ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က ကျွန်တော့်ကို စိုက်ကြည့်ရင်း ပြောသည်။
"ဒီအတောအတွင်း ရှင်လုပ်ခဲ့တာတွေက တော်တော်များတယ်။ ရှင့်ကြောင့် ဒီကမ္ဘာ့သမိုင်းကြောင်း ဘယ်လောက်တောင် ပြောင်းလဲသွားပြီလဲ။ ရှင့်နာမည်ကို သမိုင်းမှာ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်သွားမလဲဆိုတာ တွေးဖူးလား။"
သူမရဲ့အကြည့်တွေက တကယ်ကို အံ့ဩလေးစားနေပုံရသည်။ သူမပြောလိုက်တဲ့စကားတွေကို ကြားလိုက်ရတော့ ကျွန်တော် ရုတ်တရက် သိချင်စိတ်ပေါက်သွားမိသည်။ အနာဂတ်မှာ လူတွေက ကျွန်တော့်ကို ဘယ်လိုမှတ်မိနေကြမလဲ။
"နောက်မကျသေးပါဘူး။ ရှင် ပိုပြီးမြင့်မားတဲ့နေရာကို ရောက်နိုင်ပါသေးတယ်။ ရှင်သာသဘောတူမယ်ဆိုရင် ဒီလောကမှာရှိတဲ့ အရာအားလုံးကို ရှင်ပိုင်ဆိုင်နိုင်ပါတယ်။"
သူမအရင်က ကမ်းလှမ်းခဲ့တဲ့အဆိုပြုချက်ကို ကျွန်တော် ပြန်တွေးမိလိုက်သည်။
"ကျွန်တော် ငြင်းခဲ့တယ်လို့ထင်ပါတယ်။"
"လူတွေရဲ့စိတ်ဆိုတာ ပြောင်းလဲတတ်စမြဲပါပဲ။ အချိန်နဲ့အတူ အရာအားလုံးက ပြောင်းလဲသွားတာပေါ့။"
"ဒီလောကမှာ မပြောင်းလဲတဲ့အရာတွေ မရှိဘူးလား။"
ကျွန်တော့်စကားကြောင့် သူမ ပြုံးလိုက်သည်။
"မှန်ပါတယ်။ ရွှေ ဆိုတာကတော့ ဘယ်လောက်ပဲအချိန်တွေ ကုန်လွန်သွားပါစေ သူ့ရဲ့တောက်ပမှုကို ဘယ်တော့မှ မဆုံးရှုံးသွားပါဘူး။"
သူမက ငွေကြေးတစ်ခုတည်းကသာ ထာဝရတည်မြဲတယ်လို့ ဆိုလိုချင်တာလား။
ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ဆိုတာ ကမ္ဘာ့လူတိုင်းသိတဲ့ ငွေကြေးဆိုင်ရာမိသားစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သူတို့ပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့အဆင့်အတန်းက ဘုရင်တွေပြီးရင် ဒုတိယနေရာမှာရှိပြီး သူတို့ရဲ့ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကတော့ နှိုင်းယှဉ်လို့မရနိုင်အောင် ကြီးမားလှသည်။
လူသားအားလုံး တန်းတူညီမျှတယ်ဆိုတဲ့အယူအဆကတော့ အရင်ကတည်းကရှိနေတဲ့ လိမ်ညာမှုတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
ကံကြမ္မာဆိုတာ မွေးဖွားလာကတည်းက နိုင်ငံသားဖြစ်မှု၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု၊ အဆင့်အတန်း၊ ကျား/မ၊ လူမျိုး စတဲ့အချက်တွေအပေါ် မူတည်ပြီး ကွဲပြားသွားကြတာ ဖြစ်သည်။
ဗြိတိန်နိုင်ငံဟာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဘုရင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးတဲ့နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ဘုရင်နဲ့မှူးမတ်တွေက သူတို့ရဲ့အဆင့်အတန်းကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ တရားသူကြီးတွေက အဖြူရောင်ဆံတုတွေကိုဆောင်းပြီး တရားစီရင်ကြသလို၊ ဝက်စ်မင်စတာနန်းတော်မှာလည်း မှူးမတ်တွေသာ တက်ရောက်နိုင်တဲ့ အထက်လွှတ်တော်ကို ကျင်းပနေဆဲပင်။
အထက်တန်းစားတွေမှာ သူတို့နဲ့သီးသန့်ဖြစ်တဲ့ ဘဝတွေရှိကြသည်။ သူတို့က သူတို့ရဲ့ယဉ်ကျေးမှုတွေကို ခံစားကြတယ်၊ အစည်းအဝေးတွေလုပ်ကြတယ်၊ ပါတီပွဲတွေ ကျင်းပကြသည်။
တချို့လူတွေက အဲဒီထဲကိုရောက်ဖို့ ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကြိုးစားကြသည်။ ဒါပေမဲ့ အပေါ်ကိုရောက်လေလေ၊ အဆင့်အတန်းတွေက ပိုပြီးထင်ရှားစွာ ကွဲပြားသွားလေလေ ဖြစ်သည်။
သာ၍သာ ကျွန်တော် သူမရဲ့အဆိုပြုချက်ကို လက်ခံခဲ့မယ်ဆိုရင် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တို့ရဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုနဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ရရှိမှာဖြစ်သလို၊ အဲဒီအရာတွေကို ထာဝရတည်တံ့အောင် လုပ်နိုင်တဲ့အာဏာကိုလည်း ရရှိမှာဖြစ်သည်။
အဲဒီအမြင့်ကြီးကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ကမ္ဘာကြီးက ဘယ်လိုပုံစံမျိုးဖြစ်နေမလဲ။ အဲဒီနေရာကို ရောက်သွားရင်ရော နောက်ထပ်ဘာတွေ ကျန်နေဦးမှာလဲ။
ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်ကတော့ ရှိနေတဲ့နေရာမှာပဲ ဆက်နေဖို့ ရွေးချယ်ခဲ့သည်။ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်တော်လိုချင်တဲ့အရာအားလုံးကို ကျွန်တော် ပိုင်ဆိုင်ပြီးသားမို့လို့ပါ။
"အလိုအလျောက်မောင်းနှင်နိုင်တဲ့ လျှပ်စစ်ကားတွေ၊ ဘက်ထရီတွေ၊ TWR၊ ဂိမ်းတွေ၊ ဆယ်မန်ဂွမ်စီမံကိန်း၊ ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံ စီးပွားရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု စတာတွေပေါ့။ ရှင်က အနာဂတ်ကို သော့ချက်ဖြစ်စေမယ့် အရာတော်တော်များများကို လက်ထဲမှာ ဆုပ်ကိုင်ထားနိုင်တာပါ။ ဒါကို တကယ်ပဲ အံ့ဩမိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရာအားလုံး အဆင်ပြေနေပြီလို့ ရှင်ထင်လိုက်တဲ့အချိန်ဟာ အန္တရာယ်အရှိဆုံးအချိန်ပါပဲ။"
"ဘာက အန္တရာယ်ရှိတာလဲ။"
"ရှင် မသိဘူးလား။"
"ကျွန်တော် သေချာမသိဘူး။"
ကျွန်တော့်စကားကြောင့် သူမက ခါးသီးစွာ ပြုံးလိုက်သည်။ ပြီးတော့ လက်ဖက်ရည်ခွက်ကိုချလိုက်ပြီး ပြောသည်။
"မကြာခင်မှာ ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းတစ်ခု ဖြစ်လာတော့မယ်။"
သူမရဲ့လေသံက မနက်ဖြန် မိုးရွာမယ်လို့ ပြောနေတဲ့လေသံနဲ့ ဘာမှမခြားနားပေ။
"ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။"
"ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းဆိုတာ ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းပေါ့။ ဒါမှမဟုတ်ရင် နောက်ထပ်ဘာဖြစ်နိုင်ဦးမှာမို့လို့လဲ။"
သူမရဲ့စကားတွေက တီဗွီမှာတွေ့ရလေ့ရှိတဲ့ ကမ္ဘာပျက်မယ့်အကြောင်း ဟောကိန်းထုတ်သူတွေရဲ့စကားနဲ့ များစွာမကွာခြားပေ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစကားတွေရဲ့အလေးချိန်ကတော့ လုံးဝကွဲပြားခြားနားနေသည်။
သူမက တည်ငြိမ်တဲ့အသံနဲ့ ဆက်ပြောသည်။
"ဒီအကျပ်အတည်းက အရင်က အကျပ်အတည်းတွေနဲ့ မတူဘူး။ လူသားတွေတစ်ခါမှ မကြုံဖူးတဲ့အရာမျိုး ဖြစ်လာလိမ့်မယ်။ အရင်ကဖြစ်ခဲ့တဲ့ 'Great Depression' နဲ့ 'Great Recession' တွေထက် ပိုဆိုးတဲ့ 'Great Collapse' လို့ခေါ်နိုင်တဲ့အရာမျိုး ဖြစ်လာမှာ။ အရာအားလုံး ပြိုလဲသွားလိမ့်မယ်။ ဝေါလ်စထရိ အနေနဲ့လည်း ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားတာ ကောင်းလိမ့်မယ်။"
ဒါက နောက်ပြောင်ဖို့အတွက် သိပ်ပြီးမရယ်ရတဲ့ကိစ္စပါ။ အမှန်တရားတစ်ခုအဖြစ် လက်ခံဖို့လည်း မယုံနိုင်စရာကောင်းနေသည်။ ဒါပေမဲ့ အခုဖြစ်ပျက်နေတဲ့အရာတွေက သူမစကားကို အလွယ်တကူ ငြင်းပယ်လို့မရအောင် ဖြစ်စေသည်။
သာ၍သာ ဒါက သေချာတဲ့အချက်အလက်ဆိုရင် သူမက ဘယ်သူ့ကိုမှ လွယ်လွယ်နဲ့ ပြောပြမှာမဟုတ်ပေ။
"ဘာလို့ ကျွန်တော့်ကို ဒီအကြောင်းတွေ လာပြောနေတာလဲ။"
သူမက တောက်ပစွာ ပြုံးလိုက်သည်။
"ကျွန်မ မပြောပြရင်တောင် ရှင်က ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် သိလာမှာပဲ မဟုတ်လား။"
အဲဒီအချိန်မှာပဲ ကျွန်တော့်မျက်စိရှေ့မှာ တစ်စုံတစ်ခု လက်ခနဲဖြစ်သွားသည်။
- ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းရဲ့အစ -
ကျွန်တော် သတိပြန်ဝင်လာတဲ့အခါ သူမ ပြုံးနေတာကို တွေ့လိုက်ရသည်။
"ရှင် မြင်လိုက်ရပြီ ထင်တယ်နော်။"
သူမရဲ့အမူအရာက ကျွန်တော်ဘာကို မြင်လိုက်တယ်ဆိုတာကို ကြိုသိနေတဲ့ပုံမျိုးပင်။
ကျွန်တော် သူမကိုကြည့်ပြီး မေးလိုက်သည်။
"ဒါကို ဘယ်လိုလုပ် သိနေတာလဲ။"
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က တောက်ပစွာ ပြုံးလိုက်သည်။
"ဘာလို့လဲဆိုတော့ ကျွန်မတို့က ဒါကိုဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးကြမှာမို့လို့ပါ။"
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် နဲ့ တွေ့ဆုံပြီးနောက်မှာ ကျွန်တော့်စိတ်ထဲမှာ မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာသည်။
လွန်ခဲ့တဲ့နှစ် ၂၅၀ အတွင်းမှာ ကမ္ဘာကြီးမှာ အရာတော်တော်များများ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သည်။
၁၈ ရာစုမှာ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်ကို တီထွင်ခဲ့ပြီး စက်မှုတော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့ကာ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု က ဗြိတိန်ဆီကနေ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သည်။ ပြင်သစ်မှာ တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး နပိုလီယံရဲ့တပ်မတော်က ဥရောပတစ်ခွင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။
နောက်ဆက်တွဲ ၁၉ ရာစုနဲ့ ၂၀ ရာစုတွေက ကမ္ဘာ့အစီအစဉ်တွေကို ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့တဲ့ မငြိမ်သက်မှုတွေရဲ့ အဆက်မပြတ်ပဲ ဖြစ်သည်။ အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့မှု၊ ကုန်သွယ်ရေးတိုးချဲ့မှု၊ ကမ္ဘာစစ်ကြီးနှစ်ခု၊ စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းများစွာ၊ Bretton Woods စနစ်၊ နစ်ဆင်ရှော့ခ်၊ EU ပေါ်ပေါက်လာခြင်း၊ Brexit စသည်တို့ပင်။
မရေမတွက်နိုင်တဲ့ ဖြစ်ရပ်တွေနဲ့ မတော်တဆမှုတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။
ကုမ္ပဏီပေါင်းများစွာ ဒေဝါလီခံခဲ့ရတယ်၊ ဘဏ်ပေါင်းများစွာ ပြိုလဲခဲ့တယ်၊ ဘုရင်တွေနဲ့ မှူးမတ်တွေလည်း အများအပြား ကျဆုံးခဲ့ရသည်။
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် ဟာ ကျွန်တော်လိုပဲ အနာဂတ်ကို မြင်နိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီစွမ်းအားနဲ့ပဲ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကို ဂုဏ်သတင်းကြီးမားတဲ့ ငွေကြေးမိသားစုတစ်ခုဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဒါပေမဲ့ သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှာတောင် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် က နှစ် ၂၀၀ ကျော်တိုင်အောင် ဆက်လက်ကြီးထွားနေခဲ့သည်။ ဒါ ဘယ်လိုလုပ်ဖြစ်နိုင်တာလဲ။
အဲဒီအကြောင်းရင်းကို ကျွန်တော် နောက်ဆုံးတော့ သိလိုက်ရပြီလို့ ခံစားလိုက်ရသည်။
"သင်တို့က အနာဂတ်ကို ဖန်တီးနေခဲ့တာလား။"
သူမက ကျွန်တော့်စကားကို ငြင်းဆိုခြင်းမရှိခဲ့ပါ။
"အနာဂတ်ကို ခန့်မှန်းဖို့ အလွယ်ဆုံးနည်းလမ်းကတော့ အဲဒီအနာဂတ်ကို ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးလိုက်တာပါပဲ။"
ဖြစ်လာမယ့်အရာက တစ်နေ့နေ့တော့ ဖြစ်လာမှာပါ။ အရေးကြီးတာက ဘယ်အချိန်မှာ ဖြစ်မလဲဆိုတာပါပဲ။ အချိန်ကို မသိတဲ့ခန့်မှန်းချက်ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ်မရှိပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်ကို သင်က တမင်သက်သက် ထိန်းချုပ်နိုင်မယ်ဆိုရင်ရော။
ရေဖန်ခွက်ထဲမှာ ရေပြည့်နေပြီလို့ထင်တဲ့အချိန်မှာ နောက်ဆုံးရေတစ်စက်ကို ထပ်ချလိုက်တာမျိုးပေါ့။ အဲဒီလိုနဲ့ သင်က အကျပ်အတည်းတစ်ခုကို အခါအားလျော်စွာ ဖန်တီးပြီး အဲဒီဖြစ်စဉ်ကနေ အမြတ်အစွန်းကြီးကြီးမားမား ရယူတာမျိုးလား။
တစ်ခုခုပျက်စီးသွားဖို့ မျှော်လင့်ပြီး တိကျတဲ့ပစ်မှတ်တစ်ခုကို တိုက်ခိုက်တာမျိုးက မဆန်းပါဘူး။ မဟုတ်ပါဘူး၊ တကယ်တော့ ဒါက ငွေကြေးလောကမှာ အဖြစ်များတဲ့ကိစ္စတစ်ခုပါ။
အလားတူ လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ ဟက်ချ်ရန်ပုံငွေ (Hedge fund) တွေ အများကြီးရှိပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သူတို့အများစုက ကုမ္ပဏီတွေကို ပစ်မှတ်ထားကြပြီး၊ အတိုင်းအတာပိုကြီးတဲ့သူတွေကတော့ နိုင်ငံတွေကို ပစ်မှတ်ထားကြတယ်။ ဗြိတိန်ရဲ့ နိုင်ငံခြားငွေကြေးဈေးကွက်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ ဂျော့ခ်ျဆိုရော့စ်က အကောင်းဆုံးဥပမာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး တောင်ကိုရီးယားလည်း အဲဒီနည်းလမ်းအတိုင်း ပြိုလဲခဲ့ရဖူးသည်။
ဒါပေမဲ့ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် က တစ်ကမ္ဘာလုံးကို အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ ရည်ရွယ်နေတာလား။
ကျွန်တော့်ရင်ထဲမှာ တစ်စုံတစ်ခုက ပွက်ပွက်ဆူလာသလို ခံစားလိုက်ရသည်။
လူတွေကို သေနတ်၊ ဓားတွေနဲ့တင် သတ်နိုင်တာမဟုတ်ပါဘူး။ အင်္ဂလန်မှာ သိုးတွေဟာ နူးညံ့တဲ့တိရစ္ဆာန်တွေဖြစ်ပေမဲ့ လူတွေကိုစားတယ်လို့ ဆိုရိုးရှိသလိုမျိုး၊ ငွေကြေးကလည်း အဲဒီလိုပါပဲ။
ငွေကြေးဆိုတာ လူ့အသက်တွေကို ဖျက်ဆီးနိုင်ပြီး လူတွေကို သေဆုံးတဲ့အထိ တွန်းပို့နိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။
"ဘာလို့ အဲဒီလိုလုပ်ရတာလဲ။"
"ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဒါက လူတိုင်းအတွက် လိုအပ်လို့ပါ။ ကမ္ဘာကြီးက စီးပွားရေးတိုးတက်မှုတွေကို ခံစားလာရတာ ကြာပါပြီ။ ပါတီပွဲက အထွတ်အထိပ်ရောက်နေတဲ့အချိန်မှာ တစ်ယောက်ယောက်ကတော့ အရက်ခွက်ကို ပြန်သိမ်းဖို့ လိုအပ်တယ်လေ။"
အမေရိကန်ဗဟိုဘဏ် (Fed) ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဝီလျံ မက်ချက်စနေး မာတင်ရဲ့ ကျော်ကြားတဲ့စကားပုံတစ်ခုပါ။
"ဒါဆို ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် က အဲဒီအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်မှာပေါ့။"
သူမက ခေါင်းကို အနည်းငယ်ငြိမ့်လိုက်သည်။
"ဒါက ပုံမှန်မဟုတ်တာကို ပုံမှန်ဖြစ်အောင် ပြန်လုပ်တဲ့သဘောပါ။ ငွေချေးထားရင် ပြန်ဆပ်ရမယ်ဆိုတာ သဘာဝကျတဲ့ကိစ္စ မဟုတ်ဘူးလား။"
ငွေကြေးဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းဖြစ်ပွားပြီးကတည်းက အတိုးနှုန်းလျှော့ချမှုနဲ့ ငွေကြေးပမာဏတိုးမြှင့်ထုတ်ဝေမှုတွေကနေတစ်ဆင့် ကမ္ဘာပေါ်ကို ငွေကြေးတွေ ဘယ်လောက်အထိ ရောက်ရှိသွားပြီလဲဆိုတာ ခန့်မှန်းဖို့တောင် ခက်ခဲပါတယ်။
အဲဒီငွေတွေကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြန်သိမ်းလိုက်မယ်ဆိုရင် ကြီးမားတဲ့ရှော့ခ်တစ်ခု ဖြစ်လာမှာ အသေအချာပါပဲ။
"ဒါက အကုန်လုံး ဆိုးကျိုးချည်းပဲတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုရီးယားကိုပဲ ဥပမာပေးကြည့်ပါမယ်။ အာရှငွေကြေးအကျပ်အတည်းအပြီးမှာ ကိုရီးယားသာ စက်မှုလုပ်ငန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကို မလုပ်နိုင်ခဲ့ဘူးဆိုရင် အခုလိုမျိုး ကြီးထွားလာနိုင်ပါ့မလား။"
အဲဒီအချိန်အထိ ကိုရီးယားလုပ်ငန်းစုကြီးတွေဟာ ဂျပန်ဆီကနေ အဓိကအစိတ်အပိုင်းတွေ၊ ကုန်ကြမ်းတွေနဲ့ စက်ပစ္စည်းတွေကို တင်သွင်းပြီး ပြုပြင်ထုတ်လုပ်ကာ ပြန်လည်ရောင်းချတဲ့ လွယ်ကူတဲ့စီးပွားရေးပုံစံကိုပဲ လုပ်ဆောင်နေခဲ့ကြတာပါ။ ဒါပေမဲ့ ငွေလဲလှယ်နှုန်းက သုံးဆကျော်မြင့်တက်သွားတဲ့အခါ တင်သွင်းလာတဲ့ကုန်ပစ္စည်းတွေအပေါ်မှာပဲ မှီခိုနေဖို့ မဖြစ်နိုင်တော့တာကြောင့် ပြည်တွင်းမှာပဲ ထုတ်လုပ်ဖို့ ကြိုးပမ်းရတော့တဲ့အခြေအနေမျိုးကို ရောက်သွားခဲ့ပါတယ်။
ကုမ္ပဏီတွေက သူတို့ရဲ့ရပ်တည်မှုကို နည်းပညာတီထွင်မှုတွေပေါ်မှာ လောင်းကြေးထပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဒါဟာ ကိုရီးယားနိုင်ငံ နည်းပညာအင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် အဓိကတွန်းအားဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ပြင်းထန်တဲ့စက်မှုလုပ်ငန်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးတွေကြောင့် အားနည်းတဲ့ကုမ္ပဏီတွေ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး၊ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်တဲ့ လုပ်ငန်းစုကြီးတွေကတော့ ပိုမိုကြီးထွားလာခဲ့ပါတယ်။ ငွေလဲလှယ်နှုန်းမြင့်မားမှုရဲ့ ကျေးဇူးကြောင့် ပို့ကုန်တွေ သိသိသာသာတိုးတက်လာခဲ့ပြီး လုပ်ငန်းစုကြီးတွေဟာ ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်မှာ ပြင်းပြင်းထန်ထန်ယှဉ်ပြိုင်ရင်း သူတို့ရဲ့နည်းပညာစွမ်းဆောင်ရည်တွေကို ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့ပါတယ်။
ငွေကြေးဈေးကွက် ဖွင့်လှစ်ပေးလိုက်တာနဲ့အတူ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့စာရင်းကိုင်စနစ်တွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးဆိုင်ရာအစီရင်ခံစာတွေ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုရှိလာတာကြောင့် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေလည်း တိုးတက်လာခဲ့ပါတယ်။
ကြီးမားတဲ့ကုမ္ပဏီနဲ့ အသေးစားကုမ္ပဏီတွေကြား၊ ဝန်ထမ်းပုံမှန်နဲ့ ဝန်ထမ်းမဟုတ်သူတွေကြားမှာ ကွာဟချက်တွေ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပေမဲ့ တိုးတက်မှုတွေကတော့ ဆက်ရှိနေခဲ့ပြီး အခုဆိုရင် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံတွေရဲ့စာရင်းထဲအထိ ပါဝင်လာခဲ့ပါပြီ။
IMF ကြောင့် ခံစားခဲ့ရတဲ့ ထိခိုက်မှုတွေက ကြီးမားပေမဲ့ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ဘက်တွေလည်း အများကြီးရှိခဲ့တယ်ဆိုတာ ငြင်းလို့မရတဲ့ အချက်အလက်တစ်ခုပါပဲ။
"အရင်းအနှီးတွေ ပြည်ပကို ထွက်ခွာမသွားစေဖို့အတွက် ကိုရီးယားက အတိုးနှုန်းကို ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး ပြင်းထန်တဲ့ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့တယ်။ ဖောင်းပွနေတဲ့ အများပိုင်လုပ်ငန်းတွေကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ခဲ့တယ်၊ ဝန်ထမ်း ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို လျှော့ချခဲ့တယ်၊ လုပ်ခလစာနဲ့ လူမှုဖူလုံရေးခံစားခွင့် အမျိုးမျိုးကို ဖြတ်တောက်ခဲ့ပြီး ဈေးကွက်ကိုဖွင့်လှစ်ပေးကာ ငွေကြေးဈေးကွက်ကို ခေတ်မီအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တယ်။ IMF သာမရှိခဲ့ရင် ကိုရီးယားအစိုးရအနေနဲ့ ဒီလိုပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုတွေကို ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် လုပ်ဆောင်နိုင်ပါ့မလား။"
"..."
ဘယ်သူမှ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနဲ့ ချွေတာရေးကို မနှစ်သက်ကြပါဘူး။
ဂရိနိုင်ငံရဲ့ လက်ရှိအခြေအနေကို ကြည့်ရင် သိနိုင်ပါတယ်။ နိုင်ငံရေးသမားတွေဆိုတာ မဲဆန္ဒရှင်တွေကို အမြဲတမ်းအလေးထားနေရသူတွေပါ။ ဘယ်အစိုးရမဆို ဒီလောက်ပြင်းထန်တဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုမျိုးကို အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ဆိုတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အာရှငွေကြေးအကျပ်အတည်းဖြစ်ပွားချိန်မှာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနဲ့ ချွေတာရေးရဲ့တရားခံက ကိုရီးယားအစိုးရမဟုတ်ဘဲ IMF ဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီအတွက်ကြောင့်ပဲ သမ္မတနဲ့နိုင်ငံရေးသမားတွေဟာ IMF ရဲ့နောက်ကွယ်မှာ ပုန်းကွယ်ရင်း ဝေဖန်မှုမြားဦးတွေကို ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့တာပါ။
ကျူးကျော်သူတွေလို ပြုမူခဲ့တဲ့ နိုင်ငံခြားအရင်းအနှီးတွေအပေါ် ဒေါသထွက်လွန်းတာကြောင့် ပြည်သူတွေဟာ သူတို့ရဲ့ဗီရိုထဲမှာ ဝှက်ထားတဲ့ ရွှေ တွေကိုတောင် ထုတ်ယူပြီး နိုင်ငံရဲ့ကြွေးမြီတွေကို ဆပ်ပေးခဲ့ကြပါတယ်။
သူမက စကားကို ဆက်ပြောသည်။
"ဒီနေ့ခေတ် အင်တာနက်ကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ 'ဒေါ့ကွမ်' (dot-com) ပူဖောင်းမရှိခဲ့ရင် ရပ်တည်နိုင်ပါ့မလား။ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးအကျပ်အတည်းမရှိခဲ့ရင် ဒီနေ့ခေတ် နည်းပညာတိုးတက်မှုတွေ ဖြစ်လာနိုင်ပါ့မလား။"
အရင်းရှင်စနစ်ဟာ အခုအချိန်အထိ အကျပ်အတည်းကြီးတွေ အကြိမ်ကြိမ်ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီးပါပြီ။ ဒါပေမဲ့ တောမီးလောင်ပြီးရင် အပင်တွေပိုသန်မာလာသလိုမျိုး၊ အဲဒီလိုအကျပ်အတည်းတွေကပဲ နောက်ထပ်တိုးတက်မှုအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။
ဒါဆိုရင် အခုဖြစ်လာမယ့် အကျပ်အတည်းကလည်း သဘာဝကျတဲ့အရာတစ်ခုပဲလား။
စီးပွားရေးက အကျပ်အတည်းတစ်ခုကတစ်ဆင့် သူ့ရဲ့ဟန်ချက်ညီမှုကို ပြန်ရှာတာဟာ သဘာဝပါပဲ။ အကျပ်အတည်းကို ရိပ်မိတဲ့အခါ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူကို ဘယ်သူမှ မဝေဖန်နိုင်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့...
"ဒီပူဖောင်းကို ဖောင်းပွအောင် လုပ်နေတာ သင်တို့ မဟုတ်ဘူးလား။"
တကယ်ပဲ ဒါက လိုအပ်နေတာဆိုရင် အကျပ်အတည်း မကြီးထွားခင်ကတည်းက သူတို့တုံ့ပြန်ခဲ့သင့်တာပေါ့။
ဒါပေမဲ့ အခုလို အကျပ်အတည်းအထွတ်အထိပ်ရောက်နေတဲ့အချိန်မှ လုပ်တယ်ဆိုတာ ဒီအခြေအနေကို အစကတည်းက ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖန်တီးခဲ့တာလို့ပဲ ပြောလို့ရပါတော့တယ်။
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က ကျွန်တော့်စကားကို မငြင်းဆိုခဲ့ပါ။ သူမက ယုံကြည်မှုရှိတဲ့အမူအရာနဲ့ ပြောလိုက်သည်။
"ဖြစ်လာမယ့်အရာက ဖြစ်လာမှာပါပဲ။ ဘယ်သူမှ မတားဆီးနိုင်ဘူး။ ရှင်တောင်မှပဲ။"
***
ကျွန်တော် ဝေါလ်စထရိ မှာရှိတဲ့ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ရုံးချုပ်မှာ ဝါရန်ဘတ်ဖတ် နဲ့ ဟင်နရီတို့ကို တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။
ဝတ်စုံပြည့်တွေနဲ့ အလုပ်ရှုပ်နေတဲ့လူတွေကို ကြည့်ရင်း ဒါဟာ ကမ္ဘာ့ငွေကြေးရဲ့ ဗဟိုချက်မဆိုတာကို ကျွန်တော် ထပ်မံသတိရလိုက်မိပါတယ်။
ဟင်နရီကလည်း အမေရိကန်ရဲ့အခြေခံအတိုးနှုန်း မြင့်တက်ပြီးနောက် အခြေအနေကို စစ်ဆေးဖို့ ရောက်လာခဲ့တာပါ။ ဝေါလ်စထရိ ထက် ငွေကြေးဆိုင်ရာအချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းဖို့ ကောင်းတဲ့နေရာ ဘယ်မှာမှ မရှိပါဘူး။
အိမ်မှာ 'ဂန်း' ကိုတွေ့ရတဲ့အချိန်နဲ့မတူဘဲ သူက ဝတ်စုံကို အပြည့်အစုံဝတ်ဆင်ထားပြီး သူ့ရဲ့ထက်မြက်တဲ့အကြည့်တွေကို ပြန်ရရှိနေပါတယ်။
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် ကတော့ ကျွန်တော် နောက်ဆုံးတွေ့ခဲ့ရချိန်ထက် အများကြီးပိုအိုမင်းပြီး ပင်ပန်းနေပုံပေါ်ပါတယ်။ အသက် ၉၀ အရွယ်နဲ့ ဒီလောက်တောင် သွက်လက်နေတဲ့ ဝါရန်ဘတ်ဖတ် ကတော့ တကယ်ကို ထူးခြားသူပါပဲ။
ကျွန်တော့်စကားကို ကြားပြီးနောက် ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က သူ့လက်ထဲက တုတ်ကောက်ကို လှည့်လိုက်ပြီး ပြောလိုက်သည်။
"အင်း၊ အဲဒီ ရော့သ်ချိုင်းလ် (Rothschild) လူစုက ဒီလောက်အထိ ကြံစည်နေကြတာကိုး။ သူတို့ရဲ့ အကျင့်ဟောင်းတွေက အခုထိ မပျောက်သေးဘူးပဲ။"
ဟင်နရီက ပြောသည်။
"ကမ္ဘာကြီးမှာ အကျပ်အတည်းတစ်ခုခုကို ဖန်တီးချင်နေတဲ့ လူတွေ အများကြီးပါပဲ။"
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က သူ့မျက်မှန်ကို ပင့်တင်လိုက်ပြီး အနည်းငယ်ပြုံးလိုက်သည်။
"တကယ်ချမ်းသာတဲ့သူတွေက အငတ်ဘေးပြီးမှ ပေါ်လာတတ်တာပါ။ ပြဿနာက ဒါဖြစ်နိုင်ခြေရှိ၊ မရှိ ဆိုတာပဲ။"
တောင်သူတစ်ဦးဟာ ဆာလောင်နေရင်တောင် မျိုးစေ့တွေကို ဖက်ထားရင်း သေသွားလိမ့်မယ်လို့ ဆိုကြပေမဲ့၊ တကယ်တမ်း အငတ်ဘေးက ဆက်တိုက်ဖြစ်နေရင်တော့ သူတို့ရဲ့မျိုးစေ့တွေကို ချက်စားရမှာဖြစ်ပြီး ဆန်တစ်ဆုပ်အတွက် သူ့ရဲ့လယ်ကွက်တွေကို ရောင်းစားရမှာပါ။
အငတ်ဘေးမှာ လူတိုင်းခံစားရပေမဲ့ ထိခိုက်မှုပမာဏကတော့ လူတိုင်းအတွက် မတူညီပါဘူး။ တစ်ယောက်ယောက်ကတော့ အဲဒီလယ်ကွက်တွေကို အပေါစားဈေးနဲ့ဝယ်ယူပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ရလာမယ့်ရိတ်သိမ်းချိန်ကို စောင့်ဆိုင်းနေမှာပါ။
ဒီလိုနဲ့ပဲ အလယ်အလတ်တန်းစားတွေ ပြိုလဲသွားပြီး သူဌေးတွေက ပိုချမ်းသာလာပါတယ်။ ဒါက ကုမ္ပဏီတွေကြားမှာရော၊ နိုင်ငံတွေကြားမှာပါ အတူတူပါပဲ။
ငွေကြေးအရင်းအနှီးတွေက ကုမ္ပဏီတွေနဲ့ နိုင်ငံတွေ ဒေဝါလီခံရမယ့်အခြေအနေကို စောင့်နေပြီး သူတို့ပြိုလဲသွားတဲ့အခါ ဝင်ရောက်ကာ အကုန်လုံးကို ဝါးမြိုလိုက်ကြတာပါ။
ဒါက ပြောသလောက်တော့ မလွယ်ကူပါဘူး။
ဈေးကွက်ဆိုတာ အသက်ရှိတဲ့သက်ရှိတစ်ခုနဲ့တူပြီး သင်ဘယ်လောက်ပဲ အတုအယောင်တွေ ဖန်တီးပါစေ၊ မမျှော်လင့်ထားတဲ့အခြေအနေတွေက အမြဲတမ်းပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။
အမေရိကန်ရဲ့ အခြေခံအတိုးနှုန်းမြင့်တက်ပြီးနောက်မှာ ဈေးကွက်ထဲကို သတင်းဆိုးတွေ အကုန်လုံးရောက်လာခဲ့ပါတယ်။
တောင်အမေရိကနိုင်ငံတွေက ဒိုမီနိုဂိမ်းလို တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပြိုလဲနေပြီး တောင်ဥရောပနိုင်ငံတွေလည်း အကျပ်အတည်းနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။ ဂရိ၊ အီတလီ၊ စပိန်နဲ့ ပေါ်တူဂီတို့အားလုံးက EU ကိုပဲ မျှော်ကြည့်နေကြတာပါ။
ဒါပေမဲ့ EU အနေနဲ့ လုပ်ဆောင်နိုင်မယ့်အစီအမံတွေက သိပ်မရှိပါဘူး။ အတိုးနှုန်းက သုညအထိရောက်နေပြီး ငွေကြေးပမာဏတိုးမြှင့်ထုတ်ဝေမှုကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ်လုပ်ဆောင်ပြီးပြီမို့ ငွေပိုထုတ်ဖို့ဆိုတာ ခက်ခဲပါတယ်။
ကျန်ရှိနေတဲ့နည်းလမ်းတွေကတော့ ကြွေးမြီတွေကိုလျှော့ချပေးတာနဲ့ ငွေကြေးအရ အထောက်အပံ့ပေးတာတွေပဲ ရှိပေမဲ့၊ ဒါက နောက်ဆုံးမှာတော့ ကြိုးစားပြီးစုဆောင်းထားတဲ့ နိုင်ငံတွေရဲ့ငွေတွေကို ယူပြီး အကြွေးနဲ့သုံးဖြုန်းနေတဲ့နိုင်ငံတွေကို ပေးလိုက်တာမျိုး ဖြစ်နေမှာပါ။
ဂျာမနီနဲ့ ပြင်သစ်က ပြည်သူတွေက ဒါကို ငြိမ်ခံနေမှာလား။
ဝါရန်ဘတ်ဖတ် က ခေါင်းခါလိုက်သည်။
"အဲဒီနိုင်ငံတွေ ပြိုလဲသွားရုံနဲ့ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းရဲ့ ဆူနာမီက ရိုက်ခတ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါက အကျပ်အတည်းတစ်ခုဖြစ်ပေမဲ့ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ပြိုလဲမှုအကြောင်း ပြောရမယ့်အခြေအနေမျိုးတော့ မဟုတ်သေးပါဘူး။"
အရင်းအနှီး ပိုကြီးလေလေ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ ပိုခက်လေလေပါပဲ။
ရော့သ်ချိုင်းလ် (Rothschild) က ဒီအကျပ်အတည်းကနေ အမြတ်ထုတ်ချင်တယ်ဆိုရင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ ထိုက်တန်တဲ့ဈေးကွက် အရွယ်အစားရှိဖို့ လိုပါတယ်။ သူတို့က ဒီလောက်အဖြစ်အပျက်ကြီးတစ်ခုကို အလကားသက်သက် ဖန်တီးမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
နောက်ဆုံးမှာတော့ သူတို့ပစ်မှတ်ထားနေတာက...
ဟင်နရီက ပြောလိုက်သည်။
"တရုတ်ပဲ ဖြစ်ရမယ်။"