အခန်း ၁၃၉
OTK ကုမ္ပဏီက ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ထဲသို့ ဝမ်ဘီလီယံ ၂၀၀ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတော့မည်ဟု ကြားလိုက်ရချိန်တွင် ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းမှာ ကိစ္စပြီးပြတ်သွားပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့သည်။
သို့သော် ကန်ဂျင်ဟူး က ဘဏ်၏ အားနည်းချက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလိုက်သည့်အခါ ဘဏ်မှ ငွေစုသူများ အလုအယက်ထုတ်ယူသည့် ဘဏ်ပြေး (Bank run) ဖြစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားခံလိုက်ရကြောင်း သိလိုက်ရသည့်အခါ ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းမှာ ဒေါသအမျက်ချောင်းချောင်းထွက်လာသည်။
ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ကို စီမံခန့်ခွဲနေသူမှာ သူ၏ ယောက္ခမဖြစ်ပြီး သူ၏ ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း အကျိုးအမြတ်များစွာ ရယူထားသူဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်သာ ပြိုလဲသွားပြီး ထိုဖြစ်စဉ်အတွင်း မမှန်မကန်လုပ်ဆောင်မှုများ သို့မဟုတ် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာပါက နိုင်ငံရေးအရ ကြီးမားသော ဂယက်ရိုက်ခတ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာလိမ့်မည်။
ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းသည် ကန်ဂျင်ဟူး ၏ စကားကို ကောလာဟလသာဖြစ်ကြောင်း ချက်ချင်းငြင်းဆိုလိုက်ပြီး ပြည်သူများကို စိတ်အေးစေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူ၏ အရှုပ်တော်ပုံအများစုကို ဖုံးကွယ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု သူယုံကြည်နေခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း…
ယခုကိစ္စမှာ သူ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်းထက် ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သည်။
ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းသည် ချာဂျုံဟိုဘက်သို့ လှည့်ကာ “အခု ဘာဆက်လုပ်ကြမလဲ။ အစီအစဉ်ကို ပြောစမ်း” ဟု မေးလိုက်သည်။
“အမ်… နည်းလမ်းကတော့…”
သူ ဘာကြောင့်များ ဖြေရှင်းနည်းကို ရှာမထားခဲ့သနည်း။ ကြီးမားသော ငွေကြေးဆိုင်ရာ ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်နေချိန်တွင် စီမံခန့်ခွဲသူများနှင့် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ နှစ်ခုစလုံးမှာ တာဝန်မှ လွတ်ကင်းနိုင်မည်မဟုတ်ပေ။
ချက်ချင်း ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု မပေးအပ်နိုင်ပါက ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်မှာ တစ်ရက်အတွင်း ပြိုလဲသွားလိမ့်မည်။ သို့သော် ထိုသို့ ထောက်ပံ့ပေးခြင်းသည် စာရင်းစစ်ရလဒ်များကို ထုတ်ဖော်ပြသရန် လိုအပ်လာမည်ဖြစ်ပြီး ထိုသို့လုပ်ဆောင်ပါက ဘဏ်၏ ပျက်စီးခြင်းသို့ ဦးတည်သွားမည်ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ဖြေရှင်းနည်းဟူ၍ မရှိတော့ပါ။
ချာဂျုံဟိုမှာ မဝံ့မရဲဖြင့် ပါးစပ်ဟလိုက်သည်။
“ကျွန်တော် ရှာကြည့်ပါ့မယ်။”
သူ့ကို လွှတ်လိုက်ပြီးနောက် ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းမှာ ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် ပြန်ထိုင်ကာ အတွေးထဲ နစ်မြုပ်သွားသည်။
သူသည် အတိတ်က အကျပ်အတည်းပေါင်းများစွာကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ဖူးသည်။ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လိမ်ညာလှည့်ဖြားမှုများဖြင့် ရှောင်ထွက်ခဲ့ပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ တည့်တည့်ရင်ဆိုင်ခဲ့သည်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် မီဒီယာလောကမှာ သူ၏ ဘက်တော်သားများဖြစ်ကြပြီး အတိုက်အခံပါတီမှာမူ အရည်အချင်းမရှိကြပေ။
သူသည် ထူးချွန်သော သမ္မတဟုတ်၊ မဟုတ် ဆိုသည်မှာ အမြင်ကွဲပြားနိုင်သော်လည်း သူ၏ ထောက်ခံသူများအတွက်မူ ရှင်းလင်းသော အကျိုးအမြတ်များကို ပေးအပ်ခဲ့သည်မှာ အမှန်ပင်ဖြစ်သည်။
သူသည် ကော်ပိုရေးရှင်းများအတွက် အခွင့်အရေးအမျိုးမျိုး ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ သူ့ကို ထောက်ခံသူများကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ကာ၊ အိမ်ခြံမြေဈေးနှုန်းများ တက်စေရန် အိမ်ခြံမြေစည်းမျဉ်းများကို ဖယ်ရှားပေးခဲ့ပြီး အာဏာရပါတီ၏ မဲဆန္ဒနယ်မြေများအတွက် ဘတ်ဂျက်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး ခွဲဝေပေးခဲ့သည်။
ထိုအချက်များကြောင့် အငြင်းပွားဖွယ်ရာများစွာ ရှိသော်လည်း ပြည်သူအများစုက သူ့ကို ဆက်လက်ထောက်ခံနေကြဆဲဖြစ်သည်။
ပြည်သူအများစုမှာ အစိုးရက အခွန်ငွေ ဝမ် ၁၀ ထရီလီယံကို အလဟဿဖြုန်းတီးလိုက်သည့်ကိစ္စကို တိုက်ရိုက်မခံစားရပေ။ မီဒီယာထိန်းချုပ်မှု၊ လူစားထိုးခန့်အပ်မှုများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများမှာ အဓိကအားဖြင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များသာ ဖြစ်သည်။ အရပ်သားများအပေါ် တရားမဝင် စောင့်ကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးခြင်းများမှာလည်း မိမိကိုယ်တိုင် မထိခိုက်သရွေ့ သူတို့အတွက် အရေးမကြီးပေ။
သို့သော် ကိုယ့်ပိုက်ဆံ ကိုယ်ဆုံးရှုံးရခြင်းမှာ လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ကိစ္စဖြစ်သည်။
အကယ်၍ ဘဏ်မွဲသွားခြင်းမှာ လက်တွေ့ဖြစ်လာပါက ဒေသခံများမှာ တိုက်ရိုက်နှင့် ကြီးမားသော ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရလိမ့်မည်။ ထိုအချက်က ဒေသတွင်း စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပါက ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုမှာ ပိုမိုကျယ်ပြန့်သွားလိမ့်မည်။
လက်ရှိတွင် ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်၏ ဖောက်သည်များမှာ သမ္မတကိုသာ မျှော်လင့်နေကြပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ပြန်လည်စတင်ရန် စောင့်ဆိုင်းနေကြသည်။ သူတို့မှာ အာဏာရပါတီ၏ အဓိက ထောက်ခံသူများ ဖြစ်ကြသည်။
“ဘယ်လိုလုပ်ပြီး ဒီလိုဖြစ်သွားရတာလဲ။”
အဖြေမှာ ရှင်းနေသည်။ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်၏ စီမံခန့်ခွဲသူများက ဒေဝါလီခံရမည့်အခြေအနေကို ဖုံးကွယ်ထားခဲ့ပြီး ကြီးကြပ်ရမည့် အစိုးရဌာနကလည်း ၎င်းတို့၏ တာဝန်ကို ပျက်ကွက်ခဲ့သည်။
သို့သော် ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းမှာမူ အခြားသောအကြောင်းရင်းတစ်ခုကို တွေ့လိုက်ရသည်။
“ငလျင်လှုပ်ပြီးတဲ့နောက်မှာ…”
ယခုအချိန်အထိ မည်သူမျှ မသိရှိခဲ့သည့်အတွက် ချက်ချင်းလက်ငင်း သိသာထင်ရှားသည့် ဒေဝါလီခံရမှုမျိုးတော့ မဟုတ်ပေ။
အကယ်၍ ၎င်းကို ကောင်းစွာဖုံးကွယ်ပြီး သတိထား စီမံခန့်ခွဲခဲ့ပါက အစိုးရသက်တမ်းအတွင်း အကျပ်အတည်းကို ရှောင်လွှဲနိုင်ကောင်းပါလိမ့်မည်။ သို့သော်လည်း အခြေအနေတစ်ခုလုံးမှာ ကန်ဂျင်ဟူး ၏ မှတ်ချက်တစ်ခုတည်းကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။
ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းမှာ သွားများကို ကြိတ်လိုက်သည်။
“သူက ဒီလိုဖြစ်လာမယ်ဆိုတာ အစကတည်းက သိနေတာလား။”
***
မီဒီယာများသည် အာဏာကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ပြည်သူတို့၏ သိပိုင်ခွင့်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းဟူသော အရေးပါသည့် လူထုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ကြသော်လည်း အဆုံးစွန်အားဖြင့် သူတို့မှာ ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းများသာ ဖြစ်ကြသည်။
အစိုးရက ဖိအားပေးပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများက ကြော်ငြာများကို ရပ်တန့်လိုက်သည့်အခါ သူတို့တွင် ခံနိုင်ရည်ရှိရန် နည်းလမ်းမရှိတော့ပေ။
သူ၏ ရာထူးသက်တမ်း အစောပိုင်းကာလကတည်းက ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းသည် မီဒီယာများကို ကျွေးမွေးခြင်းနှင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဟူသော နည်းလမ်းနှစ်မျိုးဖြင့် ကျွမ်းကျင်စွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့ရာ ထိပ်တန်းမီဒီယာအများစုမှာ အစိုးရ၏ သစ္စာရှိသော ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။
သူတို့ထဲတွင် ဂျွန်အီလ်ဘိုသတင်းစာမှာ OTK ကုမ္ပဏီနှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပဋိပက္ခရှိသည့်အတွက် အစိုးရဘက်မှ အပြင်းထန်ဆုံး ရပ်တည်ပေးခဲ့သည်။
ထို့ကြောင့် လက်ရှိအခြေအနေနှင့် ပတ်သက်၍ ဂျွန်အီလ်ဘိုက ၎င်းကို အစကတည်းကပင် ငွေကြေးဈေးကွက်ကို အမြတ်ထုတ်ရန် ကြိုးပမ်းနေသည့် ထင်ကြေးပေးရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများနှင့် ပြည်သူများကို ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနေသည့် အစိုးရတို့အကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ဆောင်းပါးများကို ထိုအတိုင်း ရေးသားခဲ့သည်။
OTK ကုမ္ပဏီက ဤကိစ္စနှင့် ဆက်စပ်သည့် ဆင်းသက်လာသော ငွေကြေးတူရိယာများ (Derivatives) တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားခြင်းမရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သော်လည်း ဂျွန်အီလ်ဘိုကမူ ကုမ္ပဏီ၏ တည်နေရာမှာ အခွန်ရှောင်ရာနိုင်ငံဖြစ်သည့်အတွက် ခွံမာကုမ္ပဏီများမှတစ်ဆင့် အလွယ်တကူ ငွေကြေးလွှဲပြောင်းမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုသည်။ အတိုချုပ်ပြောရလျှင် သက်သေအထောက်အထား မရှိခြင်းကိုပင် သက်သေအထောက်အထားအဖြစ် တင်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။
ကန်ဂျင်ဟူး ကို ဝေဖန်သည့် ဆောင်းပါးဘေးတွင် ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်၏ ကြော်ငြာတစ်ခုကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားပြီး “ကျွန်ုပ်တို့၏ တန်ဖိုးရှိသော ဖောက်သည်များ၏ ယုံကြည်မှုနှင့် စိတ်ရှည်သည်းခံမှုအတွက် ကျေးဇူးအထူးတင်ရှိပါသည်။ ကျွန်ုပ်တို့သည် ပိုမိုချစ်ခင်နှစ်သက်ရသော ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ဖြစ်လာစေရန် ကြိုးပမ်းသွားပါမည်” ဟု ရဲရင့်စွာ ရေးသားထားသည်။
***
ရုပ်မြင်သံကြားတွင် အရေးပေါ် ဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုကို စီစဉ်ခဲ့သည်။
ခေါင်းစဉ်မှာ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ် အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။
ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ပါတီနှစ်ခုစလုံးမှ လွှတ်တော်အမတ်များမှာ ပြင်းထန်စွာ ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ ထိုစဉ်အတွင်း ဘဏ်ပြေးဖြစ်ရပ်အကြောင်း ပေါ်လာသည့်အခါ ကိုရီးယားပါတီမှ လွှတ်တော်အမတ် ကင်ဟန်ချောလ်က တည်ငြိမ်သော လေသံဖြင့် ပြောကြားလိုက်သည်။
“မမှန်ကန်တဲ့ ကောလာဟလတွေကို ဖြန့်တာက ပြဿနာတစ်ခုဖြစ်သလို ဝေဖန်ပိုင်းခြားမှုမရှိဘဲ ယုံကြည်ပြီး လိုက်လုပ်တာကလည်း ပြဿနာပါပဲ။ ဘဏ်ပြေးတယ်ဆိုတာ ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ပရောဖက်ပြုချက်တစ်မျိုးပါပဲ။ ဘဏ်တစ်ခုက ဘဏ်ပြေးလို့ ပျက်စီးတာမဟုတ်ဘဲ ဘဏ်ပြေးဖြစ်ရပ်ကြောင့်ပဲ ပျက်စီးသွားတာပါ။ ဘယ်သူမှ ပိုက်ဆံမထုတ်ဘူးဆိုရင် ဘာပြဿနာမှ မရှိပေမဲ့ လူတိုင်းက အလုအယက် ထုတ်ယူကြလို့ ပြဿနာတွေ ဖြစ်လာတာပါ။”
နယူးပေါလစ်တစ်ပါတီမှ လွှတ်တော်အမတ် ယွန်းချန်းယောင်းက ချက်ချင်း ပြန်လည်ချေပလိုက်သည်။
“ဘဏ်ပြေးတာမှာ ဘာအမှားပါလို့လဲ။ ဘဏ်တွေက ချေးငွေအတိုးပေးဖို့ ရက်အနည်းငယ်နောက်ကျတာနဲ့ ချက်ချင်း သိမ်းဆည်းမယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်တတ်ကြပြီးတော့ ကိုယ့်ပိုက်ဆံ ကိုယ်ပြန်လိုချင်တာက ဘာလို့ ဖောက်သည်တွေရဲ့ အမှားဖြစ်ရမှာလဲ။”
“ဘဏ်ပြေးတဲ့ဒဏ်ကို ခံနိုင်တဲ့ ဘဏ်ကော ဒီလောကမှာ ရှိလို့လား။ ဘဏ်တွေကို အပ်ငွေအားလုံးကို ဘီဒိုထဲမှာပဲ သိမ်းထားပြီး တစ်ပြားမှ မချေးနဲ့လို့ ပြောရမှာလား။”
“ဘဏ်ပြေးတဲ့ဒဏ်ကို ဘယ်ဘဏ်မှ မခံနိုင်ဘူးဆိုတာ ကျွန်တော် သဘောတူပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ဘဏ်ဆိုရင် ဘဏ်ပြေးဖြစ်ရပ် ဖြစ်လာတဲ့အခါ ချက်ချင်း မပြိုလဲသွားပါဘူး။ ငွေထုတ်သူတွေက ဘဏ်မှာ လူတွေ လုယက်နေတဲ့အချိန်မှာတောင် ပိုက်ဆံထုတ်ပေးနိုင်သေးတာကို တွေ့ရင် ဘဏ်ပြေးတာက သဘာဝအတိုင်း ရပ်သွားမှာပါ။ တစ်ရက်တောင် မခံနိုင်ဘဲ လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းသွားတဲ့အထိ ဖြစ်သွားတာက ပြဿနာမဟုတ်ဘူးလား။”
အမတ် ကင်ဟန်ချောလ်က ပြတ်သားစွာ အော်ပြောလိုက်သည်။
“ဒါဆိုရင် လွှတ်တော်အမတ် ယွန်းချန်းယောင်း၊ ခင်ဗျားက အစိုးရရဲ့ ကြေညာချက်မဟုတ်ဘဲ ကန်ဂျင်ဟူး ပြောတာက မှန်တယ်လို့ ပြောချင်တာလား။ ကန်ဂျင်ဟူး ဆိုတာ ဘာကောင်လဲ။ တက္ကသိုလ်တောင် မပြီးသေးတဲ့ လူငယ်လေးတစ်ယောက်ရဲ့ စကားကို နားယောင်ပြီး ဘဏ်တွေမှာ ပိုက်ဆံသွားထုတ်ကြတာဟာ ကြွက်တွေလိုပဲလို့ ကျွန်တော်တော့ ထင်တယ်။ အုပ်စုလိုက် လိုက်လုပ်တတ်တဲ့ ကြွက်တွေကို ပြောတာပါ။”
ဆွေးနွေးပွဲတစ်လျှောက်လုံး လွှတ်တော်အမတ် ယွန်းချန်းယောင်းမှာ တည်ငြိမ်စွာ ပြောဆိုနေခဲ့သော်လည်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် သူ၏ အသံကို မြှင့်လိုက်သည်။
“ဒါဆိုရင် အပ်ငွေထည့်ထားတဲ့သူတွေကို ကြွက်တွေလို့ ပြောချင်တာလား။ ပြည်သူတွေက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားတဲ့ လွှတ်တော်အမတ်တစ်ယောက်က ပြောသင့်တဲ့စကားလား။”
မိမိစကားမှာ အတိုင်းအတာကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း သဘောပေါက်သွားသည့် ကင်ဟန်ချောလ်က ချက်ချင်းပင် ပြင်ဆင်ပြောဆိုလိုက်သည်။
“အို၊ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်က အပ်ငွေထည့်ထားသူတွေကို နှိမ့်ချပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကျွန်တော်ပြောချင်တာက သူတို့ကို လှုံ့ဆော်ခဲ့တဲ့ ကန်ဂျင်ဟူး ကသာ အဓိကပြဿနာလို့ ပြောတာပါ။”
ထို့နောက် သူက အစီအစဉ်တင်ဆက်သူဘက်သို့ လှည့်ကာ ပြုံးလျက် ပြောလိုက်သည်။
“ဒီအပိုင်းကို ထုတ်လွှင့်တဲ့အခါ ဖြတ်ထုတ်ပေးပါခင်ဗျာ။”
အစီအစဉ်တင်ဆက်သူက သူ့ကို နားမလည်နိုင်ဟန်ဖြင့် ကြည့်လိုက်သည်။
“ကျွန်တော်တို့ အခု တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်နေတာပါခင်ဗျာ။”
“……။”
***
အစိုးရက စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုကာလမှာ ဆယ်ရက်ကြာမြင့်မည်ဟု ကနဦး သတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်နိုင်သမျှ အမြန်ဆုံး ကြားဖြတ်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ပေးမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်။
လုပ်ငန်းများ ရပ်ဆိုင်းထားသော်လည်း ကြီးမားသည့် ဂယက်မထရခြင်းမှာ အပ်ငွေရှင်များက အစိုးရနှင့် မီဒီယာများကို ယုံကြည်ကာ စောင့်ဆိုင်းရန် ဆုံးဖြတ်ထားကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
သို့သော် တစ်ပတ်ကျော်သည်အထိ သတင်းအစအနမျှပင် မကြားရသည့်အခါ စိုးရိမ်စိတ်များ တိုးပွားလာခဲ့သည်။
ကင်ဆွန်းရယ် အပါအဝင် ဈေးသည်များမှာ တစ်နေရာတည်း၌ စုရုံးရောက်ရှိနေကြသည်။
“ဘယ်တော့လောက်မှ လုပ်ငန်းတွေ ပြန်စမှာလဲ။”
“ထူးဆန်းတယ်။ ဘာလို့ ဘယ်သူမှ ဘာမှမပြောကြတာလဲ။”
“တကယ်လို့ တစ်ခုခု ဖြစ်သွားရင်ကော။”
ဈေးသည်တစ်ယောက်က ဝင်ပြောလိုက်သည်။
“စိုးရိမ်စရာ မလိုပါဘူး။ တစ်ဦးကို ငွေကျပ် သိန်း ၅၀၀ အထိ အစိုးရက တာဝန်ယူပေးမယ်လို့ အာမခံထားတာပဲ။”
ထိုအခါ နောက်ဈေးသည်တစ်ယောက်က စိတ်တိုတိုဖြင့် အော်ပြောလိုက်သည်။
“ဒါကို ဘယ်သူမသိလို့လဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒါက တကယ်ဖြေရှင်းချက် ဖြစ်ရဲ့လား။ အဲဒီထက် ပိုတဲ့ငွေတွေကကော ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။”
ဒေသတွင်း ကြာရှည်စွာ ရပ်တည်ခဲ့သည့် စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ဖြစ်သည့်အတွက် ငွေပမာဏများစွာ အပ်နှံထားသူများလည်း ရှိကြသည်။ သူတို့မှာ ပို၍ပင် စိုးရိမ်ပူပန်နေကြသည်။
ဟာ့ဒ်ဝဲဆိုင်ပိုင်ရှင် ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်က ဈေးသည်များကို နှစ်သိမ့်ပေးရန် ကြိုးစားသည်။
“ခဏလောက် စောင့်ကြည့်လိုက်ပါ။ အစိုးရက အစီအစဉ်တစ်ခုခု ရေးဆွဲနေမှာပါ။”
ကင်ဆွန်းရယ်က ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်ကို ကြည့်ပြီး ပြောလိုက်သည်။
“မင်းက တက္ကသိုလ်ကျောင်းဆင်းပဲ မဟုတ်လား။”
“ဟုတ်ပါတယ် အဒေါ်ကြီး။”
ကင်ဆွန်းရယ်က သူမ၏ ဘဏ်စာအုပ်ကို ပြလိုက်သည်။
“ဒါဆို ဒါကို ကြည့်ပေးပါဦး။ ဒါက အပ်ငွေနဲ့ တူတယ်လို့ ကြားတယ်။ ဒါအတွက် လျော်ကြေးရနိုင်မလား။”
ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်က ဘဏ်စာအုပ်နှစ်အုပ်ကို ယူကာ ငွေပမာဏကို စစ်ဆေးလိုက်သည်။
“အဒေါ်ကြီးက တစ်အုပ်ချင်းစီမှာ ၄၃ သိန်းစီ ခွဲထားတာပဲ။ အပ်ငွေဆိုရင် တစ်ယောက်ကို သိန်း ၅၀၀ အထိ အာမခံချက် ရှိတဲ့အတွက် စိတ်မပူပါနဲ့ အဒေါ်ကြီး။”
ထိုစကားကို ကြားသောအခါ ကင်ဆွန်းရယ်မှာ စိတ်သက်သာရာရသွားသည့်အလား သက်ပြင်းချလိုက်သည်။
“အေးပါကွယ်၊ အဆင်ပြေမှာပါလို့ ထင်သားပဲ။ တော်သေးတာပေါ့။ ကျေးဇူးတင်လိုက်တာ။”
သို့သော် ဘဏ်စာရင်းရှင်းတမ်းကို သေချာစစ်ဆေးကြည့်လိုက်သည့်အခါ ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်၏ မျက်နှာမှာ တင်းမာသွားသည်။
“ခဏလေး။ ဒါက အပ်ငွေမဟုတ်ဘူး၊ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ် (Subordinated bond) ဖြစ်နေတယ်။”
ကင်ဆွန်းရယ်မှာ နားမလည်နိုင်စွာ မျက်တောင်ခတ်ရင်း “ဒါက အပ်ငွေနဲ့ အတူတူပဲ မဟုတ်ဘူးလား” ဟု မေးလိုက်သည်။
ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်က မော့ကြည့်လိုက်ပြီး ဈေးသည်များကို မေးလိုက်သည်။ “ဒီမှာ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ် ဝယ်ထားတဲ့သူတွေ ရှိသေးလား။”
ဈေးသည် ဆယ်ယောက်ခန့်က လက်ထောင်ပြကြသည်။
“အတိုးနှုန်း များတယ်ဆိုလို့ ဝယ်လိုက်တာလေ။”
“ငွေအပ်ဖို့ သွားတဲ့အခါ ဝန်ထမ်းတွေက ဒါကိုပဲ အားပေးနေတာနဲ့ ဝယ်ဖြစ်သွားတာ။”
“ပြီးခဲ့တဲ့တစ်ခါ သွားတုန်းကလည်း ဝန်ထမ်းက ဒါက ကောင်းတဲ့ရွေးချယ်မှုဆိုပြီး တိုက်တွန်းသွားသေးတယ်။”
ဈေးသည်အများစုမှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဈေးရောင်းလာကြသည့် သက်ကြီးရွယ်အိုများ ဖြစ်ကြသည်။ သူတို့မှာ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်ဆိုသည်ကို ဘာမှနားလည်မည်မဟုတ်ဘဲ ဘဏ်ဝန်ထမ်းက ကောင်းသည်ဟု ပြောသဖြင့်သာ လက်မှတ်ထိုးပေးလိုက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။
“ဒီစာချုပ်တွေက ဘဏ်က သက်တမ်းကုန်တဲ့အထိ တည်ငြိမ်နေမှပဲ ပိုက်ဆံပြန်ရမှာပါ။ အဲဒီထက်စောပြီး ဘဏ်ဒေဝါလီခံရရင် တစ်ပြားမှ ပြန်မရနိုင်ဘူး။”
ဈေးသည်များမှာ ထိုစကားကြောင့် တုန်လှုပ်သွားကြသည်။
“ဘာပြောလိုက်တယ်၊ ဘာလို့ လျော်ကြေးမရနိုင်ရမှာလဲ။ အပ်ငွေအကာအကွယ်ပေးတဲ့ ဥပဒေဆိုတာ ရှိသေးတယ် မဟုတ်လား။”
ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်က စိတ်ပျက်လက်ပျက်ဖြင့် ပြန်ဖြေလိုက်သည်။ “အပ်ငွေအကာအကွယ်ပေးတဲ့ ဥပဒေက အပ်ငွေအတွက်ပဲ အကျုံးဝင်တာပါ၊ ငွေချေးစာချုပ်အတွက် မဟုတ်ဘူး။ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေက ရှယ်ယာတွေလိုပဲ အန္တရာယ်များတယ်။”
ကင်ဆွန်းရယ်က ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်၏ ပခုံးကို ဆွဲခါလိုက်သည်။
“ဘာ၊ ဒါဆို ငါ့ပိုက်ဆံတွေက ဘယ်လိုဖြစ်သွားမှာလဲ။”
ရှစ်ဆယ့်ခြောက်သိန်းဆိုသည့် ပမာဏမှာ အချို့အတွက်တော့ နည်းပါးပုံပေါက်နိုင်သည်။
သို့သော် တူညီသောဈေးတွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည့် ပါ့ခ်ယောင်ချောလ်ကမူ ကင်ဆွန်းရယ် ထိုငွေကို မည်သို့ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့သည်ကို အသိဆုံးဖြစ်သည်။
“အဲ… လုပ်ငန်းတွေ ပြန်စနိုင်ရင်တော့ ပြဿနာ မရှိနိုင်ပါဘူး…”
“လုပ်ငန်းတွေ ပြန်မစနိုင်ရင်ကော။ ဘဏ်က ပြန်မဖွင့်နိုင်တော့ရင် ဘာဖြစ်သွားမှာလဲ။”
“…”
သူ ဘာမျှပြန်မပြောနိုင်တော့ဘဲ ကင်ဆွန်းရယ်မှာ မေ့လဲသွားတော့မည့်အလား ထိုနေရာ၌ပင် ပျော့ခွေကျသွားသည်။
***
News Break က ၎င်း၏ ဝဘ်ဆိုက်နှင့် YouTube ချန်နယ်များတွင် ဗီဒီယိုများကို ဖော်ပြထားသည်။
အွန်လိုင်းမီဒီယာတစ်ခုအနေဖြင့် ပုံမှန်ဆိုလျှင် ရိုးရာမီဒီယာများ၏ အရိပ်အောက်တွင်သာ ရှိနေနိုင်သော်လည်း ယခုတစ်ကြိမ်မှာမူ ကွဲပြားနေသည်။
နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး၏ အာရုံစိုက်မှုမှာ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်အခြေအနေပေါ်သို့ ရောက်ရှိနေသည့်အတွက် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုသူ အရေအတွက်မှာလည်း အဆမတန် တိုးပွားလာခဲ့သည်။
စီအီးအို ဂျင်ယောဂျွန်းနှင့် သတင်းထောက် ဂျိုဝူဂျင်တို့က ရေဒီယိုအစီအစဉ်တစ်ခုကို တင်ဆက်နေသကဲ့သို့ ကင်မရာရှေ့တွင် ပြောဆိုနေကြသည်။
ဂျင်ယောဂျွန်းက စတင်ပြောကြားသည်။
“ကျွန်တော်တို့ ‘သမ္မတ နှင့် အိုတာကူ’ အပိုင်း (၂) အထူးအစီအစဉ်ကို တင်ဆက်ပေးသွားပါမယ်။ အားလုံးသိတဲ့အတိုင်းပဲ ဒီအခြေအနေက OTK ကုမ္ပဏီရဲ့ စီအီးအို ကန်ဂျင်ဟူး ရဲ့ မှတ်ချက်တွေကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာတာပါ။ သူကလည်း ရက်အနည်းငယ်ကပဲ တရားလိုဘက်က သံသယရှိသူအနေနဲ့ စစ်ဆေးခံခဲ့ရပါတယ်။”
ဂျိုဝူဂျင်က ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“သူသာ ငွေကြေးမတည်ငြိမ်မှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သံသယရှိတယ်လို့ပဲ ပြောခဲ့ရင် ဒီလောက်အထိ အာရုံစိုက်ခံရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ သူက ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ကနေ ပိုက်ဆံထုတ်ယူဖို့ တိုက်ရိုက်ပြောခဲ့တာပါ။ ငွေကြေးမတည်ငြိမ်မှုက အတည်မပြုနိုင်ဘူးဆိုရင် သူ အဖမ်းခံရဖို့ အလားအလာ ရှိပါတယ်။”
“ဒါကြောင့် ရလဒ်ပေါ်မူတည်ပြီး ကန်ဂျင်ဟူး အဖမ်းခံရမလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ် ဒေဝါလီခံရမလားဆိုတာ နှစ်ခုထဲက တစ်ခုပဲ ဖြစ်လာမှာပါ။ ကျွန်တော့်အနေနဲ့တော့ ကန်ဂျင်ဟူး မှားနေတာကိုပဲ ပိုလိုလားပါတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်သာ ဒေဝါလီခံလိုက်ရရင် သာမန်ပြည်သူတွေအပေါ် သက်ရောက်မှုက အလွန်ကြီးမားမှာမို့လို့ပါ။”
“ဟုတ်ပါတယ်။ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်က လက်ရှိမှာ စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်ကဏ္ဍမှာ ဒုတိယအကြီးဆုံးပါ။ အခြေအနေတွေ မှားယွင်းသွားရင် ဒေသတွင်း စီးပွားရေး ပြိုလဲသွားတဲ့အထိ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။”
“အဓိကသတင်းမသွားခင်မှာ ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်က ရောင်းချတဲ့ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်ရဲ့ စာတမ်းကို ကျွန်တော် ပြချင်ပါတယ်။ ဒီမှာကြည့်ရင် တစ်နှစ်ကို အတိုးနှုန်း ၅.၆% လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရေးထားပါတယ်။ အတိုးကို သုံးလတစ်ကြိမ် ၁.၄% ပေးရမှာဖြစ်ပြီး ထုတ်ဝေတဲ့ငွေပမာဏ၊ ရက်စွဲ၊ သက်တမ်းနဲ့ ဝယ်ယူမှုယူနစ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။ အရေးကြီးတဲ့အပိုင်းက နောက်ဆုံးမှာ ရှိပါတယ်။”
ဂျင်ယောဂျွန်းက စာတမ်းကို ကင်မရာရှေ့သို့ မြှောက်ပြလိုက်သည်။ အောက်ခြေတွင် မဖတ်နိုင်သလောက်သေးငယ်သည့် စာသားများ ရှိနေသည်။
“ကြည့်ရတာ အဆင်မပြေလောက်ပါဘူး။ တကယ်တော့ ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း သေချာမမြင်ရပါဘူး။ စာလုံးတွေက ၁ မီလီမီတာထက် ပိုသေးတဲ့အတွက် မှန်ဘီလူးနဲ့မှ ဖတ်လို့ရမှာပါ။ ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် အဲဒီမှာ ‘အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်များသည် သာမန်ငွေချေးစာချုပ်များထက် ပြန်လည်ပေးဆပ်မှုဦးစားပေး အဆင့်နိမ့်ပါသည်၊ ထို့ကြောင့် သတိပြုစေလိုပါသည်။ ဤစာချုပ်သည် အပ်ငွေအကာအကွယ်ပေးရေးဥပဒေဖြင့် အကာအကွယ်မရရှိပါ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူသည် အရင်းနှင့် အတိုး ပြန်မရနိုင်သည့် အန္တရာယ်ကို တာဝန်ယူရမည်’ လို့ ရေးထားပါတယ်။ ဒါက ဘာကိုဆိုလိုမှန်း သိကြလား။”
ဂျိုဝူဂျင်က ရှင်းပြသည်။
“ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်က ဒေဝါလီခံရတဲ့အချိန်မှာတောင် လူတစ်ယောက်ကို သိန်း ၅၀၀ အထိ ပြန်ပေးနိုင်ပါတယ်။ ဘဏ်မှာ ပိုက်ဆံမရှိတော့ရင်လည်း ကိုရီးယားအပ်ငွေအာမခံကော်ပိုရေးရှင်းက အဲဒီပမာဏကို တာဝန်ယူပေးရမှာပါ။ ဒါကြောင့် သင်က သိန်း ၈၀၀ အပ်ထားရင် သိန်း ၃၀ ဆုံးရှုံးမယ်၊ ဒါပေမဲ့ သိန်း ၅၀၀ တော့ ပြန်ရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေမှာတော့ အဲဒီလို အကာအကွယ် မရှိပါဘူး။ ဘဏ်သာ ဒေဝါလီခံသွားရင် အဲဒီအတိုင်းပါပဲ၊ တစ်ပြားမှ ပြန်မရနိုင်တော့တာမျိုး ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။”
“ဒါပေမဲ့ ဒီလူယုတ်မာတွေက… ကျွန်တော်ဆိုလိုတာက ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်က ဝန်ထမ်းတွေဟာ ဘဏ်မပိတ်ခင် တစ်ရက်အလိုမှာတောင် ဒီငွေချေးစာချုပ်တွေကို ဖောက်သည်တွေကို ရောင်းချခဲ့တာပါ။ တကယ်လို့ တစ်စုံတစ်ယောက်က ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဗဟုသုတရှိပြီး အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်ဆိုတာ ဘာလဲဆိုတာ နားလည်ထားတယ်ဆိုရင်တော့ ကျွန်တော် နားလည်ပေးလို့ ရပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝယ်ယူသူအများစုက သက်ကြီးရွယ်အိုတွေပါ။ သူတို့က ဒါတွေကို သာမန်အပ်ငွေတွေနဲ့ အတူတူပဲလို့ ထင်နေကြတာပါ။”
“ဘဏ္ဍာရေးထုတ်ကုန်တွေကို ရောင်းချတဲ့အခါမှာ ဖောက်သည်တွေကို ထုတ်ကုန်ရဲ့ အခြေခံအချက်အလက်တွေနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တွေကို လုံလောက်အောင် ရှင်းပြပေးရပါမယ်။ ဒါဟာ ‘မပြည့်စုံတဲ့ ရောင်းချမှု’ (incomplete selling) ဖြစ်နိုင်ခြေ အလွန်များပါတယ်။”
“အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေက ပြဿနာတစ်ခုဆိုပေမဲ့ အခုလက်ရှိမှာ ပိုပြီး အရေးကြီးတဲ့ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ရှိနေပါသေးတယ်။ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေထဲ မသွားခင်မှာ လက်ရှိအခြေအနေကို အနှစ်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။ ကန်ဂျင်ဟူး ရဲ့ ပထမဆုံး ထုတ်ပြန်ချက်က ညနေ ၇ နာရီလောက်မှာ ထွက်ပေါ်လာတာပါ။ အဲဒီအချိန်တုန်းက ဘဏ်က ပိတ်သွားနှင့်ပြီ။ ထိတ်လန့်နေတဲ့ ဖောက်သည်တွေက သူတို့ပိုက်ဆံတွေကို ထုတ်ယူဖို့ အွန်လိုင်းဘဏ်စနစ်ကို အသုံးပြုဖို့ ကြိုးစားခဲ့ကြပေမဲ့ အသုံးပြုသူတွေ ရုတ်တရက် များပြားလာတာကြောင့် ဝဘ်ဆိုက်နဲ့ အက်ပ်က ၁၀ မိနစ်အတွင်းမှာတင် ပျက်သွားခဲ့ပါတယ်။ အဲဒီနောက်မှာတော့ အသုံးပြုခွင့်ကို လုံးဝ ပိတ်ပင်လိုက်ပါတယ်။”
ဂျိုဝူဂျင်က ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“ဟိုဆောင်စုငွေနှင့်ချေးငွေဘဏ်က အွန်လိုင်းဘဏ်လုပ်ငန်းမှာ ငွေတွေ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထုတ်ယူသွားမယ့် ‘ဘဏ်ရန်း’ (bank run) ကို တားဆီးဖို့အတွက် အသုံးပြုခွင့်ကို ပိတ်ပင်လိုက်တာလို့ပဲ သတ်မှတ်ရပါမယ်။”
“ဒါနဲ့ နောက်တစ်နေ့မနက်မှာ ဖောက်သည်တွေက ဘဏ်ကို အလုအယက် သွားခဲ့ကြပေမဲ့ ဘဏ်က ခဏလေးပဲ ဖွင့်ပြီးတာနဲ့ ပြန်ပိတ်သွားကာ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်ရပါတယ်။”
“သာမန်ဖောက်သည်တွေကတော့ သူတို့ရဲ့ အပ်ငွေတွေကို အနိုင်နိုင် ပြန်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်။”
ဂျင်ယောဂျွန်းက ကင်မရာကို ကြည့်ပြီး ပြောလိုက်သည်။
“အခု အရေးကြီးဆုံးအချက်ကို ပြောပြပါမယ်။ ကန်ဂျင်ဟူး ရဲ့ ထုတ်ပြန်ချက်နဲ့ နောက်တစ်နေ့မနက်ကြားမှာ ဘာတွေ ဖြစ်ပျက်ခဲ့သလဲ။ ကျွန်တော်တို့ ဆီမှာ တုန်လှုပ်ဖွယ်ရာ သတင်းအချက်အလက်တချို့ ရရှိထားပါတယ်။ ဒါက ခင်ဗျားတို့ကို အံ့အားသင့်သွားစေမှာပါ။”