ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုသည် တစ်ချိန်က သာမန်ဂျူးလူမျိုးမိသားစုတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၁၈ ရာစုတွင် ပရပ်ရှားဘုရင် ဝီလ်ဟမ်၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ အောင်မြင်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်။
သို့သော် ထိုအချိန်က ဥရောပသည် မငြိမ်မသက်မှုများစွာနှင့် ကြုံတွေ့နေရသည်။ ပရပ်ရှားသည် နပိုလီယံနှင့်စစ်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရပြီး ရော့သ်ချိုင်းလ်တို့လည်း အကျပ်အတည်းနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။
ဘုရင်ဝီလ်ဟမ် ပြန်လည်နန်းတက်လာသောအခါမှ အသက်ရှူချောင်သွားခဲ့ရပြီး ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုသည် ၎င်းတို့၏သားများကို ဥရောပအနှံ့သို့ စေလွှတ်ကာ နိုင်ငံတကာဘဏ္ဍာရေးကွန်ရက်တစ်ခုကို တည်ဆောက်စေခဲ့သည်။
ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း အကျပ်အတည်းများမှာ မပြတ်တမ်း ရှိနေခဲ့သည်။ မိသားစုသည် မျိုးဆက်များအလိုက် အကိုင်းအခက်များစွာ ကွဲထွက်သွားခဲ့ပြီး ကမ္ဘာစစ်ကြီးများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။
၁၉၂၉ ခုနှစ်၏ စီးပွားရေးပျက်ကပ်ကြီးမှာ လူသားတို့ ကြုံတွေ့ဖူးသမျှ အဆိုးရွားဆုံး စီးပွားရေးအကျပ်အတည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လူပေါင်းများစွာနှင့် ကော်ပိုရေးရှင်းများစွာ ဒေဝါလီခံခဲ့ရသည်။
ထို့နောက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာပြီး ဥရောပတစ်ခုလုံးကို စစ်မီးလျှံများက ဝါးမြိုသွားခဲ့သည်။ နာဇီတို့ သိမ်းပိုက်ထားသည့် နယ်မြေများအတွင်းရှိ ဂျူးလူမျိုးတို့မှာ ပိုင်ဆိုင်မှုများ သိမ်းဆည်းခံရပြီး အကျဉ်းစခန်းများတွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ပြောင်းရွှေ့သွားခဲ့သည့် ဂျူးမိသားစုများမှာမူ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ သြဇာအာဏာကို ပိုမိုတိုးချဲ့နိုင်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်မှစ၍ ကမ္ဘာကို တုန်လှုပ်စေလောက်သည့် စစ်ပွဲမျိုး မရှိတော့သော်လည်း ဘဏ္ဍာရေးကဏ္ဍတွင် အကျပ်အတည်းများမှာ ဆက်တိုက်ဆိုသလို ဖြစ်ပွားနေခဲ့သည် - ရေနံ ရှော့ခ်နှစ်ခု၊ ဒေါ့ကွန်းပူဖောင်းနှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း စသည်တို့ဖြစ်သည်။
အကျပ်အတည်းတိုင်းတွင် အချို့မှာ ပြိုလဲသွားကြပြီး အချို့မှာမူ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာကြသည်။ သို့သော် ရော့သ်ချိုင်းလ်တို့မှာမူ ရော့သ်ချိုင်းလ်တို့အတိုင်းပင် ရှိနေခဲ့သည်။
ဘဏ္ဍာရေးလောကတွင် ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုလောက် သမိုင်းကြောင်းရှည်လျားပြီး သြဇာအာဏာကြီးမားသည့် မိသားစုမျိုး မရှိသလောက်ပင်။
“မိသားစုခွဲတွေ အများကြီး ကျဆင်းသွားပေမဲ့ ဗြိတိန်မှာ အခြေချခဲ့တဲ့ ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုကတော့ အကျပ်အတည်းတိုင်းမှာ သူတို့ရဲ့ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို တိုးပွားအောင် လုပ်နိုင်ခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ အခွင့်အရေးရတဲ့အချိန်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ထဲကို တိုးချဲ့ဝင်ရောက်လာပြီး ဝေါလ်စထရိ မှာ ခြေကုပ်ယူနိုင်ခဲ့တယ်။”
ပြိုလဲသွားသူတွေကို ဖယ်ထုတ်ပြီးကြည့်ရင်တောင် ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုရဲ့ အကိုင်းအခက်တွေက ဒီနေ့ထိတိုင် ရှိနေဆဲပါ။ ဥရောပ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးသမားတွေကြားမှာ ရော့သ်ချိုင်းလ်ဆိုတဲ့ နာမည်ကို အလွယ်တကူ ရှာတွေ့နိုင်ပါသေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူတိုင်း တွေးမိတဲ့ 'အဓိကမိသားစုကြီး' ကတော့ ဗြိတိန်မှာရှိတဲ့ မိသားစုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
“လက်ရှိ ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုရဲ့ ခေါင်းဆောင်ကတော့ ဂရန့် ဒယ်ရယ် ရော့သ်ချိုင်းလ် ဖြစ်ပါတယ်။”
သူက ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေမှာ မိသားစုခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။
ဂရေ့စ် ရော့သ်ချိုင်းလ်က သူ့ရဲ့ မြစ်မ ဖြစ်ပါတယ်။
“ခင်ဗျား သူနဲ့ တွေ့ဖူးလား။”
ကျွန်တော့်မေးခွန်းကြောင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဘိန်းက ပြုံးရင်း ခေါင်းခါပြလိုက်သည်။
“သူက သူ့အိမ်တော်ကနေ ဘယ်မှမထွက်ဘူး။ အလုပ်ကိစ္စအားလုံးကို အိမ်ထဲကနေပဲ စီမံခန့်ခွဲတာ။ မိသားစုဝင်တွေထဲမှာတောင်မှ သူ့ရဲ့အတွင်းလူတွေကလွဲရင် သူ့မျက်နှာကို တိုက်ရိုက်မြင်ဖူးသူ အလွန်နည်းပါတယ်။”
တကယ်တော့ သူ့နာမည်ကလွဲရင် သူ့အကြောင်း ဘာမှသိပ်မသိရသလောက်ပါပဲ။ သူ့မွေးသက္ကရာဇ်တောင် မသေချာဘူး။ အသက် ၈၀ ကနေ ၉၀ ကြားလောက်ပဲ ရှိလိမ့်မယ်လို့ပဲ ခန့်မှန်းရတာပါ။
ဒီလို လျှို့ဝှက်ထားတာက ရော့သ်ချိုင်းလ်တို့ရဲ့ ဓလေ့တစ်ခုလိုပါပဲ။
စကားပြောဆိုမှု ပြီးဆုံးသွားတဲ့အခါ ကျွန်တော်က ဥက္ကဋ္ဌ ဝါရန်ဘတ်ဖတ် နှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌ ချာလီ ဘိန်းတို့ကို ကျေးဇူးတင်စကား ပြောလိုက်သည်။
“အချိန်ပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ခင်ဗျားတို့ကြောင့် ကျွန်တော့်ရဲ့ မေးခွန်းတချို့ အဖြေရသွားပါပြီ။”
“ကြားရတာ ဝမ်းသာပါတယ်။”
ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဘိန်းက ကျွန်တော့်လက်ကို ဆုပ်ကိုင်ရင်း ပြောသည်။
“ကျွန်တော်လည်း ဒီစကားဝိုင်းကို သဘောကျပါတယ်။”
သူတို့နှစ်ဦးကို လမ်းခုလတ်မှာ နှုတ်ဆက်ပြီးနောက်မှာတော့ တက်ဂယူ နှင့် ကျွန်တော်သာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။
အကျပ်အတည်းတိုင်းမှာ အကြောင်းရင်းဆိုတာ ရှိစမြဲပါ။
အကျပ်အတည်းတစ်ခု ပြီးသွားတဲ့အခါ ဘာကြောင့် ဖြစ်ရတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက် တစ်ရာလောက်ကို ရေတွက်ပြလို့ ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကျပ်အတည်း မဖြစ်ခင်မှာ ဘယ်သူကများ အဲဒီအကျပ်အတည်းရဲ့ အတိုင်းအတာနဲ့ အချိန်ကို တိတိကျကျ ခန့်မှန်းနိုင်မှာတဲ့လဲ။
ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုကတော့ အကျပ်အတည်းပေါင်းများစွာကို “ကံကောင်းစွာနဲ့” ရှောင်လွှဲနိုင်ခဲ့တယ်။
ဒါ တကယ်ပဲ ကံကောင်းလို့လား။ ဒါမှမဟုတ် တခြားအကြောင်းရင်း တစ်ခုခုရှိနေတာလား။
တက်ဂယူ က စကားစလာသည်။
“ဆိုတော့... ရော့သ်ချိုင်းလ်မိသားစုထဲမှာ မင်းလိုမျိုး အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တဲ့သူ တစ်ယောက်ယောက် ရှိနေနိုင်တယ်လို့ ပြောချင်တာလား။”
“ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိတယ်လို့တော့ ထည့်တွက်ထားရမှာပဲ။”
လုံလောက်တဲ့ နည်းပညာအဆင့်မြင့်လာရင် မှော်ပညာနဲ့ မခြားနားတော့ဘူးလို့ ဆိုကြတယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် အလွန်တိုးတက်နေတဲ့ အာရုံခံစားမှုက အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တဲ့စွမ်းရည် ဖြစ်လာနိုင်မလား။
ဒီစွမ်းရည်ကို ကမ္ဘာပေါ်မှာ ကျွန်တော်တစ်ယောက်တည်းပဲ ပိုင်ဆိုင်ထားရမယ်ဆိုတဲ့ စည်းမျဉ်းမှ မရှိတာ။
စဉ်းစားကြည့်ရင် ဒါ ပထမဆုံးအကြိမ်တော့ မဟုတ်ဘူး။ ပါမောက္ခ မိုဟန်ရဲ့ အဖွားကလည်း 'Big One' ငလျင်ကြီးကို တိတိကျကျ ကြိုမြင်ခဲ့ဖူးတယ်။
စီးပွားရေးပညာရှင်တွေနဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေရဲ့ အလုပ်က အနာဂတ်ကို ခန့်မှန်းဖို့ပဲ။ သူတို့က မှန်ကန်လေ့ရှိပြီး ပိုက်ဆံအများကြီး ရှာနိုင်ကြတယ်။
ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးမှာ မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့တွေက ဗာဆိုင်းစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ရှုံးနိမ့်သွားတဲ့ ဂျာမနီဆီကနေ လျော်ကြေးငွေ အများအပြား တောင်းဆိုခဲ့တယ်။ အဲဒီစာချုပ်ညှိနှိုင်းမှုမှာ ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ဗြိတိန်စီးပွားရေးပညာရှင် ဂျွန် მეย์နာ့ဒ် ကိန်းစ်က ‘အကယ်၍သာ ကျွန်ုပ်တို့က အလယ်ပိုင်းဥရောပကို ဆင်းရဲမွဲတေအောင် လုပ်မယ်ဆိုရင် လက်စားချေမှုဆိုတာ နှေးကွေးနေမှာ မဟုတ်ဘူး’ လို့ ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့တယ်။ အဲဒီစကားအတိုင်းပဲ အနှစ် ၂၀ အကြာမှာ အမှန်တကယ် ဖြစ်လာခဲ့တယ်။
ဒီလိုကိစ္စမျိုးမှာတောင် လူတွေက ဒါကို အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်တာလို့ မထင်ဘဲ ထက်မြက်တဲ့ အာရုံခံနိုင်စွမ်းလို့ပဲ မြင်ကြတယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တယ်ဆိုတာ လက်တွေ့မှာ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ထင်ကြတာက သာမန်အသိတရား ဖြစ်နေလို့ပါပဲ။
ဒါပေမဲ့ တကယ်ရှိတယ်ဆိုတာ သင်ကိုယ်တိုင် သိနေရင်ကော။ အဲဒီအခါမှာတော့ အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တာပဲလို့ အရင်ဆုံး တွေးမိမှာ အသေအချာပါပဲ။
အဲဒီလိုဆိုရင် ရော့သ်ချိုင်းလ်တို့က ဒီစွမ်းရည်အကြောင်း ဘယ်လောက်အထိ သိထားတာလဲ။
ဒါတွေအားလုံးက ကျွန်တော့်ရဲ့ ခန့်မှန်းချက်တွေ၊ ကျွန်တော့်ရဲ့ အတွေးတွေသက်သက်ပါ။ အမှန်တရားကို သိချင်တယ်ဆိုရင်တော့ နည်းလမ်းတစ်ခုပဲ ရှိလိမ့်မယ်။
ကျွန်တော် ဂရေ့စ် ရော့သ်ချိုင်းလ်ရဲ့ စကားကို ပြန်တွေးမိသည်။ ဘက်ကင်ဟမ်ရှိုင်းယားကို လာခဲ့ရင် သူသိချင်တာတွေကို ပြောပြမယ်လို့ သူမ ပြောခဲ့တယ်မဟုတ်လား။
“ကျွန်တော် ဗြိတိန်ကို သွားရမယ်။”
“သူပြောတိုင်း သွားမလို့လား။ သူတို့က မင်းကို ပြန်ပေးဆွဲသွားရင်ကော။”
“သူတို့လည်း အရူးတွေမဟုတ်ဘဲနဲ့တော့ အဲဒီလိုလုပ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။”
အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တဲ့စွမ်းရည်ဆိုတာ အတင်းအကျပ် ညှစ်ထုတ်ယူလို့ ရတဲ့အရာမှ မဟုတ်တာ။
တစ်ယောက်ယောက်ကို ဖိတ်ခေါ်တယ်ဆိုတာ သူတို့ရဲ့ လုံခြုံရေးနဲ့ ကျန်းမာရေးအတွက် တာဝန်ယူတယ်လို့ ဆိုလိုတာပဲ။ ကျွန်တော့်ရဲ့ ကြွယ်ဝမှုနဲ့ နာမည်ဂုဏ်သတင်းကို ထည့်တွက်ရင် သူတို့ ကျွန်တော့်ကို ထိခိုက်အောင် လုပ်ရဲမှာ မဟုတ်ဘူး။
ကျွန်တော့်ကို တစ်ခုခု ဖြစ်လာရင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု က ဒီအတိုင်း ငေးကြည့်နေမှာ မဟုတ်ဘူးလေ။
တက်ဂယူ က ခေါင်းညိတ်သည်။
“ဟုတ်တယ်။ သူတို့ရဲ့ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတွေနောက်က အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်ဖို့အတွက် သွားသင့်တာပေါ့။ သွားပြီး အသေးစိတ် စုံစမ်းကြည့်လိုက်ပါ။”
***
နေမထွက်ခင် အရုဏ်ဦးအချိန်။
ကျွန်တော် အယ်လီနဲ့အတူ လမ်းလျှောက်ထွက်ခဲ့သည်။ ဒီအချိန်မှာ နိုးပြီး ထွက်လာရတဲ့ အကြောင်းရင်းက နေထွက်တာကို ကြည့်ချင်လို့ပါ။ စောလွန်းတဲ့အပြင် နာမည်ကြီး နေထွက်တဲ့နေရာလည်း မဟုတ်တာကြောင့် လူသူသိပ်မရှိလှဘူး။
ကျွန်တော်တို့ လမ်းလျှောက်လမ်းမပေါ်မှာ လမ်းလျှောက်နေကြတယ်။ ပင်လယ်ရေက ကျောက်ဆောင်တွေကို ရိုက်ခတ်ပြီး အဖြူရောင် အမြှုပ်တန်းတွေ ဖန်တီးနေတယ်။
အယ်လီက သူ့လက်နှစ်ဖက်ကို ဆန့်တန်းလိုက်သည်။
“အင်း... ဂျေဂျူကျွန်းက တကယ်ကို သာယာတာပဲ။”
သူ့မျက်နှာကို နေ့တိုင်း မြင်နေရပေမဲ့ ဘယ်နှစ်ခါပဲ ကြည့်ကြည့် လှပနေဆဲပါပဲ။ သူ့ရဲ့ တောက်ပတဲ့ အပြုံးက ပိုပြီးတော့တောင် ဆွဲဆောင်မှုရှိတယ်။ တခြား ကြော်ငြာတွေမှာဆိုရင်လည်း သူ တော်တော်လေး အဆင်ပြေမှာလို့ တွေးမိတယ်။
အရင်ရည်းစားနဲ့ လမ်းခွဲပြီးနောက် စစ်တပ်ထဲ သွားခဲ့ရတုန်းက ဒီလိုချစ်သူမျိုးနဲ့ တွေ့ဆုံရလိမ့်မယ်လို့ တစ်ခါမှ မတွေးခဲ့မိဘူး။
ကျွန်တော် ဒီလောက်အထိ အောင်မြင်လာတာ အနာဂတ်ကို ကြိုမြင်နိုင်တဲ့ စွမ်းရည်ကြောင့်ဆိုတာ သူသာ သိသွားရင် အယ်လီ ဘယ်လို တွေးမလဲ။
“တောင်းပန်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဟောင်ကောင် ကို သွားမယ့်ခရီးစဉ်ကို ခဏလောက် ရွှေ့ဆိုင်းလို့ ရမလား။”
ကျွန်တော့်စကားကြောင့် အယ်လီ လမ်းလျှောက်တာ ရပ်သွားတယ်။
“ဘာလို့လဲ။”
အယ်လီက သူတက်ခဲ့တဲ့ ကျောင်းနဲ့ ဟောင်ကောင် မှာရှိတဲ့ စားသောက်ဆိုင်ကောင်းတွေကို သွားဖို့ စိတ်လှုပ်ရှားနေခဲ့တာ။ ဗစ်တိုးရီးယားဆိပ်ကမ်းရဲ့ ညရှုခင်းကို နောက်ခံထားပြီး သူ့ကို လက်ထပ်ခွင့်တောင်းဖို့ ကျွန်တော် စီစဉ်ထားခဲ့တာပါ။
ကျွန်တော် ရုတ်တရက် ဖျက်သိမ်းလိုက်တာကြောင့် သူ အတော်လေး စိတ်ပျက်သွားမှာ အသေအချာပါပဲ။
“ကျွန်တော် ဗြိတိန်ကို ခဏသွားဖို့ လိုနေလို့ပါ။”
“ဒါဆို ဟောင်ကောင် ကို မသွားဘဲ ဗြိတိန်ကို သွားဖို့ ပြောနေတာလား။”
အယ်လီက သူ့တက္ကသိုလ်ကျောင်းတက်တဲ့ နှစ်တွေကို ဗြိတိန်မှာ ကုန်ဆုံးခဲ့တာပါ။
ကျွန်တော် အဆင်မပြေတဲ့ အပြုံးတစ်ခုနဲ့ ခေါင်းခါပြလိုက်သည်။
“အာ... ဒါက အလုပ်ကိစ္စကြောင့်မို့လို့ ကျွန်တော်တစ်ယောက်တည်းပဲ သွားရလိမ့်မယ်ထင်တယ်။ အယ်လီလည်း သိတဲ့အတိုင်းပဲ၊ ဗြိတိန်မှာက အခုတလော အခြေအနေတွေ နည်းနည်းရှုပ်ထွေးနေတာလေ။”
“အင်း... ဟုတ်တာပေါ့။”
အယ်လီက မကျေမနပ်ဖြစ်နေတဲ့ မျက်နှာပေးကနေ မကြာခင်မှာပဲ အပြုံးတစ်ခုကို ဖန်တီးလိုက်သည်။
“ကောင်းပါပြီလေ။ ဒါဆိုရင် ကျွန်မရဲ့ ဆန္ဒတစ်ခုကိုတော့ ဖြည့်ဆည်းပေးရမယ်။”
ကျွန်တော် ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“ဘာမဆို ဖြည့်ဆည်းပေးပါ့မယ်။”
“တကယ်နော်? ရှင် ကတိပေးပြီးပြီနော်။”
အယ်လီက ပင်လယ်လေကြောင့် ရှုပ်ပွနေတဲ့ သူ့ဆံပင်တွေကို နောက်သို့ သပ်တင်လိုက်သည်။
ထိုအချိန်မှာပဲ နေမင်းကြီးက အفق စွန်းမှာ ဖြည်းဖြည်းချင်း ထွက်ပေါ်လာသည်။ ပင်လယ်ပြင်က တဖြည်းဖြည်းနဲ့ အနီရောင်သန်းလာသည်။ ကျွန်တော်တို့နှစ်ယောက် လက်ချင်းကို တင်းတင်းဆုပ်ကိုင်ရင်း အဲဒီရှုခင်းကို ငေးကြည့်နေမိသည်။
“ကဲ... ကျွန်မရဲ့ ဆန္ဒကို ပြောတော့မယ်။”
“ပြောလေ။”
အယ်လီက သူ့လက်တွေကို ကျွန်တော့်လည်ပင်းမှာ ချိတ်ဆွဲလိုက်ပြီး ပြောသည်။
“အခုချက်ချင်း ကျွန်မကို နမ်းပေးပါ။”
***
ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဂျက်လေယာဉ်နဲ့ လန်ဒန်ကို မသွားခင် ဆိုးလ်မှာ ခဏတာ ရပ်နားခဲ့သည်။
တရားဝင် အကြောင်းပြချက်ကတော့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ လုပ်ငန်းခွဲဖြစ်တဲ့ Arqit ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအဖွဲ့နဲ့ တွေ့ဆုံဖို့နဲ့ ဗြိတိန်ရဲ့ ငွေကြေးဈေးကွက်ကို လေ့လာစူးစမ်းဖို့ ဖြစ်သည်။
ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကုမ္ပဏီရဲ့ စီအီးအို ဖြစ်မှန်း လူသိရှင်ကြား ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်း ဗြိတိန်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်ဖူးခြင်းဖြစ်သည်။ အခုထိ သွားစရာ အကြောင်းရင်း သိပ်မရှိတာလည်း ပါသလို တမင်တကာ ရှောင်နေခဲ့တာလည်း အမှန်ပါပဲ။
အကြောင်းတိုက်ဆိုင်စွာနဲ့ပဲ ဗြိတိန်ဟာ no-deal Brexit (သဘောတူညီချက်မပါတဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂမှ နုတ်ထွက်ခြင်း) မတိုင်ခင်မှာ အကြီးအကျယ် ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အခြေအနေ ရေနံ နဲ့ ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ ကျွန်တော် ဗြိတိန်ကို လာရောက်တယ်ဆိုတဲ့ သတင်းက ပြင်းထန်တဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။
နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော် သမိုင်းကြောင်းရှိတဲ့ ဗြိတိန်ရဲ့ နေ့စဉ်စီးပွားရေးသတင်းစာ Financial Times က ‘ဝါရန်ဘတ်ဖတ် ဗြိတိန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီ’ ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ရှေ့မျက်နှာဖုံးမှာ ဖော်ပြခဲ့သည်။
တစ်ဝက်လောက် ပျံသန်းပြီးနောက် လန်ဒန် ဟီးသရိုးလေဆိပ်ကို ရောက်ရှိခဲ့သည်။
လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ထွက်လာတဲ့အခါ ကျွန်တော့်ကို အရင်ဆုံး ကြိုဆိုလိုက်တာကတော့ ကင်မရာဖလက်ရှ် မီးရောင်တွေပဲ ဖြစ်သည်။ ရှပ်တာသံတွေနဲ့ အလင်းရောင်တွေက အဆက်မပြတ် ထွက်ပေါ်နေပြီး လူတွေထက် အရင်ဆုံး မိုက်ခရိုဖုန်းတွေက ကျွန်တော့်ဆီ ရောက်လာကြသည်။
“ဗြိတိန်ကို လာရောက်ရတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ဘာလဲခင်ဗျာ။”
“no-deal Brexit နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘယ်လိုမြင်ပါသလဲ။”
“ဗြိတိန်ရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ခင်ဗျားရဲ့ အမြင်ကို ပြောပြပေးပါ။”
“ဗြိတိန်ပြည်သူတွေကို ပြောချင်တဲ့ စကားများ ရှိပါသလား။”
ကျွန်တော့်ရဲ့ ကိုယ်ရံတော်တွေက သတင်းထောက်တွေကို တားဆီးပေးလိုက်ပြီး ကျွန်တော် လေဆိပ်ကနေ လမ်းလျှောက်ထွက်လာခဲ့သည်။
ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ရဲ့ ဗြိတိန်ဌာနခွဲက ကားတစ်စီးနဲ့ လူတစ်ယောက် စောင့်ဆိုင်းနေသည်။
“ဗြိတိန်ကို ကြိုဆိုပါတယ်။ ကျွန်တော်က အိုလီဗာ တေလာပါ။ ခင်ဗျားရဲ့ လက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရတာ ကျွန်တော့်အတွက် ဂုဏ်ယူစရာပါပဲ။”
“ဗြိတိန်မှာ ရှိနေတဲ့အချိန်အတွင်း ကျွန်တော့်ကို ကူညီပေးပါဦး။”
ကျွန်တော် စောင့်ဆိုင်းနေတဲ့ ကားပေါ်ကို တက်လိုက်သည်။ ကားက ဗြိတိန်နဲ့ လိုက်ဖက်တဲ့ Rolls-Royce Phantom ဖြစ်နေပေမဲ့ Bentley လိုမျိုးပဲ ဂျာမနီလက်ထဲ ရောက်သွားတာ ကြာပြီဖြစ်သည်။
ကားစတီယာရင်က ညာဘက်မှာ ရှိနေတာက ကျွန်တော် ဗြိတိန်မှာ ရောက်နေပြီဆိုတာကို သိသာထင်ရှားစွာ သတိပေးနေသည်။
“ဗြိတိန်ကို အရင်က ရောက်ဖူးပါသလား။”
ကျွန်တော် ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
“လန်ဒန်ကို တစ်ခါ ရောက်ဖူးပါတယ်။”
ခရီးသွားရင်း တက်ဂယူ နဲ့အတူ လာခဲ့ဖူးတာပါ။ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပဲ အရာအားလုံးက ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီ။ အဲဒီအချိန်အတွင်းမှာပဲ ကျွန်တော်ဟာ ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး လူသား ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဗြိတိန်ကလည်း ဥရောပသမဂ္ဂကနေ နုတ်ထွက်ဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။
လေဆိပ်ကနေ ထွက်ခွာလာတဲ့အချိန်မှာ ဆန္ဒပြသူတွေက လမ်းမပေါ်မှာ ပြင်းထန်စွာ ဆန္ဒပြနေကြသည်။ တစ်ဖက်မှာ ဥရောပသမဂ္ဂ အလံတွေ၊ နောက်တစ်ဖက်မှာတော့ ယူနီယံဂျက်အလံတွေ ရှိနေသည်။ နှစ်ဖက်စလုံးက ဆန္ဒပြမှုတွေက ပြင်းထန်နေပြီး ရဲတပ်ဖွဲ့ကတော့ ပဋိပက္ခမဖြစ်အောင် အလယ်မှာ နေရာယူထားကြသည်။
သူတို့ ကိုင်ထားတဲ့ ဆိုင်းဘုတ်တွေမှာ ‘ဝါရန်ဘတ်ဖတ် ဗြိတိန်ကနေ ထွက်သွား’၊ ‘ကိုရီးယားကို ပြန်သွား’၊ ‘မြေမြှုပ်နှံသူတွေ အိမ်ပြန်ကြ’ စသဖြင့် ရေးသားထားသည်။
တေလာက ကျွန်တော့်ကို ပြောသည်။
“သူတို့ကို ဂရုစိုက်စရာ မလိုပါဘူး။ ဒါက ဗြိတိန်လူမျိုးတွေ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ခဲ့တဲ့ အရာပါ။ ဒီအခြေအနေကို သူတို့ကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခဲ့တာဆိုတာကို ဘယ်သူမှ ဝန်ခံချင်ကြမှာ မဟုတ်ဘူး။”
နေမဝင်တဲ့ အင်ပါယာလို့ ကျော်ကြားခဲ့တဲ့ ဗြိတိသျှအင်ပါယာရဲ့ ဘုန်းတော်တွေက ကွယ်ပျောက်သွားခဲ့ပြီ။
သူတို့နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် အနိုင်ရခဲ့တဲ့ ဂျာမနီက စစ်ဒဏ်ရာတွေကို ကျော်ဖြတ်ပြီး ဥရောပရဲ့ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သလို၊ ဗြိတိန်ကတော့ တိုက်ကြီးပေါ်မှာ ခြေကုပ်ပျောက်သွားခဲ့ရသည်။
ဗြိတိန်အတွက်တော့ ဥရောပသမဂ္ဂထဲမှာ ဂျာမနီနဲ့ ပြင်သစ်တို့ရဲ့ နောက်ကို လိုက်နေရတာက အရှက်ရစရာတစ်ခုလိုပါပဲ။
သူတို့ရဲ့ ဘုန်းဟောင်းရောင်ပြန်ဟပ်ဖို့ Brexit ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပေမဲ့ အဲဒါက ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုတွေကိုပဲ ဆောင်ကြဉ်းလာခဲ့သည်။ မဲခွဲဆုံးဖြတ်မှု ပြီးဆုံးသွားတဲ့အခါ လူတိုင်းက ဗြိတိန်ဟာ ဥရောပသမဂ္ဂကနေ ချက်ချင်း နုတ်ထွက်သွားလိမ့်မယ်လို့ ထင်ခဲ့ကြသည်။ ဒါပေမဲ့ သုံးနှစ်ကျော်ကြာတဲ့အထိ ဘာတစ်ခုမှ မပြေလည်သေးပါဘူး။
နိုင်ငံရေးသမားတွေက ဥရောပသမဂ္ဂကနေ ထွက်မထွက်၊ ထွက်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုထွက်မလဲဆိုတာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အခုထိ စကားများနေကြဆဲပါ။
Brexit ဆိုတာ ဗြိတိန်နဲ့ ဥရောပအတွက်တော့ ကံဆိုးမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေမဲ့ ကျွန်တော့်အတွက်တော့ ကံကောင်းခြင်းတစ်ခုပါပဲ။ အဲဒီအရာကြောင့်ပဲ ကျွန်တော် ဒေါ်လာ သန်း ၃၀,၀၀၀ ကျော် ရှာဖွေနိုင်ခဲ့ပြီး အဲဒီငွေတွေက Caros နဲ့ Rust Belt မှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။
သာ၍ Brexit ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်မျိုး မဖြစ်ခဲ့ဘူးဆိုရင် ဂိုးလ်ဒင်းဂိတ် ကုမ္ပဏီက ဒီလောက်အထိ ကြီးထွားလာနိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
“လမ်းမှာလာရင်း ကျွန်တော့်ကို အမျိုးသားရေး ကံဆိုးမှုပေါ်မှာ ပိုက်ဆံရှာတယ်ဆိုပြီး ဝေဖန်ထားတဲ့ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ် ဖတ်လိုက်ရတယ်။”
ကျွန်တော့်စကားကြောင့် တေလာက အနည်းငယ် ရယ်မောလိုက်သည်။
“ဗြိတိသျှ ငွေကြေးကုမ္ပဏီတွေက တခြားနိုင်ငံတွေမှာ ဒီထက်ပိုဆိုးတာတွေ လုပ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ကိုရီးယားက ငွေကြေးအကျပ်အတည်း ကြုံရတုန်းကလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။”
ငွေကြေးမှာ ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်း မရှိပါဘူး။ သူက အမြတ်ကို ရှာဖွေရင်း စီးဆင်းနေတာသက်သက်ပါ။
သူက ကျွန်တော့်ကို သတိကြီးစွာနဲ့ မေးသည်။
“ဗြိတိန်ကို ဘာတွေ ဖြစ်လာမယ်လို့ ထင်ပါသလဲ။ no-deal Brexit တကယ် ဖြစ်လာမှာလား။”
သူ့ရဲ့ အမူအရာနဲ့ လေသံမှာ စိုးရိမ်ပူပန်မှု အရိပ်အယောင်တွေ ရှိနေသည်။ ဗြိတိန်လူမျိုး အများစုလည်း ဒီလိုမျိုး စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို ခံစားနေကြရမှာ သေချာပါသည်။
ဥရောပသမဂ္ဂဆိုတာ အခြေခံအားဖြင့် စီးပွားရေးအသိုက်အဝန်းတစ်ခုပါ။ အဲဒါကို ထိန်းသိမ်းထားဖို့ ကုန်ပစ္စည်း၊ ငွေကြေးနဲ့ လုပ်သားအင်အားတို့ရဲ့ လွတ်လပ်စွာ ရွေ့လျားမှုက အရေးကြီးပါတယ်။
Brexit ဆိုတာ ဗြိတိန်က ဒီဈေးကွက်တစ်ခုတည်းကနေ ခွဲထွက်နေတာကို ဆိုလိုတာပါ။ အခုကစပြီး ဥရောပသမဂ္ဂထဲ ဝင်ရောက်လာမယ့် ဗြိတိန်ကုန်ပစ္စည်းတွေ၊ ဗြိတိန်ထဲ ဝင်ရောက်လာမယ့် ဥရောပသမဂ္ဂ ကုန်ပစ္စည်းတွေအားလုံးက အကောက်ခွန် လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို ဖြတ်ကျော်ရတော့မှာပါ။
အကောက်ခွန်ဆိုတာက ကိစ္စတစ်ခုသာ ဖြစ်ပေမဲ့ အကောက်ခွန် လုပ်ငန်းစဉ်တွေကလည်း ပြဿနာပါပဲ။ အရင်က မရှိခဲ့တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေနေရာမှာ အခုအသစ် အစားထိုးလိုက်တဲ့အတွက် ပို့ကုန်သွင်းကုန်တွေအပေါ် ဘယ်လောက်အထိ ကန့်သတ်ချက်တွေ ရှိလာမလဲ၊ အချိန်ဘယ်လောက် ကြာမလဲဆိုတာကို ခန့်မှန်းဖို့ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ဗြိတိန်ကုမ္ပဏီတွေက လိုအပ်တဲ့ ကုန်ကြမ်းတွေနဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို အချိန်မီ မရရှိနိုင်တော့မှာကို စိုးရိမ်ပြီး အထူးသတိထားနေကြရသည်။ ဗြိတိန်မှာ စက်ရုံရှိတဲ့ ကုမ္ပဏီတွေက ဥရောပကနေ ရသလောက် ကုန်ကြမ်းတွေနဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို ဝယ်ယူသိုလှောင်ဖို့ အလုအယက် ကြိုးစားနေကြသည်။
သာမန်ပြည်သူတွေကလည်း အကောက်ခွန်တွေ ဒါမှမဟုတ် သွင်းကုန်ပိတ်ပင်မှုတွေကြောင့် ဈေးနှုန်းတွေ တက်လာမှာကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်တဲ့အနေနဲ့ ဥရောပကနေ အဝတ်အထည်တွေ၊ အိမ်သုံးလျှပ်စစ်ပစ္စည်းတွေနဲ့ ကြာရှည်ခံ အစားအသောက်တွေကို အလုအယက် ဝယ်ယူနေကြသည်။
ဒါပေမဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂ ထုတ်ကုန်တွေအတွက် အကောက်ခွန် လုပ်ငန်းစဉ်တွေကို တည်ဆောက်ရမယ်ဆိုရင် အရင်ဆုံး ဖြေရှင်းရမယ့် ပြဿနာတစ်ခု ရှိနေသည်။
ဗြိတိန်က ကျွန်းနိုင်ငံဖြစ်တဲ့အတွက် ပင်လယ်က သဘာဝအတားအဆီး ဖြစ်နေသည်။ ပြဿနာက မြောက်အိုင်ယာလန်ပါ။ ဗြိတိသျှပိုင်နက် ဖြစ်တဲ့ မြောက်အိုင်ယာလန်က အိုင်ယာလန်နဲ့ ကပ်လျက် ရှိနေပြီး သူတို့ကြားမှာ နယ်စပ်တံတိုင်း မရှိပါဘူး။
ဆိုလိုတာက အိုင်ယာလန် ကုန်ပစ္စည်းတွေက အကောက်ခွန်မပါဘဲ မြောက်အိုင်ယာလန်ထဲ ဝင်လာနိုင်ပြီး၊ မြောက်အိုင်ယာလန်ကနေတစ်ဆင့် အင်္ဂလန်ထဲကိုလည်း အကောက်ခွန်မပါဘဲ စီးဝင်သွားနိုင်ပါတယ်။
no-deal Brexit သာ တကယ် ဖြစ်လာမယ်ဆိုရင် အိုင်ယာလန်နဲ့ မြောက်အိုင်ယာလန် နယ်စပ်မှာ တံတိုင်း စတင်ဆောက်လုပ်ရတော့မှာပါ။
ဒီလိုမျိုး လုပ်ဖို့က တကယ်ပဲ ဖြစ်နိုင်ပါ့မလား။
“အဆိုးဆုံး အခြေအနေထိ ရောက်လာမယ်လို့တော့ မထင်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း တိတိကျကျ မသိပါဘူး။”
“ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျား Brexit ကို တိတိကျကျ ဟောကိန်းထုတ်နိုင်ခဲ့တယ် မဟုတ်လား။”
ကျွန်တော် ခါးသီးတဲ့ အပြုံးတစ်ခုကို ပြုံးလိုက်သည်။
“ကျွန်တော် ကံကောင်းသွားတာပါ။”
ဗြိတိန်က သမိုင်းဝင် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အင်အားကြီးနိုင်ငံပါ။ ကမ္ဘာ့အဓိက ငွေကြေးကုမ္ပဏီတွေ အားလုံးက လန်ဒန်မြို့မှာ စုဝေးနေကြတယ်လို့ ဆိုရင် လွန်မယ်မထင်ပါဘူး။ ဗြိတိန်ရဲ့ ကိုလိုနီဟောင်းဖြစ်တဲ့ ဟောင်ကောင် ဟာ အဲဒီလွှမ်းမိုးမှုကြောင့်ပဲ အာရှရဲ့ ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဗဟိုချက် ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။
ဗြိတိန်ဟာ ကမ္ဘာ့ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး စီးပွားရေးအင်အားကြီးနိုင်ငံအဖြစ်နဲ့ ဓနသဟာယနိုင်ငံများရဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေဆဲပါ။ ဒါပေမဲ့ ဥရောပသမဂ္ဂကနေ နုတ်ထွက်ပြီးနောက်ပိုင်းမှာလည်း အဲဒီဩဇာအာဏာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပါ့မလား။
ဒီလို စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေက စီးပွားရေးအပေါ်မှာ အနုတ်လက္ခဏာဆောင်တဲ့ သက်ရောက်မှုတွေအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ပြီးသားပါ။ Brexit ဖြစ်ပြီးတဲ့နောက်ပိုင်းမှာ ပေါင်စတာလင်ငွေကြေးတန်ဖိုးက ဆက်တိုက်ကျဆင်းလာခဲ့ပြီး ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကိုလည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာစေခဲ့သည်။
ဆန္ဒပြသူတွေကြောင့် ကားက နှေးကွေးသွားခဲ့သည်။
နှစ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းကြားက ပဋိပက္ခတွေက ပိုမိုပြင်းထန်လာပြီး လေးဘက်လေးတန်ကနေ ဆဲဆိုသံတွေ ဆူညံစွာ ထွက်ပေါ်လာသည်။
တေလာက သက်ပြင်းချလိုက်တဲ့ပုံစံနဲ့ ပြောသည်။
“ဗြိတိန်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာတွေ ဘယ်ရောက်ကုန်ပါပြီလဲ။”