အခန်း (၁၉၄)
မဟာငလျင်ကြီးသာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ပါက လူပေါင်း တစ်သန်းခန့် သေဆုံးနိုင်သည်ဟု ပါမောက္ခ မိုဟန်က သတိပေးခဲ့ဖူးသည်။
လူတွေက ၎င်းကို အဓိပ္ပာယ်မရှိသော စကားဟု ယူဆကာ လှောင်ပြောင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် မဟာငလျင်ကြီး အမှန်တကယ် လှုပ်ခတ်လာသောအခါ ထိုသို့သံသယဝင်ခဲ့မိခြင်းမှာ မည်မျှလောက် မှားယွင်းခဲ့ကြောင်း ပေါ်လွင်လာခဲ့သည်။
ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများသာ မလုပ်ထားခဲ့ပါက လူနှစ်သန်းခန့် သေဆုံးသွားခဲ့လျှင်တောင် အံ့ဩစရာ မရှိပေ။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် ထိုသို့ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ထားခဲ့ပါကတောင်မှ သေဆုံးသူနှင့် ပျောက်ဆုံးသူ စုစုပေါင်းအရေအတွက်မှာ ၇၀,၀၀၀ အထိ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများကို ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ရုပ်အလောင်းများ ပြန်လည်ရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ်သော်လည်း သေဆုံးသူစာရင်းမှာ ဆက်လက်မြင့်တက်နေဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ဆန်ဖရန်စစ်စကိုမြို့ကြီးမှာမူ လုံးဝ ပျက်စီးသွားခဲ့ရသည်။ တစ်ခုတည်းသော နှစ်သိမ့်စရာမှာ ဆီလီကွန်တောင်ကြား၏ တောင်ပိုင်းဒေသ၊ ဖရီမောင်နှင့် အုတ်ကလန်တို့မှာ ထိခိုက်ပျက်စီးမှု နည်းပါးခဲ့ခြင်းပင်တည်း။
ယခုကဲ့သို့ သမိုင်းတစ်လျှောက် အဆိုးရွားဆုံး ဘေးအန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ၎င်း၏ ခံနိုင်ရည်စွမ်းအားကို ဆက်လက်ပြသနိုင်ခဲ့သည်။
အစိုးရနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှာ ပုံမှန်အတိုင်း ဆက်လက်လည်ပတ်နေကြပြီး ငွေကြေးစနစ်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းစနစ်များမှာလည်း ပြဿနာတစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ ဆက်လက်လည်ပတ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
တကယ်တမ်းပြောရလျှင် မဟာငလျင်ကြီး မလှုပ်ခတ်မီက ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ရှုပ်ထွေးမှုများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ယခုအခါ အရာရာတိုင်းမှာ ပိုမိုချောမွေ့စွာ လည်ပတ်နေပုံ ပေါ်နေသည်။
ရိုနယ်လ်သည် ၎င်း၏ လက်ထောက်များနှင့်အတူ ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုတွင် နေထိုင်ကာ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်သွားသူများနှင့်အတူ ထမင်းစားသုံးပြီး ညအိပ်ခဲ့သည်။
ပြင်ပကိစ္စ အများစုကိုမူ ကက်ဘိနက်အဖွဲ့ထံ လွှဲအပ်ထားခဲ့ပြီး သူကမူ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းအပေါ်၌သာ အပြည့်အဝ အာရုံစိုက်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လက်ရှိအခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်သူလူထုကို အမြဲသိရှိစေရန် နေ့စဉ် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် သတင်းဌာနများကလည်း ဤလုပ်ငန်းစဉ်တွင် တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင်အားဖြည့်ပေးခဲ့ကြသည်။
၎င်းကို ပြဇာတ်တစ်ပုဒ်ကဲ့သို့ ရှုမြင်နိုင်သော်လည်း သမ္မတသည် ပြည်သူများနှင့်အတူ ရှိနေသည်ဟူသော အထင်အမြင်ကို ဖန်တီးပေးနိုင်ရန်အတွက်မူ လုံလောက်ပေသည်။
စွပ်စွဲပြစ်တင်ခံရမည့် အကျပ်အတည်းကြီး မဖြစ်ပွားမီက ရိုနယ်လ်၏ ထောက်ခံမှုနှုန်းမှာ သမိုင်းတစ်လျှောက် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော ၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ထိုးဆင်းသွားခဲ့ဖူးသည်။ ၎င်းမှာ ဖုန်းနံပါတ် မှားနှိပ်မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်ဟုပင် မကြာခဏ တင်စားပြောဆိုကြသော ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
သို့သော် မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့သော လူထုစစ်တမ်းတစ်ခုအရ ထောက်ခံမှုနှုန်းမှာ အံ့မခန်းဖွယ်ရာ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းအထိ မြင့်တက်လာကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ မဟာငလျင်အတွက် ၎င်းတို့၏ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ၏ ထိရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေးမြန်းသည့်အခါ ၉၇ ရာခိုင်နှုန်းသော လူတို့က အကောင်းဘက်မှ တုံ့ပြန်ဖြေကြားခဲ့ကြသည်။
ထိုကဲ့သို့သော ထောက်ခံမှုနှုန်းမျိုးမှာ အာဏာရှင်စနစ်ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများတွင်သာ ပိုမိုတွေ့ရတတ်သည့် ပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်။
တွေးကြည့်လျှင် ရိုနယ်လ်သာ မရှိခဲ့ပါက ထိုကဲ့သို့ ပြတ်သားသော ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အခြားမည်သူက ချမှတ်နိုင်မည်နည်း။
ဘေးအန္တရာယ် ကျရောက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သူ၏အစိုးရအဖွဲ့ကို အစကတည်းက တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော ရုရှားအရေးနှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရှုပ်တော်ပုံများအားလုံးမှာ မေ့ပျောက်သွားခဲ့ကြတော့သည်။
လက်ရှိအခြေအနေတွင် မည်သူမျှ ရိုနယ်လ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ဝံ့ခြင်း မရှိတော့ပေ။
စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသူများမှာ မျက်ရည်ကျလျက်နှင့် ခွင့်လွှတ်ပေးရန် တောင်းပန်လာကြပြီး ပါတီနိုင်ငံရေး မခွဲခြားဘဲ အကျပ်အတည်း စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် အနာဂတ် အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကိုပါ ပံ့ပိုးကူညီပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။
သို့သော် အချို့သူများမှာမူ တာဝန်ခံမှုမှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။
စွပ်စွဲပြစ်တင်မှုကို ဦးဆောင်ခဲ့ကြသော ဘုရင်ခံ ဗင်နီဇွဲလား ပြည်နယ် (မှတ်ချက် - Underwood) နှင့် ဒုသမ္မတ ဘောဝါ၊ ထို့အပြင် ဘလူးဘဲလ် တောမီးဘေးအန္တရာယ်၏ တာဝန်ရှိမှုကို ရိုနယ်လ်ထံသို့ လွှဲချခဲ့သော ဘုရင်ခံ မာတင် အိုဘရိုက်တို့မှာမူ နိုင်ငံရေးအရ အဆုံးသတ်သွားပြီဟုပင် ယူဆရပေတော့မည်။
***
ဒုက္ခသည်များ တရုန်းရုန်း ရောက်ရှိလာမှုကြောင့် ဒုက္ခသည်စခန်းများမှာ ပြည့်ကျပ်နေခဲ့သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာစစ်ကြီး နှစ်ခုအတွင်းက ၎င်း၏ ကြီးမားလှသော နည်းပညာစွမ်းပကားနှင့် ရင်သပ်ရှုမောဖွယ် ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းအားတို့ကို ကမ္ဘာကို ပြသခဲ့ဖူးသည်။
အမေရိကန် ကုမ္ပဏီများသည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် နယ်နိမိတ်နှင့် ထိစပ်နေသော နီဗားဒါးပြည်နယ်တွင် ကြီးမားသည့် ယာယီနေထိုင်ရာများကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ နည်းပညာကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ထုတ်လုပ်မှုစွမ်းရည်များကို အသုံးချခဲ့ကြသည်။
သစ်ပင်စိမ်းမရှိသော ထိုမြေပြန့်ဒေသတွင် ကြိုတင်ပြင်ဆင်ပြီးသား အိမ်ရာအမြောက်အမြား ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ မြို့ကို ပြန်လည်မတည်ဆောက်နိုင်မချင်း ဒုက္ခသည်များမှာ ထိုနေရာတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ နေထိုင်ကြရပေလိမ့်မည်။
အမေရိကန်အစိုးရက ရန်ပုံငွေ ကောက်ခံမှုကို တရားဝင် စတင်ခဲ့သည်။ ရက်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပင် ကောက်ခံရရှိသည့် ပမာဏမှာ ဒေါ်လာ ၁၀ ဘီလီယံ ကျော်လွန်သွားခဲ့သည်။
နိုင်ငံတိုင်းက ၎င်းတို့၏ ဘဏ္ဍာတိုက်များကို ဖွင့်လှစ်ကာ ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြပြီး ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများကလည်း ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာမှ ဘီလီယံပေါင်းများစွာအထိ လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်။ တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ လူတို့သည်လည်း အမေရိကန်နိုင်ငံ ပြန်လည်ထူထောင်လာစေရန် မျှော်လင့်လျက် အလှူငွေများထည့်ဝင်ရာတွင် ဆန္ဒအလျောက် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
ထို့အပြင် နိုင်ငံအသီးသီးမှ ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်းများနှင့် မီးသတ်သမားများလည်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ တစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်။ မဟာမိတ်နိုင်ငံများကမူ စစ်တပ်များကိုပင် စေလွှတ်ရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်။
မျက်နှာပန်းလှရန်အတွက် အချို့သောအကူအညီများကို ငြင်းပယ်တတ်ကြသော အခြားသမ္မတများနှင့် မတူဘဲ ရိုနယ်လ်ကမူ ထိုသို့မလုပ်ခဲ့ပေ။ သူက အကူအညီများကို ပိုမိုပေးပို့ရန်ပင် အားပေးတိုက်တွန်းခဲ့သည်။
"အမေရိကန်က အကူအညီတွေကို ပိုလိုတယ်ဗျာ။ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်တွေတုန်းက အမေရိကန်က ကမ္ဘာကြီးအတွက် ဘာတွေလုပ်ပေးခဲ့လဲဆိုတာကို တွေးကြည့်ကြပါ။ အခုကတော့ ပြန်ဆပ်ရမယ့် အချိန်ရောက်လာပါပြီ!"
ဤသည်မှာ တစ်ခါတည်း သေစရိတ်ပေးရုံမျှဖြင့် အတိတ်က ကျေးဇူးတရားများကို ပြန်လည်တောင်းဆိုခြင်းမျိုး မဟုတ်ပေ။ (အမေရိကန်သည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်နှင့်အညီ နိုင်ငံခြားအကူအညီများကို အများဆုံး ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည့် နိုင်ငံလည်း ဖြစ်သည်။)
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အကူအညီ လိုအပ်ချက်မှာ စစ်မှန်လှပေသည်။
ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို ခေတ္တဆိုင်းငံ့ထားနိုင်သော်လည်း ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးကမူ အရေးတကြီး လိုအပ်နေသည်။ ဘေးအန္တရာယ်၏ ကြီးမားကျယ်ပြန့်မှုကြောင့် စစ်တပ်ပင်လျှင် လူအင်အား မလုံလောက်မှုနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။
မဟာမိတ်နိုင်ငံများမှ တပ်ဖွဲ့များမှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ တစ်စထက်တစ်စ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြပြီး ရှာဖွေကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် အမေရိကန်စစ်တပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ချောမွေ့စွာ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြသည်။
တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံကမူ ယူကေပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံး လူအင်အားကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်နှင့် ထားရှိသည့် သွေးစွန်းသော မဟာမိတ်ဆက်ဆံရေးကြောင့် ဖြစ်ပေမည်...
"သူတို့က ငွေကြေးအစား လူအင်အားကို ပံ့ပိုးပေးဖို့ ရည်ရွယ်ထားပုံပဲ။"
"ကိုရီးယားမှာ အနိမ့်ဆုံးလုပ်ခလစာရဲ့ ဆယ်ပုံတစ်ပုံလောက်နဲ့ ငှားရမ်းအသုံးပြုလို့ရတဲ့ စစ်သားတွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။"
လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်အနည်းငယ်ကဆိုရင် ကျွန်တော်လည်း သူတို့ထဲက တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ဖူးတာပဲ။
ကျွန်တော်သည် ကျွန်တော့်ဘေးတွင် ထိုင်နေသော အင်ဂျင်ယုံ ကို လှမ်းကြည့်လိုက်သည်။
သူသည် ဖြစ်ရပ်ဖြစ်ပွားချင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားသို့ လေယာဉ်ဖြင့် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး အမေရိကန်ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ဝန်ထမ်းများကို ကြီးကြပ်ပေးကာ ကုမ္ပဏီ၏ အခြေအနေများကို စစ်ဆေးခဲ့သည်။ ရိုနယ်လ်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး ဆောဆောင်းအုပ်စုအနေဖြင့် လက်ရှိရော အနာဂတ်တွင်ပါ တတ်နိုင်သမျှ အပြည့်အဝ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။
ဤမဟာငလျင်ကြီးတွင် ဆောဆောင်းအီလက်ထရောနစ် သည် ကြီးမားလှသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကယ်ဆယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုခဲ့သော ပစ္စည်းကိရိယာ အများစုနှင့် ဒုက္ခသည်စခန်းများအတွင်းရှိ အီလက်ထရွန်နစ် ပစ္စည်းများမှာ ဆောဆောင်း၏ ထုတ်ကုန်များ ဖြစ်ကြသည်။
အအရေးအကြီးဆုံးမှာ ဘေးအန္တရာယ်ကျရောက်သည့် ဒေသများရှိ စမတ်ဖုန်း အသုံးပြုသူများ၏ အချက်အလက်များကို ဘေးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး ပေါင်းစပ်ဌာနချုပ်သို့ ချက်ချင်း ပေးပို့နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အသက်ပေါင်းများစွာကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ဤအချက်ကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အတွင်းရှိ ဆောဆောင်း၏ နာမည်ဂုဏ်သတင်းမှာ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။
ကျွန်တော်က ရိုနယ်လ်ကို သွားတွေ့ပြီး ပြန်လာရုံသာ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်ခဲ့သော်လည်း အင်ဂျင်ယုံ ကမူ ဤနေရာတွင် ရက်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက်နေထိုင်ကာ தன்னေဝ့ဝန်ထမ်းများကို ကူညီပေးနေခဲ့သည်။
'ပင်ပန်းနေပြီ မဟုတ်လားခင်ဗျာ။'
'ငါက အကောင်းသားပါ။'
ထိုသို့ပြောသော်လည်း သူ၏မျက်နှာမှာ အတော်လေး နွမ်းနယ်နေပုံ ပေါ်သည်။ ဥက္ကဋ္ဌ တစ်ဦး၏ ရာထူးနေရာဆိုသည်မှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား လုပ်အားပေးရသည့် အလုပ်မျိုး မဟုတ်ပေ။
အင်ဂျင်ယုံ သည် ချွေးများကို သုတ်လိုက်ရင်း ပြောလာခဲ့သည်။ 'ငါ သိပြီးသားပါ၊ ဒါပေမဲ့ ဒါ အမေရိကန်ပဲလေ။ ဘယ်လောက်ပဲ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားပါစေ၊ ကယ်ဆယ်ရေးနဲ့ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးကို ဒီလောက်မြန်မြန်ဆန်ဆန် ဆောင်ရွက်နိုင်တာက တကယ်ကို အထင်ကြီးစရာပဲ။ တကယ်လို့ ဒီလိုငလျင်မျိုး တရုတ်နိုင်ငံမှာသာ ဖြစ်ခဲ့မယ်ဆိုရင် လူပေါင်း တစ်သန်းကျော် သေဆုံးတဲ့အထိ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်သွားလောက်တယ်။'
မှန်ပေသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် စီချွမ်ငလျင်တုန်းကဆိုလျှင် တရုတ်အစိုးရအနေဖြင့် အစပိုင်းတွင် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်မရဘဲ ရှုပ်ထွေးသွားခဲ့ရာမှ သေဆုံးသူနှင့် ပျောက်ဆုံးသူ စုစုပေါင်း တစ်သိန်းကျော်အထိ ပါဝင်သော ထိခိုက်ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဖူးသည်။
'ဒါက အမေရိကန်ရဲ့ အစွမ်းအစပဲ။'
ကမ္ဘာ့စူပါပါဝါ နိုင်ငံကြီး ဖြစ်လာတာ အလကားတော့ မဟုတ်ပေ။
အင်ဂျင်ယုံ ပြုံးလိုက်သည်။
'ဆီလီကွန်တောင်ကြားက ကုမ္ပဏီတွေ ဘာမှမဖြစ်ဘဲ လွတ်မြောက်လာတာက တကယ်ကို ကြီးမားတဲ့ သက်သာရာရစရာပါပဲ။'
အက်ပဲလ်နှင့် ဂူเกิล (Google - မှတ်ချက် - ကုမ္ပဏီအမည်) တို့သည် ဆောဆောင်း၏ ပြိုင်ဘက်များဖြစ်သကဲ့သို့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ အကယ်၍ အိုင်တီစက်မှုလုပ်ငန်းကြီးသာ ပြိုလဲသွားခဲ့မည်ဆိုပါက တစ်ပိုင်းကွန်ဒတ်တာ (Semiconductor) လိုအပ်ချက်မှာ ရုတ်တရက် ကျဆင်းသွားမည်ဖြစ်ပြီး ဆောဆောင်းကိုလည်း ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်စေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
'ဒီငလျင်ကြီးက ပြောင်းလဲမှုတွေအများကြီးကို ယူဆောင်လာလိမ့်မယ်။ ရှေ့ဆက်ပြီး ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲဆိုတဲ့အပေါ် မူတည်ပြီး ကုမ္ပဏီတွေရဲ့ ကံကြမ္မာက အဆုံးအဖြတ်ခံရလိမ့်မယ်။'
ကျွန်တော် ခေါင်းညိတ်ပြလိုက်သည်။
'လူတိုင်း တော်တော်လေး အလုပ်ရှုပ်နေကြပုံပဲ။'
***
ကုမ္ပဏီများသည် ငလျင်၏ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက်များကို စတင်ပြင်ဆင်လာကြတော့သည်။
ရိုနယ်လ်က သမ္မတရာထူး စတင်ထမ်းဆောင်ချိန်ကတည်းက အမေရိကန် အလုပ်သမားများအတွက် အလုပ်အကိုင်များ ဖန်တီးပေးမည်ဟု ကြွေးကြော်ခဲ့သည်။ ဤရည်မှန်းချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ကုန်သွယ်ရေး အတားအဆီးများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း စက်ရုံများ တည်ဆောက်သည့် ကုမ္ပဏီများကို အခွန်ဆိုင်ရာ မက်လုံးများ ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။
အမှန်တကယ်ပင် ပြည်ပသို့ထွက်သွားခဲ့ကြသည့် အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများ၏ စက်ရုံများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်း (Reshoring) တွင် ရလဒ်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။
သို့သော်လည်း အလုပ်အကိုင် တိုးတက်လာမှုမှာမူ မျှော်လင့်ထားသလောက် မရှိခဲ့ပေ။
ဗီယက်နမ် သို့မဟုတ် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံတို့ရှိ အလုပ်သမားများနှင့် အမေရိကန် အလုပ်သမားများကြား လုပ်ခလစာ ကွာဟချက်ကို မည်သည့် အကျိုးခံစားခွင့်မျိုးနှင့်မျှ ဖုံးအဖုံးနိုင်သည်ဖြစ်ရာ ဤအချက်မှာ ရှောင်လွှဲ၍မရနိုင်ပေ။
မူလကမူ စက်ရုံများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခြင်းမှာ စက်ရوبန်နစ်နှင့် အလိုအလျောက် စနစ်များ တိုးတက်လာခြင်းကြောင့် အလုပ်သမား ဦးရေကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။
သို့သော်လည်း ဆန်ဖရန်စစ်စကို ငလျင်ကြီးကမူ အလုပ်လက်မဲ့ ပြဿနာကို တစ်ညတည်းဖြင့် ဖြေရှင်းပေးလိုက်တော့သည်။
ကယ်ဆယ်ရေး ပစ္စည်းများကို အမြန်ဆုံး ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ဆောက်လုပ်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ရန် လူတို့ အလစအလော အပြေးအလွှား လှုပ်ရှားနေကြသဖြင့် နေရာတိုင်းတွင် ရှုပ်ထွေးလှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နေခဲ့သည်။
ငလျင်၏ ထူးခြားသော အခြေအနေများကြောင့် နောင်လာမည့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း စီးပွားရေး တဟုန်ထိုး တိုးတက်မှု (Boom) ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဟု ပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ စက်မှုလုပ်ငန်း တည်ဆောက်ပုံနှင့် စီးပွားရေး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ ပြောင်းလဲသွားမည့် အလားအလာများလည်း ရှိနေခဲ့သည်။
အရေးအကြီးဆုံး မေးခွန်းမှာ ဤအခြေအနေမှ မည်သူက အကျိုးအမြတ် ရရှိမည်နည်းဟူသော အချက်ပင် ဖြစ်သည်။
နိုင်ငံတော် အမြင်အရဆိုလျှင် အမေရိကန်က ထိပ်တန်း ဦးစားပေးဖြစ်ပြီး တရုတ်က ဒုတိယ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း G2 အာဏာစက်အဖြစ် လျင်မြန်စွာ ထွန်းကားလာခဲ့သည့် တရုတ်ကို အမေရိကန်တို့က ဦးဆောင်အခန်းကဏ္ဍမှ ဖယ်ရှားပေးမည် မဟုတ်ပေ။
အရင်းအနှီးနှင့် နည်းပညာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် အမေရိကန်၏ မဟာမိတ် ဂျပန်နိုင်ငံမှာမူ လုံခြုံစိတ်ချရသော ပိုင်ဆိုင်မှုများကို နှစ်သက်မြတ်နိုးမှုကြောင့် ယန်းငွေ တန်ဖိုး မြင့်တက်လာခြင်းနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရကာ စျေးနှုန်း ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းတွင် သဘာဝအလျောက် နောက်ကျကျန်ခဲ့ရသည်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံကမူ နည်းပညာကို ပိုင်ဆိုင်ထားပြီး ဝမ်ငွေတန်ဖိုး ကျဆင်းသွားမှုကြောင့် လုံလောက်သော စျေးနှုန်း ယှဉ်ပြိုင်နိုင်စွမ်းကို ရရှိထားခဲ့သည်။
အရေးအကြီးဆုံးမှာ ငလျင်ကြီး ဖြစ်ပွားပြီးနောက်ပိုင်း အဓိက ကစားသမားမှာ ကိုရီးယား ဖြစ်နေခြင်းပင်တည်း။
OTK ကုမ္ပဏီ သည် အမေရိကန် ကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ရုံးချုပ်မှာ တောင်ကိုရီးယားတွင် တည်ရှိသည်။ ၎င်း၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ထည့်သွင်း စဉ်းစားမည်ဆိုပါက OTK ကုမ္ပဏီသည် အနာဂတ် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းကြီး၏ သော့ချက်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားရန် အလွန်ပင် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိနေသည်။
ကိုရီးယား ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် OTK ကုမ္ပဏီထံသို့ နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဆက်သွယ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ကိုယ်စားလှယ် ကန်ဂျင်ဟူး မှာ အမေရိကန်တွင်သာ ဆက်လက် ရှိနေခဲ့ပြီး ဒုတိယ ကိုယ်စားလှယ်ကိုလည်း အပြင်ဘက်တွင် မြင်တွေ့ရခဲလှသည်။
ဆက်သွယ်၍ရနိုင်သူ တစ်ဦးတည်းမှာ ကန်ဂျင်ဟူး ၏ လက်ယာရုံးထိုင်သူဖြစ်ပြီး K ကုမ္ပဏီ၏ ကိုယ်စားလှယ်လည်းဖြစ်သော ဆန်းယော့ပ် ပင် ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ၎င်းကိုပင် ဆက်သွယ်ရန် မလွယ်ကူလှပေ။
ဆန်းယော့ပ် သည် သူ၏ ရာထူးနေရာကို အလွန်ကောင်းစွာ သဘောပေါက် နားလည်ထားသည်။ ထို့ကြောင့် သူသည် မည်သူ့ကိုမျှ တွေ့ဆုံရန် ဆန္ဒမရှိဘဲ ကန်ဂျင်ဟူး ပြန်လာရန်သာ စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သည်။
တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများ အဆင်ပြေချောမွေ့စွာ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဘဏ္ဍာရေး ဈေးကွက်လည်း တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည် ကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း မသေချာမရေရာမှုများမှာ နေရာတိုင်းတွင် ဆက်လက် ရှိနေဆဲပင် ဖြစ်သည်။
ပထမ အကြောင်းရင်းမှာ ခိုင်မာအားကောင်းနေသော ဒေါ်လာငွေ ဖြစ်သည်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် ကြီးမားကျယ်ပြန့်သော ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာမည် ဖြစ်ရာ ထွန်းသစ်စ ဈေးကွက်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားခဲ့ကြသော ပိုင်ဆိုင်မှုများ အမေရိကန်သို့ ပြန်လည် စီးဆင်းလာမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။
ဤအချိန်တွင် နိုင်ငံခြားငွေများကို ရောင်းချပြီး ဒေါ်လာများကို ဝယ်ယူကြမည်ဖြစ်ရာ ထောက်ပံ့လိုနှင့် ဝယ်လိုအား သဘောတရားအရ ထွန်းသစ်စ ဈေးကွက် ငွေကြေးများ၏ တန်ဖိုး ကျဆင်းသွားပြီး ဒေါ်လာငွေ၏ တန်ဖိုးမှာ မြင့်တက်လာမည် ဖြစ်သည်။
ဤအခြေအနေမှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဂျပန်အရှေ့ပိုင်း မဟာငလျင်ကြီး ဖြစ်ပွားစဉ်က တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့နေခဲ့သော ဂျပန် အရင်းအနှီးများ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြန်လည်ရောက်ရှိလာကာ ယန်းငွေ တန်ဖိုး ယာယီ မြင့်တက်သွားခဲ့ခြင်းနှင့် ဆင်တူနေသည်။
ကာလ အတန်ကြာသည်အထိ အမေရိကန်သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ ငွေကြေးများကို စုပ်ယူနေသည့် မည်းမှောင်သော ကျင်းပမာ (Black hole) ပြုမူနေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။
თကယ်၍ ဒေါ်လာတန်ဖိုး အလွန်အကျွံ မြင့်တက်သွားခဲ့ပါက အမေရိကန်အတွက် အကျိုးမရှိနိုင်သဖြင့် ၎င်းတို့အနေဖြင့် တစ်စုံတစ်ရာသော အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်ရန် အလွန်ပင် ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိနေသည်။
ဒုတိယ အကြောင်းရင်းမှာ ရေနံ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
ရွှေ ဈေးနှုန်းများက တကယ့် စီးပွားရေး အခြေအနေအပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု မရှိသော်လည်း ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း ရေနံ ကမူ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုအပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိပေသည်။
'ဘစ်ဖ်ဝမ်း' (The Big One) ငလျင်ကြောင့် အနောက်ပိုင်းရှိ ကျောက်လွှာဓာတ်ငွေ့ (Shale) ကုမ္ပဏီများ လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရပြီး ထောက်ပံ့မှု ပြတ်လပ်မည်ကို စိုးရိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ရေနံ ဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်လာစေရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။
ရေနံ ဈေးနှုန်း နိမ့်ကျမှုဒဏ်ကို ကာလရှည်ကြာစွာ ခံစားခဲ့ကြရသော အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၊ ရုရှားနိုင်ငံနှင့် ဗင်နီဇွဲလား တို့ကမူ ဤအခြေအနေကို ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ခံကြိုဆိုပုံ ပေါ်နေကြသည်။ အိုပက် (ရေနံတင်ပို့သည့်နိုင်ငံများအဖွဲ့) က ရေနံ ဈေးနှုန်း မြင့်တက်လာမှုကို အသုံးချရန် ထောက်ပံ့မှုကို ကန့်သတ်မည့် လက္ခဏာများ ပြသလာသောအခါ ရိုနယ်လ်က မဟာဗျူဟာမြောက် ရေနံ အရန်အနောက်များကို ဈေးကွက်အတွင်းသို့ ထုတ်ရောင်းချမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။
အမေရိကန်သည် ရေနံ ရှော့ခ်ဖြစ်မှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် စစ်ပွဲများနှင့် ထောက်ပံ့မှု အတက်အကျများကို ကြိုတင်ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် တက္ကဆက်နှင့် လުဝီစီယားနားရှိ မြေအောက်လှိုဏ်ဂူများတွင် ကြမ်းခင်း ရေနံ စည်ပိုင်းသန်း ၆၀၀ ကျော်ကို သိုလှောင်ထားရှိခဲ့သည်။
ရိုနယ်လ်၏ ထုတ်ပြန်ချက် ထွက်ပေါ်လာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ယခင်က မြင့်တက်နေခဲ့သော ရေနံ ဈေးနှုန်းများမှာ ရုတ်တရက် ကျဆင်းလာခဲ့ရာ အမေရိကန်အတွက်သာမက ရေနံ တင်သွင်းမှုကို မှီခိုနေရသော နိုင်ငံအားလုံးအတွက်ပါ သက်သာရာ ရစေခဲ့သည်။
တတိယ အကြောင်းရင်းမှာ ကုန်ကြမ်းဈေးနှုန်းများ ရုတ်တရက် ထိုးတက်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်။
OTK ကုမ္ပဏီသည် အခြေအနေများ မဆိုးရွားလာမီကတည်းက ကုန်ကြမ်းများကို ဝယ်ယူစုဆောင်းရာတွင် အထူးအာရုံစိုက်ခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် သံမဏိကို အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။
အဖြစ်အပျက် မပေါ်ပေါက်မီအချိန်အထိ တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် သံမဏိ ပိုလျှံနေခဲ့ရာ ကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် ပိုလျှံနေသော လက်ကျန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချနိုင်သည်ဟု တွေးတောကာ စာချုပ်များကို အပြေးအလွှား ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။
နောက်ပိုင်းတွင် ဈေးနှုန်းများ ကောင်းကင်ယံသို့ ထိုးတက်သွားသောအခါ ပို့ဆောင်ရေး စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည့် သံမဏိနှင့် सिမင်တု ကုမ္ပဏီများမှာ ၎င်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို နောင်တရခဲ့ကြသော်လည်း ငွေပေးချေပြီးစီးသွားပြီဖြစ်ရာ စာချုပ်များကို ဖျက်သိမ်း၍ မရတော့ပေ။ သဘာဝအကျဆုံးမှာပင် ကျွန်ုပ်တို့ဘက်မှလည်း စာချုပ်ကို ဖျက်သိမ်းရန် မည်သည့်ရည်ရွယ်ချက်မျှ မရှိခဲ့ပေ။
ဤအခြေအနေသည် ဘဏ္ဍာရေး ကုမ္ပဏီများအပေါ်တွင်လည်း သိသာထင်ရှားသော သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။
ကံကောင်းထောက်မစွာဖြင့် ကြီးမားသော ဘဏ္ဍာရေး အဖွဲ့အစည်းများမှာ ရှေ့ပိုင်းက ဖြစ်ပျက်ခဲ့သော ရှုပ်ထွေးလှသည့် အခြေအနေ အမျိုးမျိုးကြောင့် အန္တရာယ် စီမံခန့်ခွဲမှုများကို ကြိုတင်လုပ်ဆောင်ထားပြီးဖြစ်ရာ အကယ်၍သာ ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုမရှိဘဲ ဤဖြစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့မည်ဆိုပါက လီမန် ဘရားသားစ် ကဲ့သို့သော အကျပ်အတည်းမျိုးသို့ ဦးတည်သွားစေနိုင်ခဲ့ပေလိမ့်မည်။
စဉ်းစားကြည့်လျှင် နှစ် ၂၀၀ ကျော် သမိုင်းကြောင်းရှိသော ဘေရင်းဘဏ် (Barings Bank) ဒေဝါလီခံရခြင်း၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကျသည့် အကြောင်းရင်းမှာ ဟန်ရှိုင်းမား မဟာငလျင်ကြီးပင် ဖြစ်လေသည်။ (ပြဿနာမှာ နစ်ခ် လီးဆင်၏ စထရပ်ဒယ်လ် ရောင်းချမှု ဖြစ်သော်လည်းပေါ့။)
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ ဘဏ္ဍာရေး အာဏာပိုင်များက ဈေးကွက် တည်ငြိမ်လာစေရန် ကြိုးပမ်းနေကြသော်လည်း ငွေကြေးရှားပါးမှု (Credit crunch) နှင့် LIBOR နှုန်းထားများ ရုတ်တရက် မြင့်တက်လာခြင်းတို့ကို ကြုံတွေ့ရခြင်းမှတော့ မလွတ်မြောက်နိုင်ခဲ့ပေ။
***
ဘစ်ဖ်ဝမ်း ငလျင်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့သည်မှာ တစ်ပတ်နှင့် ငါးရက် (၁၅ ရက်) တိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။
ရက်ပေါင်းများစွာ သတင်းမီဒီယာများကို အပူပေးခဲ့သော အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများကို ကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့သည့် သတင်းများမှာ ယခုအခါတွင်မူ ကျဲပါးလာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ကယ်ဆယ်ရေးသမားများကမူ နောက်ထပ် လူတစ်ဦးကိုပင်လျှင် အသက်ချမ်းသာရာ ရစေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကို ရပ်တန့်မသွားခဲ့ကြပေ။
အဆောက်အအုံအတွင်း၌ ၁၅ ရက်တိတိ ပိတ်မိနေခဲ့သော အသက် (၂၀) ကျော် အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့ချိန်တွင် လူတိုင်းက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ လက်ခုပ်တီး အားပေးခဲ့ကြသည်။
ကျွန်တော်သည် ရိုနယ်လ်နှင့်အတူ အနီးနားရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများဆီသို့ ကားမောင်းသွားရောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်တော်တို့ သွားလေရာရာ၌ ဘေးဒုက္ခသင့်သူများ၏ နွေးထွေးသော ကြိုဆိုမှုကို ခံစားခဲ့ရသည်။
အမေရိကန်ပြည်သူ အများအပြားက ကျေးဇူးတင်ရှိကြောင်း ပြောဆိုကာ ကျွန်တော့်လက်ကို ဆုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ကျွန်တော်ကလည်း ၎င်းတို့အား နှစ်သိမ့်စကားများ ဆိုခဲ့သည်။
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘေးဒုက္ခသင့်ခဲ့ရသူများအတွက် အမှတ်တရ ဝမ်းနည်းခြင်းများနှင့် ပြည့်နှက်နေသကဲ့သို့ ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် နာကျင်မှုများကို ကျော်လွန်ကာ ထရပ်ရန် မျှော်လင့်ချက်များဖြင့်လည်း ဖုံးလွှမ်းနေခဲ့သည်။
ပြန်လာသည့်လမ်းရှိ ကားပေါ်တွင် ကျွန်တော်က ရိုနယ်လ်အား ပြောလိုက်သည်။
"ကိုရီးယားကို ပြန်ဖို့အချိန် တန်ပြီလို့ ထင်တယ်ဗျာ။"