ ရှိလာသည်။
သမ္မတ [[Hakan Erener]] က တူရကီစီးပွားရေးမှာ ဒုက္ခသည်များကြောင့် ထိခိုက်နစ်နာနေရသည်ဟုဆိုကာ ဥရောပသမဂ္ဂ (EU) ထံမှ ထပ်ဆောင်းအကူအညီများ ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။
ယခုအချိန်အထိ တူရကီနိုင်ငံသည် ဥရောပသို့ အလုံးအရင်းနှင့် ဝင်ရောက်လာသော ဒုက္ခသည်များကို လက်ခံစောင့်ရှောက်ရန် EU ထံမှ အကူအညီများ ရယူနေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့မှာ အကူအညီပေးမည့် ပမာဏနှင့် ပတ်သက်၍ အချင်းချင်း အားပြိုင်နေကြပြီးမှ တူရကီက ကြီးမားသည့် ဘေလ်တစ်ခုကို တစ်ဖက်သတ် တင်ပြလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်။
EU က ၎င်းကို ငြင်းပယ်ခဲ့ပြီး ယခုအချိန်အထိ ပေးအပ်ခဲ့သော အကူအညီများ၏ အသေးစိတ်အချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်ပြသရန် တူရကီကို ပြန်လည်တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် သမ္မတ [[Erener]] က ဒုက္ခသည်များကို ဥရောပသို့ လွှတ်ပေးမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။
တကယ်တမ်းတွင်လည်း ဒုက္ခသည်စခန်းများမှာ ပြည့်ကျပ်နေပြီဟု အကြောင်းပြကာ အချို့သော ဒုက္ခသည်များကို EU ထဲသို့ ဖြတ်သန်းသွားလာခွင့်ပြုလိုက်သည်။
ဒုက္ခသည်များမှာ တူရကီနယ်စပ်မှတစ်ဆင့် အလုံးအရင်းနှင့် စီးဝင်လာသောအခါ အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီးဖြစ်သော ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်မှာ တရစပ် ရှုပ်ထွေးသွားတော့သည်။ ဂရိ၊ ဘူလ်ဂေးရီးယားနှင့် ရိုမေးနီးယားတို့မှာ တူရကီကို ဝေဖန်နေကြသော်လည်း ဒုက္ခသည်များကို ဖြတ်သန်းခွင့်ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့ကြသည်။
ဒုက္ခသည်များ၏ အမြင်တွင်မူ အခြေအနေဆိုးရွားနေသော အရှေ့ဥရောပ သို့မဟုတ် တောင်ဥရောပနိုင်ငံများထက် စီးပွားရေးအခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် အနောက်ဥရောပနိုင်ငံများတွင် အခြေချလိုကြသည်။
ဤအချက်မှာ ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင်လည်း မငြိမ်မသက်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
တူညီသော အသိုက်အဝန်းတစ်ခုထဲတွင် ပါဝင်နေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ အခြေအနေများနှင့် တွေးခေါ်ပုံများမှာ ကွဲပြားခြားနားနေခြင်းမှာ EU အတွက် အခြေခံကျသော ပြဿနာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
Brexit၊ တောင်ဥရောပ ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ဒုက္ခသည်ပြဿနာများကဲ့သို့သော ကိစ္စရပ်များတွင် နိုင်ငံအသီးသီး၏ အကျိုးစီးပွားများမှာ ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသော်လည်း ရှင်းလင်းပြတ်သားသည့် ဖြေရှင်းချက်မျိုးကို မမြင်တွေ့ရသေးပေ။
***
[EU နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ အမျိုးမျိုးသော အကျပ်အတည်းများအောက်တွင် ညည်းတွားနေရ] [ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးမှာ ပြီးပြည့်စုံသော မုန်တိုင်းတစ်ခု၏ ခြိမ်းခြောက်မှုကို ခံနေရ] [ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း စတင်နေပြီလော] [တောင်ကိုရီးယားလည်း စိတ်အေးလက်အေး မနေနိုင်] [အမေရိကန်အနေဖြင့် အခြေခံအတိုးနှုန်း မြှင့်တင်ခြင်းကို ရပ်တန့်ရမည်...] [အထီးကျန်ဝါဒ ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာပါက ကိုရီးယားစီးပွားရေးအတွက် ကြီးမားသော ထိုးနှက်ချက်ဖြစ်လာမည်]
နှစ်သစ်ဖြစ်သော်လည်း နှစ်စကတည်းကပင် စိတ်မချမ်းမြေ့ဖွယ် သတင်းဆောင်းပါးများမှာ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ထွက်ပေါ်နေသည်။
သတင်းဆိုးများ ထွက်ပေါ်လာတိုင်း ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းအဖြစ်သို့ ကူးစက်သွားမည်ကို စိုးရိမ်မှုများစွာ ရှိနေသည်။ ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ ကောင်းမွန်စွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်လိမ့်မည်ဟူသော အကောင်းမြင်စိတ်နှင့် အမှန်တကယ် အန္တရာယ်ရှိနေသည်ဟူသော အဆိုးမြင်စိတ်တို့မှာ ထိပ်တိုက်တွေ့နေကြသည်။
ဘယ်ဘက်က မှန်ကန်သည်ဆိုသည်ကိုတော့ အချိန်ကသာ အဖြေပေးလိမ့်မည်။
***
နှစ်သစ်ကို ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် ဟွန်းဂျူး မမ ၏ အိမ်တွင် ညစာစားရန် ကျွန်ုပ်တို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။
ရုံးမှာကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ မမ မှာ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး အဝတ်အစားများဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့ကို ကြိုဆိုသည်။ Henry မှာ တိကျသည့် အခြေအနေကို သိရှိရန် တရုတ်ဌာနခွဲသို့ သွားရောက်နေသဖြင့် အိမ်တွင် မမ နှင့် ကန်ဂျင်ဟူးသာ ရှိသည်။
ကျွန်ုပ်တို့မှာ ထမင်းစားပွဲဝိုင်းတွင် ထိုင်ကာ အစားအသောက်များကို စားသောက်ရင်း ဝိုင်နှင့် အခြားအဖျော်ယမကာများကို သောက်သုံးကြသည်။
ဟွန်းဂျူး မမ က အလွန်ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေသည့် အမူအရာဖြင့် ပြောသည်။
"နှစ်သစ်ရောက်ပေမဲ့ နှစ်သစ်လိုတောင် မခံစားရဘူး။"
Ellie က ထိုအကြောင်းကို စဉ်းစားပင် မစဉ်းစားချင်သကဲ့သို့ ခေါင်းခါပြလိုက်သည်။
"ဒီဇင်ဘာလကတော့ တကယ်ကို အဆိုးဆုံးပဲ။"
ခရစ္စမတ်နှင့် နှစ်သစ်ကူးညကို ဘယ်လိုဖြတ်သန်းခဲ့မှန်းတောင် မသိလိုက်ရ။
ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်များမှာ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ အတက်အကျဖြစ်နေသဖြင့် Ellie မှာ နေ့တိုင်း အလုပ်နောက်ကျမှ ပြန်ရပြီး ခရစ္စမတ်နေ့တွင်သာ အနားယူနိုင်ခဲ့သည်။
ထိုနေ့တွင်ပင် သူမမှာ အလွန်ပင်ပန်းနေသဖြင့် အိမ်တွင်သာ အိပ်ပျော်နေခဲ့သည်။
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်လကပင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးမှာ အသင့်အတင့် တိုးတက်မှုအဆင့်တွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ဤလေထုမှာ တစ်ခဏချင်းအတွင်း ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသဖြင့် လူတိုင်းမှာ ဘာဖြစ်ပျက်နေမှန်း မသိတော့သည့်အလား တုံ့ပြန်နေကြသည်။
ကျွမ်းကျင်သူများအားလုံးက ယခုနှစ်မှာ အန္တရာယ်များလိမ့်မည်ဟု အသံတစ်ခုတည်းဖြင့် ပြောဆိုနေကြပြီး ကုမ္ပဏီများမှာလည်း တစ်နှစ်စာ စီမံချက်ကိုပင် စနစ်တကျ မချမှတ်နိုင်ကြပေ။
နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အစိုးရများမှာ ငွေလဲနှုန်းကို ခုခံကာကွယ်ရန် ရုန်းကန်ခဲ့ရသော်လည်း တရုတ်စတော့ဈေးကွက် ပြိုလဲမှု၊ အရင်းအနှီးများ စီးထွက်သွားမှုနှင့် အမေရိကန်ဗဟိုဘဏ် (Fed) ၏ အတိုးနှုန်း ထပ်မံမြှင့်တင်ရန် အရိပ်အမြွက် ပြောကြားမှုများကြောင့် ဒေါ်လာငွေ၏ အားကောင်းမှုမှာ ပိုမိုပြင်းထန်လာကာ ဘဏ်များနှင့် ကုမ္ပဏီများ၏ ဘဏ္ဍာရေးရှင်းတမ်းများမှာ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့သည်။
အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဝမ်ငွေမှာ အတော်အတန် ခံနိုင်ရည်ရှိနေသည်။
ဟွန်းဂျူး မမ က ခါးသီးစွာ ပြုံးလိုက်သည်။
"ဟာသလိုပါပဲ။ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို အိမ်ရာချေးငွေအကျပ်အတည်းနဲ့ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုဆီ ပို့ဆောင်ခဲ့တဲ့ အမေရိကန်ကတော့ ပြန်ကောင်းလာပေမဲ့ အခုတော့ တခြားနိုင်ငံတွေက ပြိုလဲနေကြရပြီ။"
ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြန်လည်ထူထောင်ရေးစီမံကိန်း၊ ကိုယ်ပိုင်မောင်းနှင်နိုင်သော လျှပ်စစ်ကားများ၏ စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်မှုနှင့် အင်တာနက်ကုမ္ပဏီများ တိုးတက်လာမှုတို့ကြောင့် အမေရိကန်စီးပွားရေးမှာ အရှိန်အဟုန်ကောင်းနေသော်လည်း နိုင်ငံအများအပြားမှာ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းမှုအတွက် စိုးရိမ်နေကြရသည်။
Ellie က မေးသည်။
"အမေရိကန်က တကယ်ပဲ ဘာတွေတွေးနေတာလဲ။ သူတို့ကပဲ အကျပ်အတည်းကို ဖန်တီးခဲ့တာ၊ ပြီးတော့ အဲဒါကို ကျော်လွှားဖို့ ကမ္ဘာအနှံ့ ငွေတွေ ကြဲချခဲ့တာ၊ အခုတော့ တခြားနိုင်ငံတွေရဲ့ အခြေအနေကိုတောင် ဂရုမစိုက်ဘဲ သူတို့ငွေတွေကို ပြန်သိမ်းနေပြန်ပြီ။"
အာရှဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့စဉ်က တောင်ကိုရီးယားသည် IMF ၏ လမ်းညွှန်ချက်အတိုင်း အတိုးနှုန်းမြှင့်တင်ခြင်း၊ အများပိုင်လုပ်ငန်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများ ရောင်းချခြင်းနှင့် အများပိုင်ကဏ္ဍတွင် ဝန်ထမ်းလျှော့ချခြင်းစသည့် ပြင်းထန်သော ချွေတာရေးအစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
ဒါဆိုရင် ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းကာလအတွင်း အမေရိကန်၏ တုံ့ပြန်မှုက ဘာလဲ။
အံ့ဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသည်။
သူတို့က ငွေကြေးများ စီးဆင်းစေရန် အတိုးနှုန်းကို လျှော့ချခဲ့ပြီး ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများကို အများပိုင်ကုမ္ပဏီများ ဖြစ်လာစေရန် ထောက်ပံ့ပေးခြင်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုများ ဝယ်ယူခြင်းနှင့် အများပိုင်ကဏ္ဍတွင် အလုပ်အကိုင်များ တိုးမြှင့်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အတိုးနှုန်းနည်းပါးခြင်းနှင့် ငွေကြေးပမာဏ တိုးမြှင့်ခြင်း (Quantitative Easing) တို့မှတစ်ဆင့် ထွက်ပေါ်လာသည့် နက္ခတ်ဂြိုဟ်မွှားအလား ကြီးမားလှသော ငွေကြေးပမာဏမှာ ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး ပိုင်ဆိုင်မှုပူဖောင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူတို့ ကြဲချထားခဲ့သော ငွေများကို ပြန်သိမ်းမည်ဟု ရုတ်တရက် ကြေညာလိုက်သောအခါ နောက်ထပ် ရှုပ်ထွေးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။
ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းကို ဖန်တီးခဲ့သည်မှာလည်း အမေရိကန်၊ ဒေါ်လာများကို ကြဲချခဲ့သည်မှာလည်း အမေရိကန်၊ ၎င်းတို့အား ပြန်သိမ်းနေသည်မှာလည်း အမေရိကန်ပင် ဖြစ်သည်။
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ရှုထောင့်မှကြည့်လျှင် အချိန်တိုင်းတွင် ထိုးနှက်ချက်များကိုသာ ဘေးကနေခံနေရသဖြင့် ဒေါသထွက်စရာ အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။ ကြိုက်သည်ဖြစ်စေ၊ မကြိုက်သည်ဖြစ်စေ ဒါဟာ နိုင်ငံတကာ၏ လက်တွေ့ဘဝပင် ဖြစ်ရမည်။
"အမေရိကန်ရဲ့ အတိုးနှုန်းမြှင့်တင်မှုက အစပျိုးပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပေမဲ့ သူတို့သာ ဒီအတိုင်း ထားခဲ့ရင်လည်း တစ်ချိန်မဟုတ် တစ်ချိန်တော့ ပေါက်ကွဲမယ့်အရာပဲ။ ဒီနှစ်မဟုတ်ရင် နောက်နှစ်၊ နောက်နှစ်မဟုတ်ရင် နောက်တစ်နှစ်မှာ ပေါက်ကွဲမှာပဲ။"
Ellie က ခေါင်းညိတ်သည်။
"အားလုံးက ဒါ အကျပ်အတည်းဆိုတာ သိကြပေမဲ့ ဒီအတိုင်း လွှတ်ထားခဲ့ကြတာပဲ။ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားသင့်ခဲ့တာ။"
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် သီအိုရီမှာ တစ်ရက်နှစ်ရက်အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မဟုတ်ပေ။ အကြွေးလျှော့ချရန်၊ စက်မှုလုပ်ငန်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်သည်ကို လူတိုင်း ကောင်းကောင်း သိကြသည်။
သို့သော် မည်သူမျှ စနစ်တကျ မပြင်ဆင်ခဲ့ကြဘဲ ငွေကြေးများဖြင့် မူးယစ်နေကာ ဖြုန်းတီးခဲ့ကြသည်။ အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်နေရပြီးဖြစ်သော နိုင်ငံများပင်လျှင် ချွေတာရေးအစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ရန် သို့မဟုတ် အကြွေးများ ပြန်ဆပ်ရန် စိတ်ကူးမရှိခဲ့ကြပေ။ နိုင်ငံတော် ဘဏ္ဍာရေးမှာ အကြွေးတောင်ပုံ ရောက်နေသော်လည်း နိုင်ငံရေးသမားများမှာ နောက်လာမည့် ရွေးကောက်ပွဲကိုသာ တွေးကာ လူကြိုက်များစေမည့် မူဝါဒများကိုသာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုနေခဲ့ကြသည်။
အခြားနိုင်ငံများ၏ လုပ်ရပ်များကို ကြည့်လိုက်လျှင် အိမ်ရှိ ရွှေ လက်စွပ်များအထိ ထုတ်ရောင်းကာ အကြွေးများကို သစ္စာရှိရှိ ပြန်ဆပ်ခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယားကို ပြန်တွေးကြည့်လျှင် ထူးဆန်းနေမိသည်။
အချိန်ပိုရခဲ့လျှင် အခြေအနေမှာ ကွဲပြားသွားမလား။
အကျပ်အတည်းတစ်ခုကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး အမြတ်ထုတ်သူများစွာ ရှိသည်။ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ကျွန်တော်လည်း သူတို့ထဲမှ တစ်ယောက် ဖြစ်နိုင်ပါသည်။
ဒါဆိုရင် အကျပ်အတည်းကို ဖန်တီးခဲ့တဲ့သူတွေနဲ့ အကျပ်အတည်းဖြစ်လာမယ်ဆိုတာ သိလျက်နဲ့ ဘာမှမလုပ်ခဲ့ကြတဲ့သူတွေမှာ ဒီအခြေအနေအတွက် တာဝန်မရှိဘူးလား။
ကျွန်တော် ကန်ဂျင်ဟူး သည် Grace Rothschild ၏ စကားကို ပြန်လည်အမှတ်ရမိကာ အနည်းငယ် ရေရွတ်လိုက်သည်။
"ဖြစ်လာဖို့ရှိတဲ့အရာကတော့ ဖြစ်လာမှာပါပဲ။"