အလုပ်သမားသပိတ် စတင်ခဲ့သည်မှာ ဆယ်ရက်မြောက်နေ့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
သပိတ်မှောက်မှု ကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ အလုပ်သမားသမဂ္ဂဘက်ကလည်း ဖိအားများ အကြီးအကျယ် ခံစားနေရသည်။ ‘အလုပ်မလုပ်လျှင် လစာမရ’ ဟူသော မူဝါဒအရ သပိတ်မှောက်နေသည့် ကာလအတွင်း လစာပေးချေခြင်း မရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
ထိုအကြောင်းကြောင့်ပင် ပြီးခဲ့သည့်နှစ်နှင့် ယခင်နှစ်က အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂသည် လစာဆုံးရှုံးမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန်အတွက် အလှည့်ကျသပိတ်မှောက်သည့် ပုံစံသစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။ ဤနည်းလမ်းမှာ အစိတ်အပိုင်းထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းခွဲများမှ အလုပ်သမားများက နှစ်နာရီ သို့မဟုတ် သုံးနာရီစီ အလှည့်ကျ သပိတ်မှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကွန်ဗေယားဘဲ့ (Conveyor belt) စနစ်၏ သဘောသဘာဝအရ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုသာ ရပ်တန့်သွားပါက နောက်ဆက်တွဲ လုပ်ငန်းစဉ်များအားလုံး ဆက်လက်လုပ်ဆောင်၍ မရတော့ပေ။ အလုပ်သမားအချို့သာ အလှည့်ကျ သပိတ်မှောက်သော်လည်း ကျန်ရှိသည့် အလုပ်သမားများမှာ အလိုအလျောက် အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်သွားရတော့သည်။
ဤနည်းလမ်းဖြင့် ၎င်းတို့သည် လစာဆုံးရှုံးမှုကို အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ထိန်းရင်း သပိတ်၏ ထိရောက်မှုကို အမြင့်ဆုံးရရှိအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုသို့သော ထိရောက်သည့်နည်းလမ်း ရှိပါလျက်နှင့် ယခုတစ်ကြိမ်တွင် ကုမ္ပဏီကို ဖိအားအများဆုံးပေးနိုင်ရန်အတွက် အလုံးစုံသပိတ်မှောက်သည့်နည်းလမ်းကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသည် မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော အခြေအနေတွင် ရှိနေမှန်း လူတိုင်းသိရှိထားကြသည့်အတွက် ညှိနှိုင်းမှုများကို လျင်မြန်စွာ အဆုံးသတ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု တွက်ဆခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။
အကယ်၍ အလုပ်သမားများ၏ သားသမီးများကို ဦးစားပေးခန့်အပ်ရေးကိစ္စသာ ပြေလည်သွားမည်ဆိုပါက လစာတိုးမြှင့်ရေးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ဆုကြေးငွေကိစ္စများတွင် လျှော့ပေးရန်ပင် ၎င်းတို့ အဆင်သင့်ရှိနေသည်။
သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ဟွန်းဂျူး က ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် သုံးရက်ထက်ပို၍ ခံနိုင်ရည်မရှိဘဲ ညှိနှိုင်းမှုစားပွဲဝိုင်းသို့ ရောက်လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ချက်အပြည့်ဖြင့် သပိတ်ကို ရှေ့တန်းမှ ဦးဆောင်ခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ယနေ့တိုင် ကုမ္ပဏီဘက်က လုံးဝလှုပ်ရှားမှု မရှိခဲ့ပေ။
ကုန်ပစ္စည်းပေးသွင်းသူများမှာ အလွန်ပင် ဆိုးရွားလှသော အခက်အခဲများကို ရင်ဆိုင်နေရကြောင်း တိုင်တန်းနေကြသည်။ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိရှိသော ပထမအဆင့်နှင့် ဒုတိယအဆင့် ပေးသွင်းသူများမှာ သွားကိုကြိတ်ကာ သည်းခံနေကြသော်လည်း ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်၏ အောက်ခြေတွင်ရှိသူများမှာမူ ဝေဒနာကို မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ အော်ဟစ်နေကြရပြီဖြစ်သည်။
ပေးသွင်းသူများ၏ အလုပ်သမားများ ဒုက္ခရောက်နေသည့်သတင်းများ ပျံ့နှံ့လာသည်နှင့်အမျှ သပိတ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပြည်သူ့အမြင်မှာ တဖြည်းဖြည်း ဆိုးရွားလာသည်။ အထူးသဖြင့် သားသမီးများကို ဦးစားပေးခန့်အပ်ရေးကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ လူတိုင်းက မျိုးရိုးလိုက်ခန့်အပ်ခြင်းဟု ဝေဖန်ရှုတ်ချနေကြသည်။
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂသည် ကိစ္စရပ်များ ပိုမိုကြီးထွားမလာစေရန် တုံ့ပြန်ခြင်းမပြုဘဲ လျှို့ဝှက်စွာဖြင့် ကုမ္ပဏီထံသို့ ချိတ်ဆက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။
အလွန်ပင် သတိထား၍ ပြုမူနေစဉ်မှာပင် ကန်ဂျင်ဟူး က ရုတ်တရက် ရှေ့ထွက်လာကာ သမဂ္ဂကို တမင်ရည်ရွယ်၍ ဝေဖန်ပြောဆိုလိုက်သည်။ ၎င်းမှာ မီးထဲသို့ ရေနံ လောင်းလိုက်သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သွားသည်။
ကန်ဂျင်ဟူး ၏ စကားများကြောင့် မီဒီယာများနှင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ် ပွက်လောရိုက်နေသည်။
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂဘက်မှ ကြည့်မည်ဆိုပါက ၎င်းမှာ အဓိပ္ပာယ်မရှိသော ကိစ္စဖြစ်သည်။ သမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်များက စိတ်ဆိုးမာန်ဆိုးဖြင့် အော်ဟစ်ကြသည်။
“ဘာလို့ အဲဒီကောင်က တခြားသူတွေကိစ္စကို အမြဲဝင်ပါနေရတာလဲ?”
“သူက ဘာနားလည်လို့ ဒီလောက်တောင် ဟန်လုပ်နေရတာလဲ?”
“ဒီကောင်က ဘယ်သူ့ဘက်ကလဲဟ?”
ကန်ဂျင်ဟူး နှင့် အင်ဂျင်ယုံ မော်တာအကြားရှိ မကျေနပ်မှုများမှာ လူသိများပြီးသားဖြစ်သည်။ သူက သမဂ္ဂကို ဝေဖန်နေခြင်းမှာ ထိုအကြောင်းကြောင့်များ ဖြစ်နေမလား။
ယခုမူ ၎င်းတို့အနေဖြင့် တုံ့ပြန်မှုမလုပ်ဘဲ မနေနိုင်တော့ပေ။ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂသည် သတ္တုလုပ်သားများသမဂ္ဂနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဂန်နမ် တွင်ရှိသော ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကုမ္ပဏီ ရုံးချုပ်ရှေ့၌ ဆန္ဒပြပွဲပြုလုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်။
“သမဂ္ဂကို အထင်သေးတဲ့ ကန်ဂျင်ဟူး ကို သင်ခန်းစာပေးရအောင်!”
“ငါတို့ရဲ့ အစွမ်းကို ပြလိုက်ကြစို့!”
“ကောင်းပြီ! ကောင်းပြီ!”
သို့သော်လည်း ဆန္ဒပြသည့်နေ့သို့ ရောက်သောအခါ ကန်ဂျင်ဟူး က ကုမ္ပဏီတစ်ခုလုံးကို ရိုးရိုးလေးပင် ပိတ်လိုက်သည်။
သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ဟွန်းဂျူး မှာ အံ့အားသင့်ရသည့်အဖြစ်ကို မဖုံးကွယ်နိုင်ခဲ့ပေ။
ရုံးချုပ်ရှေ့တွင် ဆန္ဒပြသည့်အခါ ဥက္ကဋ္ဌက ရုံးမတက်ခြင်းမှာ သာမန်ဖြစ်လေ့ရှိသည်။ သို့သော် ကုမ္ပဏီတစ်ခုလုံးကို ပိတ်ထားလိုက်ခြင်းမှာမူ ယခင်က မကြားဖူးသည့်အရာဖြစ်သည်။
‘ဒါဘာလဲ? မြေလှန်စစ်ဆင်ရေးမျိုးလား?’
ဤအခြေအနေတွင် ၎င်းတို့ မည်မျှပင် ဆန္ဒပြစေကာမူ လူမရှိသည့်အိမ်ရှေ့တွင် အော်ဟစ်နေသကဲ့သို့သာ ဖြစ်နေလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်း ပြင်ဆင်မှုများအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ပြီးဖြစ်ကာ မီဒီယာများကိုလည်း ကြေညာထားပြီးဖြစ်သဖြင့် ယခုအချိန်တွင် ဖျက်သိမ်း၍ မရတော့ပေ။
ဆန္ဒပြသည့်နေ့တွင် သတ္တုလုပ်သားများသမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်ထောင်ပေါင်းများစွာသည် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကုမ္ပဏီ ရုံးချုပ်ရှေ့နှင့် ဂန်နမ် ဘူတာရုံပတ်ဝန်းကျင်တွင် စုဝေးရောက်ရှိလာကြသည်။
သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ဟွန်းဂျူး က ပိတ်ထားပြီး မှောင်မည်းနေသော အဆောက်အအုံရှေ့တွင် အသံကုန်ဟစ်ကာ ပြောသည်။
“အလုပ်သမားအခွင့်အရေးကို နင်းခြေပြီး သမဂ္ဂကို ဖြိုခွဲဖို့ ဦးဆောင်နေတဲ့ ကန်ဂျင်ဟူး ကို ငါတို့ ရှုတ်ချတယ်!”
“ရှုတ်ချ! ရှုတ်ချ!”
“ကန်ဂျင်ဟူး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးက အလုပ်သမားတွေကို တောင်းပန်စမ်း!”
“တောင်းပန်! တောင်းပန်!”
***
ကျွန်တော်တို့ ဧည့်ခန်းထဲတွင် တီဗွီမှ ဆန္ဒပြနေသည့် မြင်ကွင်းများကို ကြည့်နေကြသည်။
ဆန်းယော့ပ် က အံ့ဩသည့်မျက်နှာဖြင့် ပြောသည်။
“ဝါး! လူတွေ အများကြီးပဲ စုဝေးနေကြတာပဲ။”
သမဂ္ဂအမျိုးမျိုး၏ အလံများမှာ လေထဲတွင် ဝေ့ယမ်းနေပြီး အနီရောင်ခေါင်းစည်းများ စည်းထားသည့် သမဂ္ဂခေါင်းဆောင်များက လက်သီးများကို ကျစ်ကျစ်ပါအောင် ဆုပ်ကာ အသံကုန်ဟစ်နေကြသည်။
ရဲတပ်ဖွဲ့များက ဧရိယာကို ဝိုင်းရံထားပြီး လမ်းများကို ထိန်းချုပ်ထားသည်။
“ဟေ့! အဲဒီလူက မင်းကို ဆဲလိုက်တာ။ သူ့နှုတ်ခမ်းလှုပ်ရှားမှုကို ကြည့်ရတာ ကန်ဂျင်ဟူး ရဲ့ အမေကို ဆဲနေတဲ့ပုံပဲ။”
“……”
အလုပ်မသွားတာ တော်သေးတယ်။
သူတို့က ကျွန်တော့်ကြောင့် ရောက်လာကြတာမို့ စကားပြောသူအများစုက ကျွန်တော့်ကို ဝေဖန်နေကြခြင်းဖြစ်သည်။ တစ်နေရာစီမှာ ဆဲဆိုသံများကိုလည်း ကြားနေရသည်။
ကျွန်တော်က အဆဲခံရလွန်းလို့ အခုဆိုရင် ဘာမှမထူးဆန်းတော့ပါ။
ဆန်းယော့ပ် က ပြတင်းပေါက်အပြင်ဘက်ကို ကြည့်သည်။
“သူတို့က အိမ်ရှေ့ကို ရောက်လာကြမှာ မဟုတ်ဘူးမလား?”
“စိတ်မပူပါနဲ့။ လူနေရပ်ကွက်တွေမှာ ဆန္ဒပြဖို့ ခွင့်မပြုထားဘူး။”
ဆန္ဒပြမှုများသည် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကုမ္ပဏီရှေ့တွင်သာမက အင်ဂျင်ယုံ မော်တာရုံးချုပ်ရှေ့တွင်လည်း ဖြစ်ပွားနေသည်။ စနေ၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဂွမ်ဟွာမွန်၌ ပြုလုပ်ရန် စီစဉ်ထားသည့် ကိုရီးယားအလုပ်သမားသမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ်၏ ကြီးမားသော ဆန္ဒပြပွဲလည်း ရှိနေသေးသည်။
ကျွန်တော်ကတော့ အပြင်ကို လျှောက်မသွားဘဲ အိမ်မှာပဲ ငြိမ်ငြိမ်လေး နေသင့်သည်။
ကျွန်တော့်ဘေးမှာ ပီဇာစားနေသည့် အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က ပြောသည်။
“မျှော်လင့်ထားတဲ့အတိုင်းပဲ M ပီဇာကတော့ အကောင်းဆုံးပဲ။ တစ်ခါစားပြီးရင် တခြားပီဇာတွေကို မစားနိုင်တော့ဘူး။”
မကြာသေးမီက ဂန်နမ် ၏ ယော့ဆမ်ဒုံ ပြည်နယ်တွင် M ပီဇာဆိုင်ခွဲတစ်ခု ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချက်ကြောင့် ကျွန်တော်တို့လည်း ဂန်နမ် မှာ မှာယူစားသောက်နိုင်ပြီဖြစ်သည်။
M ပီဇာ၏ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုကို စီလွန်ဟိုတယ်ဘက်သို့ အပြည့်အဝ တာဝန်ပေးအပ်ထားသည်။
ပြည်တွင်းပီဇာဈေးကွက်မှာ ကြက်သားဈေးကွက်၏ ထက်ဝက်ပင် မရှိသေးပေ။ သို့သော် အပြန်အလှန်အားဖြင့် ၎င်းကို မြင့်မားသော တိုးတက်မှုအလားအလာရှိသည်ဟု ရှုမြင်နိုင်သည်။
စီအီးအို အင်ဆူမီက ဆိုင်ခွဲများကို အလျင်အမြန် တိုးချဲ့ခြင်းထက် ပရီမီယံပုံရိပ်ကို တည်ဆောက်ရန်သာ အာရုံစိုက်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် အဓိကဆိုင်ခွဲကို နမ်ဆန်းရှိ စီလွန်ဟိုတယ်တွင် ထားရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
M ပီဇာသည် ကနဦး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု များစွာ လိုအပ်သော်လည်း ထိုနောက်တွင် လုပ်အားခကို သိသိသာသာ လျှော့ချနိုင်သည်။ ပြီးလျှင် သက်သာသွားသည့် လုပ်အားခများကို ပါဝင်ပစ္စည်းများတွင် ပြန်လည်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ၍ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်ပြီး အရသာရှိသော ပီဇာများကို ပြုလုပ်ကြသည်။
ထိုအချက်ကြောင့် ဈေးကွက်၏ တုံ့ပြန်မှုမှာ အလွန်ကောင်းမွန်ပြီး ရောင်းမလောက်အောင် ဖြစ်နေသည်။
ဂန်နမ် ဆိုင်ခွဲဖွင့်လိုက်သည်နှင့် တန်းစီစောင့်ဆိုင်းသူများ များပြားလှပြီး ဖွင့်လှစ်ပြီး မိနစ် ၃၀ အတွင်းမှာပင် ပို့ဆောင်မှုမှာယူမှုများ ပြည့်သွားသည်အထိ လူကြိုက်များခဲ့သည်။
ကျွန်တော် ပီဇာတစ်စိတ်ကို ကောက်ကိုင်လိုက်ပြီး ဘေးသို့ ခေါင်းလှည့်လိုက်သည်။
“ဘာလို့ ဒီနေ့လယ်လယ်မှာ ရောက်နေတာလဲ?”
“ကျွန်တော်တို့ကုမ္ပဏီ စီအီးအိုက အလုပ်မလာဖို့ ပြောထားလို့ လာလည်တာ။”
“ငါက အိမ်ကနေ အလုပ်လုပ်ဖို့ ပြောတာလေ၊ ခွင့်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး။”
“ဟုတ်လို့လား? ကျွန်တော်က ဂီဟွန်းကို ဘီလိယက်ကစားဖို့ ခေါ်လိုက်တာ၊ သူက ဟျွန်းဂျောင်နဲ့ နာမိကျွန်းကို သွားတော့မယ်လို့ ပြောတယ်။”
“……”
ဒါကြောင့်မို့လို့ ကုမ္ပဏီတွေက အိမ်ကနေ အလုပ်လုပ်ခွင့် မပေးကြတာလား။
ဆန်းယော့ပ် က ဆိုဖာပေါ်တွင် လှဲရင်း ပြောသည်။
“အလုပ်မသွားရတော့ ပျင်းဖို့ကောင်းလိုက်တာ။”
“အလုပ်သွားတဲ့အခါကျတော့လည်း ပျင်းတယ်လို့ ပြောတာပဲ။”
အလုပ်သမားတွေကတော့ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂကို ကျေးဇူးတင်ရင်း အားလပ်ရက်ကို အေးအေးလူလူ ခံစားနေကြမှာ အသေအချာပါပဲ။ သူတို့လည်း အခုတလော အလုပ်တွေ ပင်ပန်းထားကြတာဆိုတော့ ဒီလိုရက်မျိုးလေးတွေ ရှိသင့်တာပေါ့။
“ဒါပေမဲ့ မင်းက ဘာတွေးပြီး အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂကို သွားစိန်ခေါ်လိုက်တာလဲ? မင်းလည်း သိမှာပါ၊ ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းတောင် သူတို့ကို လက်မဖျားနဲ့တောင် မထိရဲခဲ့တာလေ။”
“နိုင်ငံရေးသမားတွေကတော့ မဲအတွက်နဲ့ကို သူတို့မျက်နှာကို ထောက်ထားနေရမှာပဲလေ။”
အမည်မသိတဲ့ အသေးစား၊ အလတ်စား ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ သမဂ္ဂဆိုရင်တော့ တစ်မျိုးပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရဲ့ သမဂ္ဂကို သွားထိတယ်ဆိုတာက အန္တရာယ်အလွန်ကြီးမားတဲ့ ကိစ္စပါ။ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂဆိုတာ သတ္တုလုပ်သားများသမဂ္ဂရဲ့ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ သတ္တုလုပ်သားများသမဂ္ဂကတော့ ကိုရီးယား အလုပ်သမားသမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ် လက်အောက်မှာ ရှိတာလေ။
ခြေလှမ်းမှားလိုက်တာနဲ့ ဆန္ဒပြတဲ့ကိစ္စတင်မကဘဲ မဲဆန္ဒရှင်သန်းပေါင်းများစွာရဲ့ ထောက်ခံမှုကိုပါ ဆုံးရှုံးသွားနိုင်တယ်။ ဒီအကြောင်းကြောင့်ပဲ အာဏာရပါတီရော၊ အတိုက်အခံပါတီပါ သမဂ္ဂကိစ္စတွေနဲ့ ပတ်သက်လာရင် အလွန်အမင်း တုံ့ဆိုင်းနေတတ်ကြတာ။
“မင်းက အာရှမှာ လျှပ်စစ်ကားထုတ်လုပ်ရေး စက်ရုံအစုအဝေးတစ်ခု တကယ်ပဲ တည်ဆောက်ဖို့ စီစဉ်နေတာလား?”
“အခုလောလောဆယ်တော့ စီမံကိန်းအဆင့်မှာပဲ ရှိပါသေးတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌ အင်ဂျင်ယုံ နဲ့လည်း ဆွေးနွေးနေပါတယ်။”
ရေနံ ကားတွေကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တဲ့အချိန်ကစပြီး အရေးကြီးဆုံး စဉ်းစားရမယ့်အချက်က ထုတ်လုပ်မှုပမာဏပဲ။ ဒါကြောင့် ရှိပြီးသားစက်ရုံတွေကို ဝယ်ယူရုံတင်မကဘဲ Rust Belt ဒေသမှာ စက်ရုံသစ်တွေ တည်ဆောက်ဖို့အတွက် ငွေကြေးအမြောက်အမြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့တာပါ။
ဒါပေမဲ့ အနာဂတ်ရောင်းအားကို ခန့်မှန်းကြည့်မယ်ဆိုရင် အဲဒီစက်ရုံတွေအားလုံးကို အပြည့်အဝ လည်ပတ်ရင်တောင် မြောက်အမေရိကနဲ့ ဥရောပဈေးကွက်ရဲ့ လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးဖို့က ခက်ခဲပါလိမ့်မယ်။
ရေရှည်ရှုထောင့်ကကြည့်ရင် ထုတ်လုပ်မှုအခြေစိုက်စခန်းတွေကို ဆက်လက်တိုးချဲ့သွားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အကယ်၍ အာရှမှာ စက်ရုံဆောက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်နေရာက အကောင်းဆုံးဖြစ်မလဲ?
တရုတ်နိုင်ငံကတော့ ဖက်စပ်လုပ်ငန်း ထူထောင်ရေးနဲ့ နည်းပညာယိုစိမ့်မှု စိုးရိမ်ချက်တွေကြောင့် စာရင်းထဲက ပယ်ထုတ်ထားပါတယ်။ ဂျပန်မှာဆိုရင်လည်း Toyota နဲ့ Honda လို အားကောင်းတဲ့ ပြိုင်ဘက်တွေရှိပြီး လုပ်အားခကလည်း သက်သာတာမဟုတ်ဘူး။
“ထိုင်းနဲ့ ဗီယက်နမ်လည်း ရှိသေးတယ်လေ။”
“အဲဒီနိုင်ငံတွေမှာက လျှပ်စစ်ကား အခြေခံအဆောက်အအုံက ကျွန်တော်တို့နိုင်ငံထက်တောင် ပိုဆိုးပါသေးတယ်။ ပြီးတော့ ပြည်တွင်းဈေးကွက်ကိုလည်း ထည့်တွက်ရဦးမှာ။”
ကျွန်တော် စားပွဲပေါ်က အချက်အလက်တွေကို အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် ဆီ ပေးလိုက်ပါတယ်။ အဲဒါက ဆော့ဆန်း စီးပွားရေးသုတေသနဌာနက ပြုစုထားတဲ့ အာရှနိုင်ငံတွေက စက်ရုံတွေကို နှိုင်းယှဉ်လေ့လာထားတဲ့ အစီရင်ခံစာပါ။
လုပ်အားခကိုပဲ အဓိကထား စဉ်းစားမယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာပေါ်က စက်ရုံအားလုံးက တရုတ်၊ အာဖရိက၊ အရှေ့တောင်အာရှ စတဲ့နေရာတွေမှာပဲ ရှိနေရမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ လုပ်အားခမြင့်မားတဲ့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နဲ့ အနောက်ဥရောပနိုင်ငံတွေမှာလည်း စက်ရုံတွေ အများကြီးရှိနေပါသေးတယ်။ အဲဒါက လုပ်အားခတင်မကဘဲ တခြားသော အခြေအနေအမျိုးမျိုးကလည်း အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနေလို့ပါ။
အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က အချက်အလက်တွေကို ကြည့်ရှုရင်း ပြောလိုက်သည်။
“ကိုရီးယားက အကောင်းဆုံးလို့ ထင်ရတယ်။”
“စီမံခန့်ခွဲမှု၊ ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေး၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ အစိုးရရဲ့ ပံ့ပိုးကူညီမှု၊ နိုင်ငံအသီးသီးနဲ့ ချုပ်ဆိုထားတဲ့ FTA စတာတွေကို ထည့်တွက်ရင်တော့ ဟုတ်ပါတယ်။”
အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က ကျွန်တော့်စကားကို ထောက်ခံတဲ့အနေနဲ့ ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“ရော်နယ်လ်ဒ်က ကိုရီးယား-အမေရိကန် FTA ကို ပြင်ဆင်ပြီး ကိုရီးယားကားတွေအပေါ် တင်သွင်းခွန်တွေ တိုးမြှင့်လိုက်ရင်တောင် ရေနံ အပေါ် သိပ်ပြီး သက်ရောက်မှုရှိမှာ မဟုတ်ဘူးပေါ့။”
“အမေရိကမှာ ရောင်းတဲ့ကားတွေက အမေရိကမှာပဲ ထုတ်လုပ်တာလေ။”
ကျွန်တော် ပီဇာစားရင်း ဆက်ပြောသည်။
“အလုပ်သမားတွေကလည်း ပညာအရည်အချင်း မြင့်မားတယ်၊ ကြိုးစားကြတယ်၊ ပြီးတော့ နည်းပညာအဆင့်မြင့်တဲ့ ပေးသွင်းသူတွေလည်း အများကြီးရှိတယ်။ အရေးကြီးဆုံးက ဆော့ဆန်း SB နဲ့ OTK သုတေသနဌာနတွေက ကိုရီးယားမှာ ရှိနေတာပဲ။”
“ပြဿနာက လုပ်အားခ မြင့်မားတာနဲ့ ဆန္ဒပြမှုတွေ ခဏခဏ ဖြစ်နေတာ မဟုတ်ဘူးလား?”
“အဲဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မယ်ဆိုရင် ကိုရီးယားမှာ ကားစက်ရုံသစ်တွေ မဆောက်နိုင်စရာ အကြောင်းမရှိပါဘူး။”
“အဲဒါ ဖြစ်လာတာ နှစ် ၂၀ လောက် ရှိပြီ။ ဆော့ဆန်းကတော့ ဟုတ်ကဲ့လို့ ပြောမှာ သေချာတယ်။ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာကရော?”
“စဉ်းစားနေကြပုံပဲ။”
အခု အခက်အခဲဖြစ်နေတာ ကျွန်တော်တို့မဟုတ်ဘဲ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာပါ။ လက်တွဲမယ်ဆိုရင် ကျွန်တော်တို့က အများဆုံး ရနိုင်သလောက် ရအောင် ယူရမှာပေါ့။
“အဲဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းနိုင်မယ့် နည်းလမ်း ရှိလို့လား?”
“ဒါကို ကြည့်ကြည့်ပါ။”
ကျွန်တော် နောက်ထပ် အချက်အလက်အစုံကို ပေးလိုက်တော့ အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က ကြည့်ရှုလိုက်သည်။
“ဒါ မင်း ကိုယ်တိုင် လုပ်ထားတာလား?”
“မဟုတ်ရပါဘူး။”
ကျွန်တော်က ဘာနိုဘယ်ဆုရ စီးပွားရေးပညာရှင်မှ မဟုတ်တာ။
ဒါပေမဲ့ စိုးရိမ်စရာ မလိုပါဘူး။ ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကျွန်တော့်ထက် ပိုတော်တဲ့သူတွေ အများကြီးရှိတာပဲ၊ လိုအပ်ရင် သူတို့ရဲ့ ဦးနှောက်ကို ငှားသုံးလို့ရတာပေါ့။
ပညာရှင်တွေနဲ့ ပါမောက္ခတွေဆိုတာ အဲဒီအတွက်ပဲ မဟုတ်လား။
“အကြီးအကဲ သိတဲ့အတိုင်း ဒီအတိုင်းသာ ဆက်သွားနေရင် ကိုရီးယားရဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းက အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။”
ကိုရီးယားဟာ ‘ဟန်မြစ် ပေါ်က အံ့ဖွယ်တိုးတက်မှု’ လို့ ခေါ်ဆိုရလောက်အောင် အံ့မခန်း အရှိန်အဟုန်နဲ့ တိုးတက်လာခဲ့တာပါ။ အထူးသဖြင့် ၈၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကနေ ၉၀ ခုနှစ်လယ်ပိုင်းအထိ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုက တကယ့်ကို အံ့ဩစရာပါ။
တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားလာတာနဲ့အမျှ ချမ်းသာသူနဲ့ ဆင်းရဲသူကြား ကွာဟချက်လိုမျိုး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေလည်း ပါလာတတ်ပေမဲ့၊ အဲဒီအချိန်တုန်းက ကိုရီးယားက ကွာဟချက်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့ပြီး အလယ်အလတ်တန်းစား လူတန်းစားကိုလည်း တိုးပွားစေခဲ့တယ်။ တကယ့်ကို ကိုရီးယားစီးပွားရေးရဲ့ ရွှေ ခေတ်ဦးကာလပါပဲ။
ဒါဟာ ကိုရီးယားက ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို အခြေခံတဲ့ တိုးတက်မှုကို ဦးတည်ခဲ့လို့ ဖြစ်လာတာပါ။ စက်ရုံတွေက မရပ်မနား လည်ပတ်နေခဲ့ပြီး အလုပ်အကိုင်တွေကလည်း ပေါများနေခဲ့တယ်။
ကုန်ထုတ်လုပ်မှုဆိုတာ အခုထိ ကိုရီးယားစီးပွားရေးကို ထောက်ကူပေးနေတဲ့ အဓိကမဏ္ဍိုင်ပဲ။ အဲဒီလိုမဟုတ်ရင် IMF အကျပ်အတည်းနဲ့ ငွေကြေးအကျပ်အတည်းတွေကို ကျွန်တော်တို့ ကျော်ဖြတ်နိုင်ခဲ့မှာ မဟုတ်ဘူး။
“ငါလည်း အဲဒီလိုပဲ ထင်တယ်။ အမေရိကက ပြည်ပရောက် စက်ရုံတွေကို ပြန်ခေါ်တဲ့ Reshoring အကြောင်း ပြောနေကြပေမဲ့၊ ကိုရီးယားကုမ္ပဏီကြီးတွေကတော့ ပြည်ပမှာပဲ စက်ရုံတွေ ဆောက်နေကြတယ်။ ဒီအတိုင်းဆိုရင်တော့ ဟိုလိုလို ဒီလိုလိုနဲ့ ဘာမှမဟုတ်တော့ဘူး။”
အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က တီဗွီထဲက ဆန္ဒပြသူတွေကို လက်ညှိုးထိုးပြသည်။
“ဒါပေမဲ့ မင်းက တစ်ခွန်းပြောလိုက်ရုံနဲ့ သူတို့က ဒီလိုမျိုး ထကြွလာကြတာ။ မင်းက ဒီလိုမျိုး တစ်ခုခု လုပ်ဖို့ ကြိုးစားရင် အဲဒီ အဓိက အလုပ်သမားသမဂ္ဂကြီး နှစ်ခုက ဒီအတိုင်း ငေးကြည့်နေမယ်လို့ ထင်သလား?”
ကျွန်တော် ရယ်မောလိုက်သည်။
“အဆင်မပြေဘူးဆိုရင် အလုပ်အကိုင် သောင်းနဲ့ချီပြီး တခြားနိုင်ငံတွေကို ရောက်သွားမှာပေါ့။”
အကြီးအကဲ ဆန်းယော့ပ် က ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“မှန်တယ်၊ စက်ရုံဆောက်မယ်ဆိုရင် ကြိုဆိုမယ့်နိုင်ငံတွေက အများကြီးပဲ။”
***
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာသမဂ္ဂရဲ့ ဆန္ဒပြမှုက ၁၅ ရက်မြောက်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာရဲ့ ပြည်တွင်းဈေးကွက် ဝေစုကို ကြည့်ရင် တစ်နိုင်ငံလုံးရဲ့ မော်တော်ကားလုပ်ငန်းတစ်ခုလုံး ရပ်တန့်သွားသလောက် ဖြစ်နေသည်။
တခြား ပြည်တွင်းကုမ္ပဏီတွေအတွက် အကျိုးအမြတ်ရရှိမှုကလည်း သိပ်မထူးခြားလှပေ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ထုတ်လုပ်မှုပမာဏမှာ ကန့်သတ်ချက်ရှိနေလို့ဖြစ်သည်။
ပေးသွင်းသူတွေက ပြိုလဲလုနီးပါး ဖြစ်နေပြီး ဒေသတွင်းစီးပွားရေးကလည်း ယိုင်နဲ့နေသည်။
အာဏာရပါတီရော၊ အတိုက်အခံပါတီပါ အလုပ်သမား-စီမံခန့်ခွဲမှု ညှိနှိုင်းမှုတွေကို အမြန်လုပ်ဆောင်ဖို့ တညီတညွတ်တည်း တိုက်တွန်းနေကြသည်။ စက်ရုံတွေရှိတဲ့ မဲဆန္ဒနယ်က လွှတ်တော်အမတ်တွေကလည်း အဲဒီဒေသတွေကို ဆင်းသွားပြီး ဒေသခံတွေနဲ့ တွေ့ဆုံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အင်ဂျင်ယုံ မော်တာဆီသွားပြီး တောင်းပန်ခြင်းတွေ လုပ်နေကြသည်။
သမဂ္ဂခေါင်းဆောင် ဟွန်းဂျူး ကတော့ ဥက္ကဋ္ဌ ကန်ဂျင်ဟူး ရဲ့ တောင်းပန်မှုမပါဘဲ ဘာဆွေးနွေးမှုမှ မလုပ်ဘူးဆိုတဲ့ ရပ်တည်ချက်ကို ဆက်လက်ထိန်းထားပြီး၊ ကုမ္ပဏီဘက်ကလည်း ထူးခြားတဲ့ သဘောထားကို မထုတ်ပြန်ခဲ့ပေ။
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာ အုပ်စုရဲ့ ရှယ်ယာဈေးနှုန်းက ဆက်လက်ကျဆင်းနေသည်။ တစ်ခါက ဝမ် ဘီလီယံ ၂၀၀ ကျော်ခဲ့တဲ့ ဈေးကွက်တန်ဖိုးက အခုဆိုရင် ဝမ် ဘီလီယံ ၁၀၀ အောက်ကို ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
စီးပွားရေးလောကမှာ သူတို့ရဲ့ အဆင့်ကလည်း SSK အုပ်စုနဲ့ CL အုပ်စုတို့နောက်ကို ရောက်သွားပြီး ၄ နေရာထိ ကျဆင်းသွားခဲ့သည်။
အင်ဂျင်ယုံ မော်တာ တစ်ခုတည်းကိုပဲ ကြည့်ရင် လက်ရှိဈေးကွက်တန်ဖိုးက ဝမ် ဘီလီယံ ၄၆ သာ ရှိတော့သည်။ တစ်ဖက်မှာတော့ အင်ဂျင်ယုံ မော်တာက ဈေးပေါပေါနဲ့ ရောင်းထုတ်လိုက်တဲ့ ရေနံ က ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီ ဖြစ်ပေမဲ့ ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၂၀၀ ကျော် တန်ဖိုးရှိနေသည်။
ရှယ်ယာရှင်တွေ ဒေါသထွက်တာ မဆန်းပါဘူး။
OTK ကုမ္ပဏီနဲ့ ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် တို့က အင်ဂျင်ယုံ မော်တာရဲ့ ရှယ်ယာတွေကို တိတ်တဆိတ် စတင်ဝယ်ယူနေကြသည်။ ဟွန်းဂျူး မမ က ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး အင်ဂျင်ယုံ မော်တာနဲ့ တိတ်တဆိတ် ဆက်သွယ်ကာ အခြေအနေအမျိုးမျိုးကို ညှိနှိုင်းနေကြသည်။
တစ်ဖက်မှာလည်း ကျွန်တော်က ဥက္ကဋ္ဌ အင်ဂျင်ယုံ နဲ့ ကျွမ်းကျင်သူတွေကို တွေ့ဆုံပြီး ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အစီအစဉ်ကို တဖြည်းဖြည်းချင်း ခိုင်မာအောင် လုပ်ဆောင်နေသည်။ အဲဒီကျွမ်းကျင်သူတွေထဲမှာ ကိုရီးယားတက္ကသိုလ်က ပါမောက္ခတွေလည်း ပါဝင်သည်။
ကျွန်တော် ပါမောက္ခ ဂျင်ဟူး ကို ကြာပြီဖြစ်တဲ့အတွက် ဖုန်းဆက်လိုက်သည်။
“တစ်နိုင်ငံလုံး ဗရုတ်သုတ်ခ ဖြစ်နေပြန်ပြီ။ မင်း တကယ်ပဲ ကိုရီးယားမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ စိတ်ကူးရှိနေတာလား။”
“အမြတ်အစွန်းရမယ်ဆိုရင်တော့ လုပ်မှာပေါ့။”
“ဟားဟား! မင်း အဲဒီလို ငွေအကြောင်း ပြောလာတာကို ကြည့်ရတာ မင်း တကယ့် စီးပွားရေးသမား ဖြစ်နေပြီပဲ။”
“ဒါတွေအားလုံးက ပါမောက္ခဆီက သင်ယူခဲ့ရလို့ပါ၊ ပါမောက္ခ။”
“ဒါနဲ့ မင်း ဘာကိစ္စရှိလို့ ငါ့ကို ဆက်သွယ်လာတာလဲ။”
“ကျွန်တော် ပါမောက္ခနဲ့အတူ စီးပွားရေးဌာနမှူးနဲ့ တွေ့ချင်လို့ပါ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မေးစရာတချို့ ရှိနေလို့ပါ။”
“ပါမောက္ခ ဆန်းယော့ပ် လား။”
ပါမောက္ခ ဆန်းယော့ပ် က ငယ်စဉ်က အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကင်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှာ ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်က သူထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ စီးပွားရေးစာအုပ်ဟာ အရောင်းရဆုံးစာရင်းဝင်ကာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှာ ကျော်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ကိုရီးယားတက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိပြီး စာသင်ကြားနေသူဖြစ်သည်။
“ဟုတ်ပါတယ်။ အဆင်ပြေပါ့မလားခင်ဗျာ။”
ပါမောက္ခ ဂျင်ဟူး က ချက်ချင်းပင် ပြန်ပြောသည်။
“ပြေတာပေါ့။ ပါမောက္ခ ဆန်းယော့ပ် ကလည်း မင်းနဲ့ တစ်ခါလောက် တွေ့ချင်နေတာ ကြာပြီ။ အချိန်ကလည်း သိပ်ကို တိုက်ဆိုင်နေတာပဲ။”