အခန်း ၁၃၄
“ဘာကို ငေးကြည့်နေတာလဲ။”
အသံကြောင့် သတိပြန်ဝင်လာပြီး ကြည့်လိုက်တော့ ဟွန်းဂျူး မမ က ကော်ဖီကို ငုံ့သောက်နေတာကို တွေ့လိုက်ရတယ်။ ခုနက ငါ့မျက်စိရှေ့မှာ ရှိနေတဲ့ ဟိုလိုဂရမ်က ပျောက်ကွယ်သွားပြီ။
“ကောင်းမွန်တဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုခု ရှိမလားလို့ တွေးနေတာပါ။”
ငါက သာမန်အတိုင်း မေးလိုက်တယ်။
“အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ အကြောင်း သိလား။”
ဟွန်းဂျူး မမ က ရယ်ကျဲကျဲနဲ့ တုံ့ပြန်တယ်။
“အဲဒါကို စဉ်းစားမိတာလား။”
“ဟုတ်တယ်။ အင်း...”
“အဲဒါက တက်ဂယူ ရဲ့ ယောက္ခမတွေ လုပ်ထားတဲ့ စုငွေဘဏ်လေ။”
ငါက သိပြီးသားဆိုတဲ့ အမူအရာနဲ့ ခေါင်းညိတ်ပြလိုက်တယ်။ “ဟုတ်တယ်။”
ဒါကြောင့်မို့လို့ ရုတ်တရက် ခေါင်းထဲ ပေါ်လာတာကိုး။
ဟွန်းဂျူး မမ က ရှင်းပြတယ်။
လက်ရှိ အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌက မင်ဂျောင်ဂျူးဖြစ်ပြီး စီအီးအိုက မင်ဆောင်ဂျူး ဖြစ်တယ်။ မင်ဆောင်ဂျူးရဲ့သား မင်ဂီဂျင်က တက်ဂယူ ရဲ့ သမက်ဖြစ်သူပေါ့။
“အဲဒီအကြောင်းနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေ ကျွန်တော့်ကို ပေးလို့ရမလား။”
ဟွန်းဂျူး မမ က ကော်ဖီခွက်ကို ချလိုက်တယ်။
“အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ က အခွင့်ထူးခံရတာတွေ အများကြီးရှိတယ်ဆိုတာ အမှန်ပဲ။ တက်ဂယူ က ဂယောင်းဂီပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်တုန်းက စီမံကိန်းဘဏ္ဍာရေးနဲ့ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေအတွက် ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့လို့ သူတို့က သိသိသာသာ ကြီးထွားလာခဲ့တာ။ သူတို့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအရွယ်အစားက လုပ်ငန်းနယ်ပယ်မှာ အဆင့် ၁၀ ကနေ အဆင့် ၂ အထိ ခုန်တက်သွားပြီး ဘဏ်ခွဲတွေလည်း အဆပေါင်းများစွာ တိုးလာခဲ့တယ်။”
ငါ မှတ်မိလိုက်တယ်။
“အဲဒီအခွင့်ထူးခံရမှုတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အငြင်းပွားစရာတွေ ရှိခဲ့တယ်မလား။”
“အဲဒီကိစ္စက စာရင်းစစ်ဆေးမှုတွေ အကြိမ်ကြိမ် ခံထားရပြီးသားဆိုတော့ အခု ပြန်ပြောနေလည်း အထူးတလည် အကျိုးရှိမှာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီအစိုးရလက်ထက်မှာဆိုရင် အဲဒီလောက် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုမျိုးက ဘာမှတောင် မဟုတ်သလို ဖြစ်နေမှာ။”
ဟွန်းဂျူး မမ ရဲ့ အမြင်နဲ့ မတူဘဲ ငါကတော့ အခွင့်ထူးခံရမှုတွေကို တူးဆွနေဖို့ စိတ်မဝင်စားဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီဘဏ်က ဒေဝါလီခံတော့မယ်လို့လည်း ရုတ်တရက် ပြောလို့မရသေးဘူး။
“တခြား တစ်ခုခုများ ရှိမလားဆိုတာ ကျွန်တော် ထပ်ရှာကြည့်လိုက်ဦးမယ်။”
ဟွန်းဂျူး မမ က ဆေးလိပ်ကို တစ်ချက်ဖွာပြီး ခေါင်းညိတ်တယ်။
“သိပြီ။ အီးမေးလ်ကနေ ပို့ပေးလိုက်မယ်။”
***
စကားပြောပြီးနောက် ငါ ဆောဆောင်းအီလက်ထရောနစ် အဆောက်အအုံဆီ ပြန်လာခဲ့တယ်။
စီအီးအိုရုံးခန်းထဲ ဝင်လိုက်တော့ တက်ဂယူ က ဆိုဖာပေါ်မှာ ထိုင်နေတယ်။
“ကျွန်တော့် မမ နဲ့ တွေ့ရတာ အဆင်ပြေရဲ့လား။”
“အခု အရေးကြီးတာက အဲဒါမဟုတ်ဘူး။”
“ဒါဆို ဘာက အရေးကြီးတာလဲ။”
ဖြစ်ပျက်သွားတာတွေကို ငါ သူ့ကို ပြောပြလိုက်တယ်။
“အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ ဒေဝါလီခံမယ် ဟုတ်လား။ အဲဒါကို ဘယ်လိုမြင်လိုက်တာလဲ။”
“အဲဒါကိုပဲ အခုကစပြီး ကျွန်တော်တို့ ရှာဖွေရမှာ။”
အီးမေးလ်ပုံးကို ဖွင့်ကြည့်လိုက်တော့ မမ ဆီက အီးမေးလ် ရောက်နေပြီ။
ငါ စာရွက်စာတမ်းအားလုံးကို ပုံနှိပ်ထုတ်လိုက်တယ်။ တခြားစုငွေဘဏ်တွေလိုပဲ ဒါကလည်း စတော့ဈေးကွက်မှာ မတင်ထားတဲ့ ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုင်ရှင်မိသားစုကပဲ ချုပ်ကိုင်ထားတာ။
ပိုင်ဆိုင်မှုအရွယ်အစားက ဝမ် ၅ ထရီလီယံရှိပြီး ရင်းနှီးငွေက ဝမ် ၂.၆ ထရီလီယံရှိတာကြောင့် အိုင်အက်စ် စုငွေဘဏ်ပြီးရင် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်တယ်။
“သာမန်ဘဏ်နဲ့ စုငွေဘဏ်က မတူဘူးမလား။”
“အေး၊ မတူဘူး။”
သူတို့ရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေနဲ့ နာမည်တွေက ဆင်တူနေလို့ လူတွေက မှားတတ်ကြပေမဲ့ တကယ်တမ်းပြောရရင် စုငွေဘဏ်တွေက ဘဏ်တွေ မဟုတ်ဘူး။
ကုန်သွယ်ရေးဘဏ်တွေက ပထမဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍမှာ ပါဝင်ပြီး စုငွေဘဏ်တွေက ဒုတိယဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍမှာ ရှိတယ်။ ဒါ့အပြင် ကုန်သွယ်ရေးဘဏ်တွေကို ဘဏ်လုပ်ငန်းဥပဒေနဲ့ တင်းကျပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားပြီး ဗဟိုဘဏ်က ကြီးကြပ်ပေမဲ့ စုငွေဘဏ်တွေကတော့ အပြန်အလှန်စုငွေဘဏ်လုပ်ငန်းဥပဒေကို လိုက်နာရပြီး ဘဏ်တွေထက် စည်းကမ်းချက်တွေ ပိုမိုဖြေလျှော့ပေးထားတယ်။
“မူလနာမည်က အပြန်အလှန်ချေးငွေသမဝါယမ ဖြစ်ပေမဲ့ ဥပဒေမှာ စုငွေဘဏ်ဆိုတဲ့ နာမည်ကို သုံးခွင့်ပေးဖို့ ပြောင်းလဲလိုက်တာ။”
“ဘာလို့ ပြောင်းလိုက်တာလဲ။”
“ဘဏ်တွေနဲ့ ဆင်တူအောင်လို့ပေါ့။”
တကယ်တော့ လူအတော်များများက အဲဒီနှစ်ခုကို ရောထွေးနေကြတယ်။
ဒေသတွင်း စုငွေဘဏ်အဖြစ် စတင်ခဲ့တဲ့ အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ ဟာ တက်ဂယူ နဲ့အတူ ကြီးထွားလာခဲ့တာ။ သူတို့က အရေးပါတဲ့ စီမံကိန်းဘဏ္ဍာရေးနဲ့ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အမြတ်အများကြီး ရခဲ့တယ်။
အကြီးမားဆုံး အားသာချက်ကတော့ တက်ဂယူ နဲ့ မင်္ဂလာဆောင်ခြင်းအားဖြင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သွားတာပဲ။
စုငွေဘဏ်တစ်ခုအတွက် အရေးအကြီးဆုံးအချက်က တည်ငြိမ်မှုပဲ။ သမ္မတရဲ့သမက်နဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ စုငွေဘဏ်တစ်ခုက တခြားဘဏ်တွေထက် ပိုတည်ငြိမ်တယ်လို့ ထင်ရတဲ့အတွက် ဖောက်သည်အများအပြားကို ဆွဲဆောင်နိုင်တယ်။
ငါ စာရွက်စာတမ်းတွေကို သေချာကြည့်ပေမဲ့ ထူးခြားတဲ့ ပြဿနာမျိုး မတွေ့ရဘူး။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကျွမ်းကျင်သူအကူအညီ ယူသင့်တယ် မဟုတ်လား။
ငါ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောဆန်းဝန်ကို ဖုန်းခေါ်လိုက်တယ်။
ခဏအကြာမှာတော့ ဝတ်စုံပြည့်ဝတ်ဆင်ထားတဲ့ အသက် ၄၀ အရွယ် လူတစ်ယောက် ဝင်လာတယ်။
“တစ်ခုခု ရှာနေတယ်လို့ ကြားမိပါတယ်။”
“အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ အကြောင်း သိလား။”
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောက ခေါင်းညိတ်တယ်။
“နာမည်တော့ ကြားဖူးပါတယ်။”
ငါ ကိုင်ထားတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေကို သူ့လက်ထဲ ထည့်ပေးလိုက်တယ်။
“ဒီမှာကြည့်ပြီး ငွေကြေးအခြေအနေကို စစ်ဆေးပေးပါ။”
သူက ရက်စတုန်းမှာ လုပ်တုန်းက ကုမ္ပဏီတွေကို ဝယ်ယူပေါင်းစည်းဖို့အတွက် စာရင်းအင်းတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး သင့်လျော်တဲ့ ဝယ်ယူမှုဈေးနှုန်းကို တွက်ချက်ပေးတဲ့နေရာမှာ နာမည်ကြီးသူ ဖြစ်တယ်။
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောက ထိုင်ပြီး ပေးထားတဲ့ စာရွက်စာတမ်းတွေကို စစ်ဆေးတယ်။
အချိန်အတော်ကြာမှ သူ စကားပြောလာတယ်။
“နောက်ထပ် နည်းနည်းလောက် ထပ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာဖို့ လိုဦးမယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာရှိပုံ မပေါ်ဘူး။ ရင်းနှီးငွေက ခိုင်မာတယ်၊ ဘီအိုင်အိုင်အက်စ်အေ (Bအိုင်အက်စ်) အချိုးလည်း ပုံမှန်ပါပဲ။”
“အရန်ငွေအချိုးကရော အဆင်ပြေရဲ့လား။”
“အဲဒါလည်း အဆင်ပြေပါတယ်။”
ဘဏ်မှာ ပိုက်ဆံအပ်တာက အတိုးရချင်လို့ပဲ။ ဘဏ်က ငွေ ၁၀၀ သန်း လက်ခံရရှိတိုင်း ဗီရိုထဲ ထည့်ထားလိုက်ရုံနဲ့ အတိုးတွေ အလိုလို တိုးလာမှာ မဟုတ်ဘူး။
ဘဏ်က လက်ခံရရှိတဲ့ အပ်ငွေတွေကို လိုအပ်တဲ့သူတွေကို ချေးပေးပြီး အဲဒီချေးငွေအပေါ် ရတဲ့အတိုးကနေ အပ်ငွေရှင်တွေကို အတိုးပြန်ပေးရတာ။ (ချေးငွေအတိုးနဲ့ အပ်ငွေအတိုးကြားက ကွာခြားချက်ကို အတိုးနှုန်းအမြတ်လို့ ခေါ်ပြီး ဒါက ဘဏ်ရဲ့ အမြတ်ပဲ။)
ဒါပေမဲ့ ဘဏ်က အပ်ငွေအားလုံးကို ချေးပေးလိုက်မယ်ဆိုရင် ဖောက်သည်က ရုတ်တရက် ငွေပြန်ထုတ်ချင်တဲ့အခါ ပေးစရာမရှိ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
အဲဒီလို အခြေအနေတွေအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ဖို့ ဥပဒေအရ အပ်ငွေရဲ့ အချို့အစိတ်အပိုင်းကို ဗဟိုဘဏ်မှာ သိမ်းဆည်းထားရမယ်လို့ သတ်မှတ်ထားတယ်၊ အဲဒါကို အရန်ငွေလိုအပ်ချက်လို့ ခေါ်တယ်။
“ဟုတ်လား။”
ဒေဝါလီခံဖို့ အချိန်မကျသေးတာလား။
ငါ တွေးနေတုန်းမှာပဲ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောဆန်းဝန်က စာရွက်တွေကို ပေးဖို့ပြင်နေတဲ့ သူ့လက်ကို ရပ်လိုက်တယ်။
“ထူးခြားတဲ့ အချက်တစ်ခု တွေ့တယ်။”
“ဘာလဲ။”
“အပ်ငွေအတိုးနှုန်းက တခြားစုငွေဘဏ်တွေထက် ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်း ပိုများနေတယ်။”
အခုက အတိုးနှုန်းနည်းတဲ့ ခေတ်ပဲ။ ဘဏ်တွေက အတိုးနှုန်း ၀.၁ ရာခိုင်နှုန်း ပိုပေးမလား၊ လျှော့ပေးမလားဆိုတာကို အကဲခတ်နေကြတဲ့ အချိန်ပေါ့။
၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းဆိုတာ နည်းသလို ထင်ရပေမဲ့ ပျမ်းမျှအတိုးနှုန်းက ၃ ရာခိုင်နှုန်းလို့ ယူဆရင် တကယ်တော့ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း ပိုပေးနေတာနဲ့ တူတူပဲ။
အတိုးပိုပေးစရာ အကြောင်းရင်း ရှိလို့လား။
“အိုင်အက်စ် တက်ဂယူ ကို စုံစမ်းပေးပါ။ ကျွန်တော်တို့ စစ်ဆေးနေတယ်ဆိုတာ မပေါက်ကြားအောင် သတိထားပြီး စုံစမ်းပါ။”
ဘာကြောင့်လဲလို့ မမေးတော့ဘဲ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောက ခေါင်းညိတ်တယ်။
“နားလည်ပါပြီ။”
***
သုံးရက်အကြာ။
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောဆန်းဝန် စီအီးအိုရုံးခန်းဆီ ပြန်ရောက်လာတယ်။
“စစ်ဆေးကြည့်သလောက်တော့ ပြဿနာ မရှိပါဘူး။ တကယ်တော့ တည်ငြိမ်ပြီး ခိုင်မာနေတာပါ။”
ဒါပေမဲ့ သူ့လေသံကိုကြည့်ရင် တစ်ခုခု မှားယွင်းနေတယ်ဆိုတာ သူ ရိပ်မိနေပုံပဲ။
“ဒါပေမဲ့…?”
“သူတို့က အထူးရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ကုမ္ပဏီ ၁၀၀ ကျော်ကို တည်ထောင်ပြီး ငွေအများအပြား ချေးပေးထားတာမျိုး ရှိနေတယ်။ အဲဒီကုမ္ပဏီတချို့က စာရွက်ပေါ်မှာပဲရှိတဲ့ ကုမ္ပဏီ (paper companies) တွေ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သံသယရှိရပြီး ချေးငွေတွေကို ဘယ်လိုသုံးနေလဲဆိုတာ မရှင်းမလင်း ဖြစ်နေတယ်။”
“ဒါဆိုရင် အဲဒါတွေက ပြန်မရနိုင်တဲ့ ချေးငွေ (non-performing loans) တွေ ဖြစ်နေတာလား။”
“သေချာတော့ မပြောနိုင်ဘူး။ လက်ရှိအချိန်အထိတော့ အတိုးတွေ ပုံမှန်ပေးနေဆဲပဲ။”
“အတိုးတွေ ဘယ်လောက်ပဲ ပုံမှန်ပေးနေပါစေ၊ အရင်းကို ပြန်မရနိုင်ရင်တော့ အလကားပဲ။”
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောက သဘောတူကြောင်း ခေါင်းညိတ်လိုက်တယ်။
“နောက်ပြီး ဒီကိစ္စနဲ့ မသက်ဆိုင်ပေမဲ့ စိုးရိမ်စရာကောင်းတဲ့ ကိစ္စတစ်ခု ရှိပါသေးတယ်။”
“ဘာများလဲ။”
“ပြီးခဲ့တဲ့လကစပြီး သူတို့က သက်တမ်း ၃ နှစ်ရှိတဲ့ ဝမ် ၂.၈ ထရီလီယံတန်ဖိုးရှိတဲ့ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေကို ဆက်တိုက်ထုတ်ဝေနေပါတယ်။ အဲဒီစာချုပ်တွေကို ဘဏ်ခွဲအသီးသီးကနေတစ်ဆင့် သာမန်ဖောက်သည်တွေကို ရောင်းချနေတာပါ။”
ကုမ္ပဏီတွေ ငွေချေးစာချုပ် ထုတ်ဝေတာက သာမန်ပါပဲ။
တောင်ကိုရီးယားမှာတော့ အပ်ငွေရှင်တွေကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ကိုရီးယားအပ်ငွေအာမခံကော်ပိုရေးရှင်းက ဝမ် သန်း ၅၀ အထိ အာမခံပေးထားပါတယ်။ ဘဏ်ပျက်သွားပြီး ပိုက်ဆံတွေ အကုန်ဆုံးရှုံးသွားရင်တောင် အပ်ငွေရှင်တွေက သူတို့ရဲ့ ဝမ် သန်း ၅၀ ကိုတော့ သေချာပေါက် ပြန်ရနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အခြားတစ်ဖက်မှာတော့ ငွေချေးစာချုပ်တွေက အပ်ငွေတွေထက် အတိုးနှုန်း ပိုများပေမဲ့ အာမခံချက် မရှိပါဘူး။ ဘဏ်ဒေဝါလီခံရတဲ့အခါ ဘယ်သူကမှ ငွေပြန်ရဖို့ အာမခံမပေးနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒေဝါလီခံရနိုင်ခြေများလာလေ၊ ငွေချေးစာချုပ်တွေကို ဈေးအပေါဆုံးနဲ့ အရောင်းအဝယ်ဖြစ်လေပါပဲ။
ပိုဆိုးတာက အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်ဆိုတဲ့ နာမည်အတိုင်းပဲ သူတို့က ပြန်ဆပ်ရမယ့်ဦးစားပေးစာရင်းမှာ အောက်ဆုံးမှာ ရှိနေတာပါ။
အကယ်၍ အိုင်အက်စ် (ဟိုဆောင်း) စုငွေဘဏ်သာ တကယ်ဒေဝါလီခံလိုက်ရရင် အဲဒီအဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေ ဝယ်ထားတဲ့သူတွေက ဘာမှပြန်ရမှာ မဟုတ်တော့ဘူး။
ကျွန်တော် အံ့အားသင့်သွားပြီး မေးလိုက်တယ်။ “လူအတော်များများက အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်ဆိုတာ ဘာမှန်းတောင် သိကြမှာ မဟုတ်ဘူး။”
“ဝန်ထမ်းတွေက အပ်ငွေတွေထက် အတိုးနှုန်း နှစ်ဆရမယ်လို့ ပြောပြီး ဖောက်သည်တွေကို စည်းရုံးနေပုံရပါတယ်။”
“……။”
စုငွေဘဏ်တွေရဲ့ ဖောက်သည်တွေက အများအားဖြင့် သာမန်ပြည်သူတွေဖြစ်ပြီး သူတို့ထဲမှာ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ အများကြီးပါဝင်တယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ ဝန်ထမ်းတွေက ဒါဟာ ကောင်းတဲ့အရာပါလို့ အကြံပြုလိုက်ရင် ဖောက်သည်အများစုက ယုံကြည်ပြီး လက်မှတ်ထိုးပေးမိကြတာပေါ့။
သက်တမ်းမကုန်ခင်အထိ ဘဏ်က တည်ငြိမ်နေသရွေ့တော့ ပြဿနာမရှိပါဘူး။ အပ်ငွေတွေထက် အတိုးပိုရတာက တကယ်တော့ ကောင်းတဲ့အချက် ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့…
ဒါပေမဲ့ တစ်ခုခု လွဲနေသလိုပဲ။
“သူတို့ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေက အဆင်ပြေနေရင် ဘာလို့ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေကို ထုတ်ဝေနေတာလဲ။ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဖောက်သည်တွေကို ရောင်းမှာပဲဆိုရင် အပ်ငွေထုတ်ကုန်တွေကို ရောင်းတာက ပိုအကျိုးမရှိဘူးလား။”
ပိုများတဲ့ အတိုးနှုန်းပေးရမယ့် ငွေချေးစာချုပ်တွေကို ရောင်းဖို့က တကယ်ရော လိုအပ်လို့လား။
ဘဏ်တွေက အပ်ငွေကနေ ရတဲ့ငွေတွေကို ချေးငွေအဖြစ် ပြန်ထုတ်ပေးကြတယ်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ အပ်ငွေတွေကို ပြန်ပေးဖို့ဆိုရင် အဲဒီချေးငွေတွေကို ပြန်ကောက်ခံရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ချေးငွေတွေက ကောင်းကောင်း ပြန်မရတော့ဘူးဆိုရင်ကော။ အပ်ငွေတွေကို ပြန်ဆပ်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် အပ်ငွေတွေကို ငွေချေးစာချုပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖို့ ကြိုးစားနေတာများ ဖြစ်နေမလား။
အပ်ငွေတွေကိုတော့ အချိန်မရွေး ပြန်ထုတ်ယူလို့ရပေမဲ့ ငွေချေးစာချုပ်တွေကိုတော့ သက်တမ်းမကုန်ခင် ပြန်ထုတ်လို့မရဘူး။ ဝယ်ယူသူက သက်တမ်းမကုန်ခင် ငွေပြန်ရဖို့ဆိုရင် တခြားသူတစ်ယောက်ယောက်ကို ပြန်ရောင်းရုံပဲ ရှိတော့တယ်။
ဘဏ်တွေက သက်တမ်းမကုန်ခင်အထိ ငွေပြန်ပေးရမယ့် တာဝန်မရှိတဲ့အတွက် သူတို့အတွက် သုံးနှစ်စာ အချိန်ဆွဲနိုင်သွားတာပေါ့။
“ဘယ်လိုထင်လဲ။”
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဆောဆန်းဝန်က သတိထားပြီး ပြောတယ်။
“စာရင်းဇယားတွေကို အလှဆင်ထားတဲ့ပုံ (creative accounting) ပါပဲ။”
ကျွန်တော် ခေါင်းညိတ်လိုက်တယ်။
ကျွန်တော့်မှာ မရေမရာ သံသယတစ်ခု ရှိနေခဲ့တယ်။ ဒေဝါလီခံရမယ့်အကြောင်း ကြိုမြင်ထားပြီးသားဖြစ်နေတဲ့အချိန်မှာ ဘဏ္ဍာရေးရှင်းတမ်းတွေမှာ ပြဿနာမရှိဘူးဆိုရင် ဒါဟာ စာရင်းဇယားတွေကို အလှဆင်ထားတာ ဖြစ်ဖို့ အလွန်များတယ်။
“ဆုံးရှုံးမှုက ဘယ်လောက်လောက် ရှိမယ်လို့ ထင်လဲ။”
“အချက်အလက်တွေကို ကြည့်ရုံနဲ့တော့ ပြောဖို့ ခက်ပါတယ်။”
“မတိကျရင်တောင်မှ ခန့်မှန်းချက်လေး ပြောပြပေးပါ။”
ခဏလောက် စဉ်းစားပြီးနောက် ဆောဆန်းဝန်က ပမာဏတစ်ခုကို ပြောပြတယ်။
“အနည်းဆုံးတော့ ဘီလီယံရာဂဏန်းလောက် ရှိမယ်။”
“ပိုများနေရင်ကော။”
“နှစ်ထရီလီယံကျော်သွားနိုင်ပါတယ်။”
“……။”
ကျွန်တော် စကားမပြောနိုင်တော့ဘူး။
***
ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာရှိတဲ့ အရာအားလုံးကို စာရွက်ပေါ်က ကိန်းဂဏန်းတွေနဲ့ပဲ ကိုယ်စားပြုထားတာ။
ထို့အပြင် ကုမ္ပဏီရဲ့ စာရင်းကိုင်လုပ်ငန်းက လုပ်ခလစာ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အကဲဖြတ်ချက်၊ အခွန်နဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေအပါအဝင် လုပ်ငန်းဆောင်တာအားလုံးရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ပဲ။ ဒါကြောင့်မို့လို့ စာရင်းဇယားတွေကို အတုအယောင် ပြုလုပ်တာကို ဥပဒေအရ တင်းကျပ်စွာ တားမြစ်ထားပြီး မမျှော်လင့်ထားတဲ့ ပြဿနာတွေကို ကာကွယ်ဖို့ ပြင်ပစာရင်းစစ်တွေ လုပ်ဆောင်ကြတာပါ။
ကိန်းဂဏန်းအနည်းငယ်ကို ပြင်ဆင်လိုက်ရုံနဲ့ ချို့ယွင်းချက်တွေကို ဖုံးကွယ်ထားလို့ရပြီး ဝင်ငွေနဲ့ အမြတ်ကို ဖောင်းပွအောင် လုပ်နိုင်တာကြောင့် စာရင်းဇယားတွေကို အလှဆင်ဖို့ သွေးဆောင်မှုက ပြင်းထန်တယ်။
အဲဒီအချက်ကြောင့်ပဲ သမိုင်းသင်ခန်းစာတွေ ရှိနေပါလျက်နဲ့ အရေးပါတဲ့ အရှုပ်တော်ပုံတွေက နှစ်အနည်းငယ်တိုင်းမှာ ပေါ်ပေါက်လာတာ ဖြစ်မယ်။
၂၀၀၇ ခုနှစ်က အန်ရွန် (Enron) အရှုပ်တော်ပုံက ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခုနောက်ဆုံးပေါ်လာတဲ့ ပြဿနာကတော့ စာရင်းဇယားတွေကို အလှဆင်ပြီး ဆုံးရှုံးမှုတွေကို နှစ်နဲ့ချီ ဖုံးကွယ်ထားခဲ့တဲ့ တိုရှီဘာ (Toshiba) ပဲ။ အမှန်တရား ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အခါမှာ ဝမ် ၅ ထရီလီယံကျော် ဆုံးရှုံးနေတာကို သိလိုက်ရပြီး အဲဒီအပေါက်တွေကို ဖာထေးဖို့အတွက် အမြတ်ရနေတဲ့ ဆီမီးကွန်ဒတ်တာဌာနကိုတောင် ရောင်းလိုက်ရတဲ့အထိ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။
တောင်ကိုရီးယားသမိုင်းမှာ အကြီးမားဆုံးသော စာရင်းဇယားအတုအယောင် ပြုလုပ်မှုကတော့ ဒေဝူး (Daewoo) အုပ်စုပဲ။ အဲဒီအချိန်က ဖော်ထုတ်လိုက်တဲ့ စာရင်းအတု ပမာဏက ဝမ် ၄၀ ထရီလီယံအထိ ရှိခဲ့တာကြောင့် နိုင်ငံတည်ထောင်ပြီးကတည်းက အကြီးမားဆုံး ဖြစ်ခဲ့တယ်။
တက်ဂယူ က မေးတယ်။ “ဒါဆိုရင် ငွေလိုနေတာ ဘယ်လောက်များမလဲ။”
“အင်း…”
“ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဒေဝါလီခံရလောက်တဲ့အထိတော့ ဖြစ်မှာပါ။”
“အဲဒီလို ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါတယ်။”
ငွေလိုနေတဲ့ ပမာဏ အတိအကျကို မသိရသေးပေမဲ့ ဒေဝါလီခံရတော့မယ့် အချက်ကတော့ ထင်ရှားနေတယ်။
ဘီလီယံရာဂဏန်းလောက်ဆိုရင်တော့ ဒီတစ်ခါမှာ သူတို့ ကျော်ဖြတ်နိုင်ကောင်းပါရဲ့။ နည်းနည်းလေး ပိုများရင်တော့ ပြန်လည်နာလန်ထူဖို့ အကူအညီ ရနိုင်ကောင်းပါရဲ့။
ဒါပေမဲ့ တစ်ထရီလီယံကျော်သွားရင်တော့ ဒေဝါလီခံရမှာကို ရှောင်လွှဲလို့ မရတော့ဘူး။
ကံကောင်းတာက ဒါက အဓိကဘဏ်ကြီး မဟုတ်ဘဲ ဒေသတွင်း စုငွေဘဏ်တစ်ခုပဲ ဖြစ်နေတာ။ စုငွေဘဏ်တစ်ခု ပျက်သွားရုံနဲ့ နိုင်ငံရဲ့ စီးပွားရေးက ယိုင်နဲ့သွားစရာ မလိုပါဘူး။
“သိနေတာလား။”
“ပြဿနာရှိတယ်ဆိုတာတော့ သိပေမဲ့ ဒီလောက်အထိ ရောက်သွားမယ်လို့တော့ မထင်ထားခဲ့မိဘူး။”
သာ သိထားခဲ့ရင် သူ ပိုစောစောကတည်းက အစီအမံတွေ လုပ်ထားမှာ။
“ဒီကိစ္စသာ ပေါက်ကြားသွားရင် ခင်ဗျား အကြီးအကျယ် ဒုက္ခရောက်မှာ မဟုတ်ဘူးလား။”
“ဟုတ်တယ်၊ အကြီးအကျယ် ဒုက္ခရောက်မှာပေါ့။”
ဒါက ဘယ်သူ့ကိစ္စမှ မဟုတ်ဘဲ မမ တို့နဲ့ ဆွေမျိုးတော်စပ်တဲ့ စုငွေဘဏ်ကိစ္စလေ။ ဘယ်လောက်အထိ ဆက်စပ်နေလဲဆိုတာ မသေချာပေမဲ့ တာဝန်ယူရမယ့်အရေးကနေ ရှောင်လွှဲလို့ မရနိုင်ဘူး။
‘ဒါပေမဲ့ တစ်ထရီလီယံ ဒါမှမဟုတ် နှစ်ထရီလီယံဆိုတာ သိပ်ကြီးတဲ့ ပမာဏ မဟုတ်ဘူး မဟုတ်လား။’
သူတို့ ခိုးထုတ်ထားတဲ့ ငွေတွေနဲ့ ယှဉ်ရင်တော့ ဒါက ပင်လယ်ထဲက ရေစက်ကလေး တစ်စက်လောက်ပါပဲ။
‘အကြွင်းမဲ့ တန်ဖိုးအရဆိုရင် ဟုတ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒါတွေက သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ ငွေတွေလေ။’
ဆောဆောင်းအီလက်ထရောနစ် (ဆောဆောင်းအီလက်ထရောနစ်) က L6 ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဆုံးရှုံးခဲ့တဲ့ငွေနဲ့ သာမန်ပြည်သူတွေ ဝမ် ၂ ထရီလီယံ ဆုံးရှုံးတာက လုံးဝမတူညီတဲ့ ကိစ္စရပ်တွေပါ။
စုငွေဘဏ်ရဲ့ ဖောက်သည်အများစုက ကော်ပိုရေးရှင်းတွေ ဒါမှမဟုတ် ချမ်းသာတဲ့ ပိုင်ရှင်တွေ မဟုတ်ကြဘူး၊ သာမန်ပြည်သူတွေပါ။ တစ်ခုခုသာ မှားယွင်းသွားရင် ဒေသတွင်း စီးပွားရေးက ပျက်စီးသွားမှာဖြစ်ပြီး သာမန်ပြည်သူတွေပဲ ဒုက္ခရောက်ကြမှာ။
‘ဒီကိစ္စကို ငွေကြေးကြီးကြပ်ရေးကော်မရှင် (FSS) ကို တိုင်ကြားသင့်တာ မဟုတ်ဘူးလား။’
‘သူတို့လည်း ဒီအထဲမှာ ပါနေတာပဲလေ။ ငွေကြေးကြီးကြပ်ရေးကော်မရှင်သာ သူတို့အလုပ်ကို သေချာလုပ်ခဲ့ရင် အခုလို ဖြစ်လာပါ့မလား။’
ငွေကြေးကြီးကြပ်ရေးကော်မရှင်နဲ့ စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံးရဲ့ အကြီးအကဲတွေအားလုံးက သမ္မတရဲ့ ယုံကြည်ရတဲ့ လက်ရုံးတွေပဲ။ ဟိုဆောင်းစုငွေဘဏ်နဲ့ ဆက်နွှယ်နေတဲ့ နိုင်ငံရေးသမားတွေလည်း အများကြီး ရှိနေမှာပဲ။
သမ္မတသက်တမ်း ကုန်ဖို့ တစ်နှစ်တောင် မလိုတော့ဘူး။ ပြဿနာရဲ့ ပြင်းထန်မှုကို သိနေရင်တောင် သူတို့က တိတ်တိတ်ကလေးပဲ ဖြေရှင်းပြီး နောက်လာမယ့် အစိုးရလက်ထက်ကိုပဲ လက်လွှဲပေးသွားမှာ။
‘ဒါဆို ငါတို့ ဘာလုပ်ရမလဲ။ သူတို့က ခုထိ အဆင့်နိမ့်ငွေချေးစာချုပ်တွေကို ပျော်ပျော်ကြီး ရောင်းနေတုန်းပဲ မဟုတ်လား။ အဲဒါက သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ သွေးကို စုပ်ယူနေတာနဲ့ အတူတူပဲ။’
ဒီကိစ္စကို ဖြေရှင်းဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းကတော့ ဟိုဆောင်းစုငွေဘဏ်ရဲ့ ကြွေးမြီဆိုးပမာဏကို ချက်ချင်း ထုတ်ဖော်ပြသလိုက်ဖို့ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီလိုလုပ်ဖို့ဆိုရင် ချေးငွေတွေရဲ့ အသေးစိတ်အချက်အလက်တွေ၊ အပေါင်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ပြန်ရနိုင်ခြေတွေကို စစ်ဆေးရမှာဖြစ်ပြီး ကျွန်တော်တို့မှာ အဲဒီလိုလုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိဘူး။
ပြီးတော့ ကြီးကြပ်ရေးအာဏာပိုင်တွေကလည်း ဝင်ပါလာဖို့ မရှိဘူး။
ကျွန်တော် တက်ဂယူ ရဲ့ ပခုံးကို ပုတ်လိုက်ပြီး ပြောလိုက်တယ်။ ‘ဒါကြောင့်မို့လို့ ဒီကိစ္စကို ငါတို့ကိုယ်တိုင် ဖော်ထုတ်ရမှာ။’