နှစ်သစ်ကူးခဲ့တာ မနေ့တနေ့ကလို ရှိသေးပေမဲ့ ပြက္ခဒိန်ကတော့ ဒီဇင်ဘာလကို ရောက်ရှိလို့နေပါပြီ။
ကျွန်တော်ဟာ တက်ဂယူ နဲ့အတူ လေယာဉ်ပေါ်မှာ ကူဝိတ်နိုင်ငံဆီ ဦးတည်ပြီး လိုက်ပါလာခဲ့ပါတယ်။ ဘယ်သူ့ကိုမှလည်း အကျွမ်းတဝင်မရှိတဲ့ အဲဒီနေရာကို သွားရတဲ့ အကြောင်းရင်းကတော့ တခြားကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး၊ နိုဗယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုပေးပွဲအတွက်ပါပဲ။
ပရိုဖက်ဆာ ကင်ဟိုမင်ကလည်း အဲဒီလို အကြောင်းရင်းမျိုးနဲ့ပဲ ဆွီဒင်နိုင်ငံကို ဦးတည် သွားရောက်နေခဲ့ပါတယ်။
နိုဗယ်လ်ဆုကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့စဉ်တုန်းက ကူဝိတ်ဟာ ဆွီဒင်နိုင်ငံရဲ့ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှာ ကူဝိတ်ဟာ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး အဲဒီဖြစ်စဉ်အတွင်းမှာပဲ နိုဗယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆု တစ်ခုတည်းကိုသာ ချီးမြှင့်ပိုင်ခွင့် အာဏာကို ကူဝိတ်က ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသွားဖို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါကြောင့် တခြား နိုဗယ်လ်ဆုပေးပွဲတွေဟာ ဆွီဒင်နိုင်ငံ စတော့ဟုမ်းမြို့မှာ ကျင်းပကြပေမဲ့ နိုဗယ်လ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုပေးပွဲ တစ်ခုတည်းကိုသာ ကူဝိတ်နိုင်ငံ အော်စလိုမြို့မှာ သီးသန့် ကျင်းပရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
"ကူဝိတ်က ချမ်းသာတယ် မဟုတ်လား?"
"အင်း။ တစ်ဦးချင်း ဝင်ငွေက ဒေါ်လာ ၈၀,၀၀၀ လောက် ရှိတယ်လေ။"
တက်ဂယူ အံ့အားသင့်သွားပါတယ်။
"ဒေါ်လာ ၈၀,၀၀၀ ဟုတ်စမ်း။ ဘာက အဲဒီလောက်တောင် မြင့်မားစေတာလဲ?"
ကိုရီးယားနိုင်ငံက ဒေါ်လာ ၃၀,၀၀၀ ကျော်လွန်ရုံလေးပဲ ရှိသေးတာမို့ အဲဒါက နှစ်ဆကျော်တောင် များနေပါပြီ။ ကဲလေ၊ လူဦးရေက ဆယ်ဆလောက် ပိုနည်းတော့ ကိုရီးယားရဲ့ စုစုပေါင်း ဂျီဒီပီ (GDP) ကတော့ အများကြီး ပိုများပါတယ်။
"ဆယ်လ်မွန်ငါးအပြင် ကူဝိတ်မှာ နာမည်ကြီးတာ ဘာများ ရှိသေးလဲ?"
"မင်းက ဆယ်လ်မွန်ငါးသက်သက် ရောင်းရုံနဲ့ အဲဒီလောက် ချမ်းသာလာတယ်လို့ ထင်နေတာလား။ အားလုံးက ရေနံကြောင့်ပဲပေါ့ကွ။"
ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းနဲ့ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတွေလည်း ရှိပေမဲ့ သယံဇာတ တင်ပို့မှုကတော့ အဆမတန် လွှမ်းမိုးထားပါတယ်။ အကယ်၍သာ မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ရေနံကွင်းတွေသာ မရှိခဲ့ဘူးဆိုရင် သူတို့ဟာ အခုခံစားနေရတဲ့ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို ခံစားကြရမှာ မဟုတ်ပါဘူး။
"တက်ဂယူ အေးမှာပဲနော်?"
"ဖြစ်နိုင်တာပေါ့။ သူ့ရဲ့ လတ္တီတွဒ်က ငါတို့ထက် ပိုမြင့်တယ်လေ။"
"ဒါပေမဲ့ ကိုရီးယားလည်း တော်တော်အေးတာပဲဟာကို။"
"အဲဒါတော့ ဟုတ်ပါတယ်။"
နွေရာသီက ရူးသွပ်လောက်အောင် ပူပြီး ဆန့်ကျင်ဘက်အနေနဲ့ ဆောင်းရာသီကလည်း ရူးသွပ်လောက်အောင် အေးပါတယ်။ ရာသီဥတုမှာ နွေနဲ့ဆောင်းပဲ ကျန်တော့သလို ခံစားရတယ်။
ဒါတွေ အားလုံးက ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကြောင့်များ လားဗျာ။
"ငါတို့ ဆောင်းရာသီမှာ အနားယူဖို့ ပူနွေးတဲ့နိုင်ငံ တစ်ခုခုကို သွားသင့်တယ်။"
အရင်တုန်းက မသွားနိုင်ခဲ့တဲ့ ခရီးစဉ်ကို ပြန်ပြီး အစီအစဉ်ဆွဲကြည့်ကြမလား။ ဂူအမ် (Guam) ဒါမှမဟုတ် ဟဝိုင်အီလား။
လေယာဉ်ပြတင်းပေါက် အပြင်ဘက်ကို ငေးကြည့်နေတဲ့ တက်ဂယူက သူ့ရဲ့ ခေါင်းကို ကျွန်တော့်ဆီ လှည့်လာပါတယ်။
"ပြောရဦးမယ်၊ မင်းက တကယ်ပဲ နိုဗယ်လ်ဆုကို ရတော့မှာလား?"
"ငါ့ကို ဖိတ်ပြီးမှ ဆုမပေးဘဲ နေပါ့မလား?"
ကျွန်တော့်ဘဝမှာ နိုဗယ်လ်ဆု တစ်ခု ရရှိလိမ့်မယ်လို့ လုံးဝ မတွေးဖူးခဲ့ပါဘူး။
ပထမဆုံး ဆုရရှိသူအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရတုန်းကဆိုရင် "ဩော်၊ ဟုတ်ပါပြီ" လို့ပဲ တွေးမိခဲ့တာပါ။ ဒါပေမဲ့ အခုလို တကယ်ပဲ ကူဝိတ်နိုင်ငံကို သွားနေရပြီဆိုတော့မှ အဲဒါက တကယ့်အစစ်အမှန် ဖြစ်မှန်း ခံစားလာရပါတော့တယ်။
လူတိုင်း သိကြတဲ့အတိုင်း အယ်လ်ဖရက် နိုဗယ်လ် (Alfred Nobel) ဆိုတာက ဒိုင်းနမိုက်ကို တီထွင်ခဲ့တဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦးပါ။ ပြီးတော့ အဲဒါကို ရောင်းချင်ကနေ ငွေအမြောက်အမြား ရှာဖွေနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူဖန်တီးခဲ့တဲ့ ပေါက်ကွဲစေတတ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွေထက် စစ်မြေပြင်တွေမှာ အဆများစွာ ပိုပြီး အသုံးချခဲ့ကြပါတယ်။
နိုဗယ်လ်က ဒီအချက်ကို အလွန်အမင်း နောင်တရခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေနဲ့ ဖောင်ဒေးရှင်းတစ်ခု တည်ထောင်ကာ နိုဗယ်လ်ဆုကို ဖန်တီးဖို့ ဆန္ဒပြုချက်ကို ချန်ထားခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကျေးဇူးကြောင့် သူဟာ သေမင်းရဲ့ ကုန်သည် တစ်ယောက်အနေနဲ့ မဟုတ်ဘဲ လူသားတွေရဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တိုးတက်မှုအတွက် အလှူအတန်း လုပ်ခဲ့သူတစ်ဦးအနေနဲ့ သူ့ရဲ့ နာမည်ကို ထင်ရှားစေခဲ့ပြီး သူ့ရဲ့ မွေးရပ်မြေကလည်း ကမ္ဘာ့ဂုဏ်သိက္ခာအရှိဆုံးဆုကို ချီးမြှင့်ခွင့်ရတဲ့ ဂုဏ်ပုဒ်ကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။
အကယ်၍သာ သူသာ နိုဗယ်လ်ဆုကို မဖန်တီးခဲ့ဘူးဆိုရင် သူ့ရဲ့ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေဟာ သူ့ရဲ့ ဆွေမျိုးသားချင်းတွေကြားမှာ အပိုင်းပိုင်း ပြိုကွဲသွားမှာဖြစ်ပြီး နိုဗယ်လ်ဟာလည်း သာမန် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်အနေနဲ့သာ ကျန်ရစ်ခဲ့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဖြစ်နိုင်ချေရှိတာကတော့ အခုလောက်ဆိုရင် လူတိုင်းရဲ့ မှတ်ဉာဏ်တွေထဲကနေ တောင် ပျောက်ကွယ်သွားလောက်ပါပြီ။
ဒီလိုကြည့်လိုက်ရင် ကိုယ်ရှာထားတဲ့ ငွေကြေးကို ဘယ်လိုသုံးသပ်လဲ ဆိုတာက ကိုယ်ဘယ်လို ရှာဖွေခဲ့တယ်ဆိုတာနဲ့ တန်းတူ အရေးကြီးပါတယ်။
ရော့ဖယ်လာ စင်တာ (Rockefeller Center) ဒါမှမဟုတ် ကာနေးဂျီ ဟော (Carnegie Hall) လို့မျိုး တစ်ခုခုကို တည်ဆောက်ရမလား။
"ဒါနဲ့လေ၊ ငါတစ်ယောက်တည်းပဲ ဒီဆုကို ရသင့်လို့လား?"
"မင်းက သမ္မတ ရော်နယ်လ် (Ronald) နဲ့ ပရိုဖက်ဆာ မိုဟန် (Mohan) တို့နဲ့ ပူးတွဲပြီး ဆုရတာလေ၊ ဟုတ်တယ်မလား?"
"မဟုတ်ဘူး၊ ငါပြောချင်တာက မင်းကို ဆိုလိုတာပါ။"
သူ့ကို လူသိများတာကို မကြိုက်ပေမဲ့ တက်ဂယူကလည်း လူတွေကို ကယ်တင်ဖို့အတွက် ကြိုးစားခဲ့တာပါပဲ။ သူက ကျွန်တော့်ရဲ့ အစုရှယ်ယာနဲ့အတူ သူ့ရဲ့ ဝေစု အပြည့်အစုံကိုတောင် ပါဝင်လှူဒါန်းခဲ့သေးတာလေ။
ဒါပေမဲ့ တစ်ယောက်တည်း ဆုကို လက်ခံရယူရတာက ကျွန်တော့်ကို တစ်မျိုးကြီး အပြစ်ရှိသလို ခံစားရစေပါတယ်။
တက်ဂယူက ကျွန်တော့်ပုခုံးကို ပုတ်ပြီး ပြောလာပါတယ်။
"မင်းက ဘာလို့ အဲဒီလို အရာမျိုးအတွက် စိတ်ပူနေရတာလဲ? နိုဗယ်လ်ဆု တစ်ခုခုထက် ငါတို့ရဲ့ ခင်မင်ရင်းနှီးမှုက ပိုပြီး အရေးမကြီးဘူးလား?"
"……"
အဲဒါက သူပြောဖို့အတွက်တော့ အရမ်းကို လန်းဆန်းမိုက်ကန်းလွန်းတဲ့ စကားစု တစ်ခုပါပဲ။
တက်ဂယူက လက်ပိုက်လိုက်ပါတယ်။
"နိုဗယ်လ်ဆုအကြောင်း ပြောလို့ သတိရသွားတာ၊ ငါလည်း သေခါနီးရင် OTK ဆု လိုမျိုး တစ်ခုခုကို ဖန်တီးရမလား?"
"ဟင်? OTK ဆု ဟုတ်စလား?"
"ဂိမ်းတွေ၊ အန်နီမေးရှင်းတွေ၊ မန်ဂါတွေနဲ့ ယေဘုယျအားဖြင့် ဝတ္ထုတွေအတွက် ဆုပေးပွဲလေ။ OTK ဂိမ်းဆု၊ OTK အန်နီမေးရှင်းဆု လိုမျိုးပေါ့။ ဆုကြေးငွေက တစ်ယောက်ကို ဒေါ်လာ ၁ သန်း ဝန်းကျင်လောက် ဖြစ်ရင် ကောင်းမလား။ လူကြိုက်များတဲ့ ယဉ်ကျေးမှုခေတ်ရေစီးကြောင်း (Subculture) မှာ အဂုဏ်သိက္ခာအရှိဆုံးဆု ဖြစ်လာမယ်ဆိုရင် တကယ်ကို အကောင်းဆုံးပဲ ဖြစ်မှာ။"
"မင်း တကယ် လုပ်တော့မလို့လား?"
"ဘာလို့ မလုပ်ရမှာလဲ? အဲဒီဆိုရင် နိုဗယ်လ်လိုပဲ ငါ့နာမည်က subculture ရဲ့ သမိုင်းမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့မှာပေါ့၊ ဟုတ်တယ်မလား?"
"……"
အဲဒါက အိုတကူဆု (Otaku Prize) လို့ပဲ အမည်တွင်သွားမှာ သေချာပါတယ်။
***
လေယာဉ်ဟာ အော်စလို ဂါဒါမိုအန် လေဆိပ် (Oslo Gardermoen Airport) မှာ ဆင်းသက်ခဲ့ပါတယ်။
X-Cop လုံခြုံရေး အစောင့်အရှောက်တွေက ကျွန်တော်တို့ထက် အရင် ရောက်ရှိနှင့်နေပြီး လုံခြုံရေး ပြင်ဆင်မှုတွေကို ပြီးစီးအောင် လုပ်ဆောင်ထားခဲ့ကြပါပြီ။ လေဆိပ်ရှေ့မှာတော့ လူအုပ်ကြီးက အသင့် စုဝေးလို့နေပါပြီ။
ကျွန်တော်တို့လည်း စောင့်ဆိုင်းနေတဲ့ ကားပေါ်ကို တက်ခဲ့ကြပါတယ်။
မြို့လယ်ခေါင်ဆီကို ဝင်ရောက်လာတာနဲ့အမျှ ဆိုင်းဘုတ်တွေကို ကိုင်ဆောင်ထားကြတဲ့ ဆန္ဒပြသူတွေကို နေရာအနှံ့မှာ တွေ့မြင်ခဲ့ရပါတယ်။ ဆိုင်းဘုတ်အချို့ပေါ်မှာတော့ အင်္ဂလိပ်လို “ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ အလိုမရှိ” လို့ ရေးသားထားကြပါတယ်။
ရေနံ ယိုစိမ့်မှု မတော်တဆမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းမှာ ကူဝိတ်နိုင်ငံရဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့တွေက မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ရေနံကွင်းတွေကို ပိတ်သိမ်းပေးဖို့နဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီတဲ့ စွမ်းအင်စနစ်ဆီကို အပြည့်အဝ ကူးပြောင်းပေးဖို့ တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်း တောင်းဆိုနေကြပါတယ်။
လမ်းတွေပေါ်မှာ လျှပ်စစ်ကားတွေကို အများအပြား တွေ့မြင်နေရပါတယ်။ ကူဝိတ်နိုင်ငံဟာ ၅ နှစ်အတွင်း အတွင်းလောင်ကျွမ်း စက်ယန္တရားသုံး မော်တော်ယာဉ်တွေ ရောင်းချမှုကို ပိတ်ပင်မယ့် အစီအစဉ်ကို ကြေညာခဲ့ပြီး အမျိုးမျိုးသော မက်လုံးတွေ ပေးအပ်ခြင်းအားဖြင့် လျှပ်စစ်ကားတွေ လက်ခံသုံးစွဲလာအောင် မြှင့်တင်ဖို့ ကြိုးပမ်းအားထုတ်လာခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကျေးဇူးကြောင့် လျှပ်စစ်ကားတွေဟာ ကားအသစ် ရောင်းချရမှုရဲ့ ရာခိုင်နှုန်း ၃၀ ကျော်ကို အချိုးကျ ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး အဲဒါက ကမ္ဘာပေါ်မှာ အမြင့်ဆုံးနှုန်းထား ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့်မို့လို့ အဲဒါဟာ CarOS အတွက်လည်း အလွန်အရေးပါတဲ့ ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
ပြဿနာကတော့ လျှပ်စစ်ကားတွေ တိုးပွားလာတာနဲ့အမျှ လျှပ်စစ်မီး ပိုမို လိုအပ်လာတယ်ဆိုတာပါပဲ။ ဒါဟာ ကူဝိတ်နိုင်ငံမှာတောင် အဓိက အငြင်းပွားစရာ အချက်တစ်ချက် ဖြစ်နေပါတယ်။
အပူစွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေကို ပိုပြီး တည်ဆောက်ရမလား? နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွေကို တည်ဆောက်ရမလား? သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီတဲ့ ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုကို တိုးမြှင့်ရမလား? စသည်ဖြင့်ပေါ့လေ။
အပူစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုကတော့ ညစ်ညမ်းစေတဲ့ အရာတွေကို ရှောင်လွှဲလို့ မရအောင် ထုတ်လွှတ်ပါတယ်။ နျူကလီးယား ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှုကတော့ ထုတ်လုပ်မှုစရိတ် သက်သာပြီး ညစ်ညမ်းစေတဲ့ အရာတွေကို ပိုနည်းနည်း ထုတ်လွှတ်ပေမဲ့ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတွေကို စွန့်ပစ်ဖို့က ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ချာနိုဘိုင်း (Chernobyl) နဲ့ ဖူကူရှီးမား (Fukushima) လို မတော်တဆမှုမျိုးတွေကိုတော့ မပြောတော့ပါဘူး။
အကောင်းဆုံး ရွေးချယ်စရာကတော့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီတဲ့ စွမ်းအင်ပါပဲ၊ ဒါပေမဲ့……
"တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ပြောရမယ်ဆိုရင် လုံးဝ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ စွမ်းအင်ဆိုတာမျိုး မရှိပါဘူး။"
လေအားစွမ်းအင်၊ ရေအားစွမ်းအင်၊ ဆိုလာ သာမယ်လ် (Solar Thermal)၊ ဆိုလာ ဖိုတိုဗို့တစ် (Solar Photovoltaic) နဲ့ ဘူမိဓာတ်အားစွမ်းအင် (Geothermal) တွေကို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လိုက်ဖက်ညီတဲ့ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်တွေအဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ရှိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ လေအားစွမ်းအင်က ကြီးမားတဲ့ ဆူညံသံတွေကို ထုတ်လွှတ်ပြီး ငှက်ပေါင်းမြောက်မြားစွာဟာ ဒလက်တွေနဲ့ တိုက်မိပြီး သေဆုံးကြရပါတယ်။ ဆိုလာ သာမယ်လ်နဲ့ ဆိုလာ ဖိုတိုဗို့တစ်တို့ကတော့ တိမ်ထူတဲ့ရက်တွေမှာ သုံးလို့မရဘဲ ဧရိယာအလိုက် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှု နည်းပါးတာကြောင့် မြေဧရိယာ အကျယ်အဝန်း ကြီးမားစွာ လိုအပ်ပါတယ်။ ရေအားစွမ်းအင်က ရေလမ်းကြောင်းတွေကို ပိတ်ဆို့ပြီး ဂድብဆောက်လုပ်ခြင်းအားဖြင့် မြစ်ချောင်းတွေရဲ့ ဂေဟစနစ်ကို ပြောင်းလဲပစ်ပါတယ်။ ဘူမိဓာတ်အားစွမ်းအင်က မြေအောက် စွမ်းအင်စီးဆင်းမှုကို ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်ပွားစေနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်ကို သယ်ဆောင်လာပါတယ်။
တက်ဂယူက ခေါင်းညိတ်ပြပါတယ်။
"ဟွန့်၊ အသက်ဆက်ရှင်ဖို့အတွက် လူသားတွေက သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ဖျက်ဆီးမှုကို ရှောင်လွှဲလို့ မရဘူးပေါ့လေ။"
အဓိက အချက်ကတော့ ဘယ်လောက်အထိ အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် လျှော့ချနိုင်မလဲ ဆိုတာပါပဲ။
အခုအချိန်အထိတော့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်စေဦးတော့ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုသာ ဦးစားပေးခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုဟာ ယခုအခါမှာ ပြင်းထန်တဲ့ အဆင့်ကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီး စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကိုပင် တားဆီးနှောင့်ယှက်နေပါတော့တယ်။
ကမ္ဘာ့အပူချိန်က တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် မြင့်တက်လာနေပြီး ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှု ဖြစ်စဉ်တွေကလည်း ပိုပြီး မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလာနေပါတယ်။
တရုတ်နိုင်ငံမှာဆိုရင် လေထုညစ်ညမ်းမှုက အလွန်တရာ ဆိုးရွားလွန်းလို့ မျက်နှာဖုံး မစွပ်ဘဲနဲ့ လမ်းလျှောက်သွားလာဖို့တောင် ခက်ခဲပါတယ်။ သူတို့ဟာ အသက်ရှူရလွယ်ကူစေဖို့အတွက် မြို့တွေနဲ့ နီးစပ်တဲ့ စက်ရုံတွေရဲ့ လည်ပတ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းရမယ့် အနေအထားအထိ ရောက်ရှိနေပါပြီ။
အနာဂတ်မှာ ဘယ်လို ဆက်ပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် လုပ်ရမလဲဆိုတာကို ကျွန်တော်တို့ စဉ်းစားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
နည်းပညာ တိုးတက်မှုက ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးနိုင်မလား?
***
ကျွန်တော်တို့ဟာ နာမည်ကြီး အမေရိကန် ဟိုတယ်ကွင်းဆက်တစ်ခု ဖြစ်တဲ့ Grand Pharos ဟိုတယ်မှာ တည်းခိုခဲ့ကြပါတယ်။
ကျွန်တော်လည်း ခရီးဆောင်အိတ်ကို ကြမ်းတမ်းစွာ ဖွင့်ပြီးနောက် အဲလီ (Ellie) ဆီကို ဖုန်းခေါ်ဆိုလိုက်ပါတယ်။
[နော်ဝေက ဘယ်လိုနေလဲ?]
“မြို့က အရမ်းလှတယ်။ မင်းသာ ငါနဲ့အတူ လိုက်လာခဲ့နိုင်ရင် ကောင်းမှာပဲ။”
[ဟီးဟီး၊ ငါလည်း လိုက်ချင်တာပေါ့။]
အဲလီက သူမရဲ့ လန်ဒန်မှာ ကျောင်းတက်နေတုန်းက နော်ဝေကို ခရီးထွက်ဖူးတယ်လို့ ပြောပြဖူးပါတယ်။
“အလုပ်ကိစ္စနဲ့ လာတာဆိုတော့လည်း မတတ်နိုင်ဘူးပေါ့လေ။”
နှစ်ကုန်ပိုင်းဆိုတာက ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတွေအတွက် မူလကတည်းက အလုပ်များတဲ့ အချိန်ကာလတစ်ခုပါပဲ။
[အဲဒီမှာ လှပတဲ့သူတွေ အများကြီးရှိတဲ့ မြို့လေ။ မျက်စိလျှောက်မကြည့်နဲ့နော်။]
“အဲလီထက် ပိုလှတဲ့ အမျိုးသမီးမှ မရှိတာ။”
အဲလီက ကျွန်တော့်စကားကြောင့် ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ရယ်မောလိုက်ပါတယ်။
[အဲဒါမှ မှန်ကန်တဲ့ သဘောထားပေါ့။]
ဖုန်းပြောဆိုမှုကို အဆုံးသတ်လိုက်ပြီးနောက်မှာတော့ ရေမိုးချိုးပြီး အနားယူလိုက်ပါတယ်။ ဒါရိုက်တာ ရွန်နယ်လ် (Ronald) နဲ့ ပရိုဖက်ဆာ မိုဟန် (Mohan) တို့ကတော့ မနက်ဖြန်မှ ရောက်ရှိလာကြဖို့ အစီအစဉ် ရှိပါတယ်။
ညစာစားချိန်လောက်မှာတော့ အသက် ၅၀ ဝန်းကျင်အရွယ် လူလတ်ပိုင်း အမျိုးသားတစ်ဦးက ကျွန်တော့်ဆီကို ဟိုတယ်ကို လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့ပါတယ်။ သူက အရပ်ရှည်ပြီး အသားအရည်က အလွန်ဖြူစွတ်ကာ ပုံမှန် ကော့ကေးရှန်း လူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်။
သူ့နာမည်ကတော့ နီကိုလပ်စ် ကားလ်ဆင် (Nicolas Carlsen) ပါပဲ။
သာမန်လူတွေက သူ့ကို ကောင်းကောင်း မသိကြပေမဲ့ ငွေကြေးဈေးကွက် အသိုင်းအဝိုင်းထဲက ဘယ်သူမဆို သူ့ကို အနည်းဆုံးတော့ တစ်ခါလောက် ကြားဖူးကြမှာပါ။ သူကတော့ နိုင်ငံပိုင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ရန်ပုံငွေဖြစ်တဲ့ နော်ဝေအစိုးရပင်စင်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (GPFG - Norwegian Government Pension Fund Global) ရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု စီမံခန့်ခွဲရေးဌာနရဲ့ အကြီးအကဲ ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ရှိမှာတော့ နော်ဝေနိုင်ငံပိုင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်မှာ ရှိနေတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေက အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံ အထိ ရှိပါတယ်။ အဲဒါက ကိုရီးယား အမျိုးသားပင်စင်ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (National Pension Service) ရဲ့ ပမာဏထက် နှစ်ဆကျော် ပိုများပါတယ်။ ဒါကြောင့် မီနာဂေးဈေးကွက်မှာ နော်ဝေအကြောင်း ပြောကြပြီဆိုရင် ပထမဆုံး စဉ်းစားမိကြတာက ဒီနိုင်ငံပိုင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ပါပဲ။
လည်ပတ်ငွေကြေးရဲ့ ရင်းမြစ်ကတော့ မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ကွင်းတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
သဘာဝအရင်းအမြစ်တွေရဲ့ ကောင်းချီးမင်္ဂလာကို ရုတ်တရက် ရရှိကြတဲ့ နိုင်ငံတွေက အဲဒီအရင်းအမြစ်တွေကို အလဟဿ ဖြုန်းတီးပစ်တတ်ကြပါတယ် ဒါမှမဟုတ် အုပ်စိုးသူ လူတန်းစားအချို့က လက်ဝါးကြီးအုပ် ထားတတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နော်ဝေကတော့ အဲဒီလောက်အထိ မိုက်မဲခဲ့ပါဘူး။
သူတို့က အရင်းအမြစ်တွေကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာနဲ့ တရားမျှတစွာ စီမံခန့်ခွဲခဲ့ကြပြီး အဖွဲ့ဝင်တွေက နိုင်ငံပိုင် ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ တစ်ခုကို ဖန်တီးကာ အနာဂတ်အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ သဘောတူညီခဲ့ကြပါတယ်။
စိမ်းစိုနေတဲ့ ရေနံ ကုန်ကြမ်းဈေးကွက်ဟာ ကုန်ကြမ်းဈေးကွက်တွေထဲမှာ အကြီးဆုံးဖြစ်သလို အပုံပျက်မှု (Distortion) အများဆုံး ဈေးကွက်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။
သာမန်ဈေးကွက်တစ်ခုမှာဆိုရင် ဈေးနှုန်းတွေကို ဝယ်လိုအားနဲ့ ရောင်းလိုအားတို့ ထိတွေ့ဆုံစည်းရာနေရာမှာ သဘာဝကျကျ သတ်မှတ်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရေနံ ဈေးကွက်ကတော့ ရောင်းချသူကို ဗဟိုပြုထားပြီး အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) ရဲ့ အပေါင်းပါ လုပ်ကြံဖန်တီးမှုတွေနဲ့ ထိန်းချုပ်ခံထားရပါတယ်။
ကောက်ကျစ်တဲ့ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတွေက ဈေးကွက်ရဲ့ သဘာဝအတိုင်း လည်ပတ်မှုကို ဖျက်ဆီးပစ်ပါတယ်။ အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေက ထောက်ပံ့မှုကို ပုံသေ ချိန်ညှိခဲ့ကြပြီး ဈေးနှုန်းတွေ ကောင်းကင်ယံသို့ ထိုးတက်သွားစေခဲ့ကာ ကမ္ဘာကြီးက ရေနံ အကျပ်အတည်း နှစ်ကြိမ်ကို ခံစားခဲ့ကြရပါတယ်။
ရေနံ ဆိုတာက ခေတ်သစ်ယဉ်ကျေးမှုရဲ့ အဓိက အစေ့အဆံ ဖြစ်နေတာကြောင့် ဒါကို လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘယ်ယဉ်ကျေးမှုမှ ရေနံ မပါဘဲ အသက်ရှင်ရပ်တည်နိုင်စွမ်း မရှိပါဘူး၊ ဒါကြောင့် ဘယ်လောက်ပဲ ဈေးကြီးနေပါစေ မျက်ရည်စက်လက်နဲ့ ဝယ်ယူခဲ့ကြရပါတယ်။
မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ထုတ်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံတွေက အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) ရဲ့ အဖွဲ့ဝင်တွေ မဟုတ်ကြပေမဲ့ အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ ပူးပေါင်းကြံစည်မှုကနေ အစကတည်းက အကျိုးအမြတ်တွေ ရရှိခဲ့ကြတာပါပဲ။
ရေနံ ဈေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်လာသမျှ ကာလပတ်လုံး ဘယ်သူက ဘာလုပ်လုပ် ဘယ်သူက ဂရုစိုက်မှာလဲ၊ မကောင်းဘူးလား?
ထာဝရ တည်တံ့မယ်လို့ ထင်ရတဲ့ အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) ရဲ့ တစ်ဖက်သတ် ဆုပ်ကိုင်ထားမှုဟာ ကာတယ်လ် (Cartel) အပြင်ဘက်မှာ ကြီးမားတဲ့ ရောင်းချသူကြီး ပေါ်ထွက်လာတဲ့အခါမှာတော့ အက်ကြောင်းတွေ စတင် ထင်လာခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု က ရေနံရှဲလ် ကျောက်လွှာတွေကို ကွဲအက်စေပြီး အဲဒီထဲကနေ ရေနံ နဲ့ ဓာတ်ငွေ့တွေကို ထုတ်ယူနိုင်တဲ့ နည်းပညာကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့ပြီး အမြတ်အစွန်း ထွက်ရှိမှုကိုလည်း သေချာစေခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စိမ်းစို ရေနံ တင်သွင်းသူကနေ တင်ပို့သူအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေက ကြီးမားတဲ့ ထိုးနှက်ချက်ကို ခံစားခဲ့ကြရပါတယ်။
ဗင်နီဇွဲလား ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျ၊ အီရတ်၊ ကူဝိတ်၊ အီရန်၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနဲ့ အခြားနိုင်ငံတွေဟာ တင်ပို့မှု သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားတာကြောင့် အခက်အခဲတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရပါတယ်။
ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုတွေကို လုံလုံလောက်လောက် ပြုလုပ်ထားခဲ့ကြရင်တောင်မှ Brent ရေနံ တင်ပို့နေတဲ့ ယူကေ၊ နယ်သာလန်နဲ့ နော်ဝေနိုင်ငံတွေဟာ ရေနံ ဈေးနှုန်း ကျဆင်းမှုကြောင့် အခက်အခဲတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်နေရပါတယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီ ရေနံ ကွင်း ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုနဲ့ ရေနံ ယိုစိမ့်မှုကတော့ ကြီးမားတဲ့ ထိုးနှက်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာမှာ သေချာပါတယ်။
လက်ရှိမှာတော့ မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ကွင်းက လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းထားတဲ့ အနေအထားမှာ ရှိနေပြီး ပြန်လည်ပြုပြင်မှုတွေကို လုပ်ဆောင်နေပါတယ်။ ဆောင်းရာသီဆိုတာက ရာသီဥတု အကြောင်းရင်းတွေကြောင့် ရေနံ လိုအပ်ချက် မြင့်တက်လာတဲ့ အချိန်ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်ပင်လယ် ရေနံ ကွင်းက လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု ရပ်ဆိုင်းနေစဉ်မှာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း နိုင်ငံတွေက ဒူဘိုင်းရေနံစိမ်း ရေနံ တွေကို ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင် ရောင်းချပေးနေကြပြီး ဈေးနှုန်းတည်ငြိမ်ရေးအတွက် အထောက်အကူ ပြုနေကြပါတယ်။
ငွေကြေးဆိုင်ရာ ဆုံးရှုံးမှုတွေက ဆုံးရှုံးမှုတွေပါပဲ၊ ဒါပေမဲ့ ရေနံ ယိုစိမ့်မှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ပျက်စီးမှုကတော့ ပိုပြီး ပြင်းထန်တဲ့ ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ မြောက်ပင်လယ် ပတ်ဝန်းကျင်က နိုင်ငံတွေထဲမှာ နော်ဝေက အထိနာဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ အမည်းရောင် ရေနံ အလွှာတွေက ကမ်းရိုးတန်းကို ဖုံးလွှမ်းသွားခဲ့ပြီး တံငါသည်တွေက ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွေမှာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် လုပ်ဆောင်နေကြပါတယ်။
သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့တွေ ထကြွလာကြတာ အံ့သြစရာ မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါရိုက်တာ ကားလ်ဆင်က ကျွန်တော့်ကို ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်စကားနဲ့ နှုတ်ဆက်လာပါတယ်။
“စီအီးအို ကန်ဂျင်ဟူး ကို တွေ့ရတာ အရမ်းကို ဂုဏ်ယူဝမ်းမြောက်မိပါတယ်။”
“ကျွန်တော်လည်း အရမ်း ဝမ်းသာပါတယ်။ ခင်ဗျားနဲ့ အမြဲတမ်း တွေ့ဆုံချင်နေခဲ့တာပါ။”
ရန်ပုံငွေ ဘယ်နှစ်ခုက ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံကို စီမံခန့်ခွဲနေကြလို့လဲ?
သူက နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ ခန့်နဲ့ ကုမ္ပဏီ ၁၀,၀၀၀ မှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားတာကြောင့် လက်တွေ့အားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူက ပြည်တွင်း စတော့ရှယ်ယာတွေနဲ့ ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်တွေမှာလည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားပြီး ဆောဆောင်းအီလက်ထရောနစ် အပါအဝင် ကိုရီးယားရဲ့ အဓိက ကုမ္ပဏီကြီးတွေရဲ့ အဓိက ရှယ်ယာရှင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော်တို့ ကော်ဖီသောက်ရင်း စကားပြောဆိုခဲ့ကြပါတယ်။
ရိုးရိုးရှင်းရှင်း နှုတ်ဆက်ကြပြီးနောက်မှာတော့ သူက ပင်မအချက်ဆီကို ရောက်လာခဲ့ပါတယ်။
“ကျွန်တော် စီအီးအိုကို အဆိုပြုချက် နှစ်ခု တင်ပြချင်ပါတယ်။”
“ဘာတွေလဲ ခင်ဗျားရဲ့?”
“ပထမ အဆိုပြုချက်ကတော့ OTK ကုမ္ပဏီမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံချင်ပါတယ် ဆိုတာပါပဲ။ ခင်ဗျား သိတဲ့အတိုင်း နော်ဝေနိုင်ငံပိုင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ရန်ပုံငွေမှာ လည်ပတ်လုပ်ကိုင်ရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ မူဝါဒတစ်ခု ရှိပါတယ်။”
ကျွန်တော် ခေါင်းညိတ်လိုက်ပြီး ပြန်ပြောလိုက်ပါတယ်။
“ရေနံ ဈေးနှုန်းနဲ့ ဆက်စပ်မှု နည်းပါးတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေမှာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ မဟုတ်လား?”
“ဟုတ်ပါတယ်။”
သီးသန့် အရင်းအမြစ်တွေနဲ့ အသက်ရှင်နေကြတဲ့ နိုင်ငံတွေက အရင်းအမြစ် ဈေးနှုန်းတွေ မြင့်တက်လာတဲ့အခါ ကောင်းပေမဲ့ ကျဆင်းသွားတဲ့အခါမှာတော့ ကြီးမားတဲ့ ဆုံးရှုံးမှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ကြရပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့မှာ ရေနံ ဈေးနှုန်း ကျဆင်းမယ့် အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ဖို့ ဒီလို မူဝါဒကို ချမှတ်ထားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
OTK ကုမ္ပဏီ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေက ရေနံ ဈေးနှုန်းနဲ့ ဆက်စပ်မှု နည်းပါးပါတယ်။ အထူးသဖြင့် CarOS က လျှပ်စစ်ကားတွေကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်နေတာကြောင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေပါတယ်။
နော်ဝေက လျှပ်စစ်ကား လက်ခံသုံးစွဲလာအောင် မြှင့်တင်ရာမှာ အာရုံစိုက်ခဲ့သလို လျှပ်စစ်ကားနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေမှာလည်း ကြီးမားစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားပါတယ်။ နီကိုလာ (Nikola)၊ ဘီဝိုင်ဒီ (BYD)၊ အယ်လ်ဂျီ ქေမ် (LG Chem) စသည်ဖြင့်ပေါ့။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာကတော့ အဲဒီက ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ စတော့ရှယ်ယာ ဈေးနှုန်းတွေက မကြာသေးခင်က မကောင်းမွန်ခဲ့ပါဘူး။
နော်ဝေနိုင်ငံပိုင် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု ရန်ပုံငွေက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမယ်လို့ ပြောလာရင် ကုမ္ပဏီအများစုက လက်နှစ်ဖက် ဆန့်ပြီး ကြိုဆိုကြမှာ ဖြစ်ပေမဲ့ ကျွန်တော်ကတော့ နည်းနည်း ကွာခြားပါတယ်။
“ကျွန်တော်တို့က အခုလက်ရှိ အနေအထားမှာ အပို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရန်ပုံငွေတွေ လိုအပ်နေတဲ့ အခြေအနေမှာ မရှိပါဘူး။”
ဒါရိုက်တာ ကားလ်ဆင်က အဲဒီလို မျှော်လင့်ထားပြီးသား ပုံစံမျိုးနဲ့ ခေါင်းညိတ်ပြပါတယ်။
“အဲဒီအပိုင်းကို နောင်အခါမှာ ဆက်လက် ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်။ ကျွန်တော် ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ ပြောချင်တာကတော့ နိုင်ငံပိုင် ရန်ပုံငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကြံဉာဏ် ပေးဖို့ တောင်းဆိုချင်လို့ပါ။”
ကျွန်တော် အတွင်းထဲမှာ ထိတ်လန့်သွားခဲ့ပါတယ်။
OTK ကုမ္ပဏီအတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အဆိုပြုချက်ကိုတော့ အနည်းငယ် မျှော်လင့်ထားခဲ့မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ရန်ပုံငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အကြံပေးဖို့ တောင်းဆိုတဲ့ အဆိုပြုချက်ကတော့ လုံးဝ မမျှော်လင့်ထားခဲ့ပါဘူး။
အရင်းအနှီး ဈေးကွက်ဆိုတာက တစ်ဒေါ်လာကို တစ်မဲနှုန်းဆိုတဲ့ စည်းကမ်းချက်အတိုင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ရပ်တည်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ငွေပိုရှိတာက အခြေအနေအရ အမြဲတမ်း အသာစီးရစေပါတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီငွေက ကိုယ့်ငွေလား၊ တခြားသူ့ငွေလားဆိုတာကလည်း တကယ်တမ်းမှာ အရေးမကြီးပါဘူး။
ရှယ်ယာတန်ဖိုးက အလွန်ကြီးမားသော်လည်း လက်ရှိသုံးနိုင်သည့် ငွေသားပမာဏကို စစ်ဆေးကြည့်လိုက်လျှင်မူ ထိုမျှလောက် မများလှပေ။ အကယ်၍သာ ဤကမ်းလှမ်းမှုကို လက်ခံလိုက်မည်ဆိုပါက ငွေကြေးလောကအတွင်း ကျွန်တော့်၏ဩဇာတိက္ကမမှာ ပိုမိုကြီးမားလာလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
၎င်းတို့မှာ ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းဥစ္စာများ မဟုတ်ဘဲ နော်ဝေပြည်သူများ၏ င