အခန်း (၁၄၆)
ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခု၏ အဓိကတာဝန်မှာ အမြတ်အစွန်းရရှိစေရန် ဖြစ်သည်။
သို့သော်လည်း ၎င်းတစ်ခုတည်းသာ မဟုတ်ပေ။ အလုပ်အကိုင်များ ဖန်တီးပေးခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများကို လစာပေးခြင်းနှင့် အခွန်အခများကို တိကျမှန်ကန်စွာ ပေးဆောင်ခြင်းတို့သည်လည်း ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခု၏ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တာဝန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခု ကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ဤတာဝန်ဝတ္တရားများမှာလည်း တိုးပွားလာစမြဲ ဖြစ်သည်။
ကြီးမားသောကော်ပိုရေးရှင်းများက ကမ္ဘာ့အဆင့်မီ လုပ်ငန်းကြီးများအဖြစ် ကြီးထွားလာနိုင်ခြင်းမှာ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးတည်း ကြိုးစားအားထုတ်မှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပါမည်လော။
ဥက္ကဋ္ဌ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုမှာ အရေးပါသည်မှာ မှန်သော်လည်း နိုင်ငံတော်၏ ပံ့ပိုးကူညီမှု၊ ကြိုးစားလုပ်ကိုင်နေကြသော ဝန်ထမ်းများနှင့် ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူသုံးစွဲကြသော စားသုံးသူများကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် ကော်ပိုရေးရှင်းတစ်ခု၏ အောင်မြင်မှုသည် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၏ အခြေခံအဆောက်အအုံအမျိုးမျိုးပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ကော်ပိုရေးရှင်းများသည် ငွေရှာရုံသက်သက်ထက်ကျော်လွန်၍ လူမှုရေးအရ အဓိပ္ပာယ်ရှိသော အခန်းကဏ္ဍများကို ဖြည့်ဆည်းပေးသင့်သည်။
ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံရှိ လုပ်ငန်းကြီးများသည် အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိနေကြသော်လည်း လူမှုရေးဆိုင်ရာ ထည့်ဝင်မှုများတွင်မူ များသောအားဖြင့် နှမြောတွန့်တိုကြသည်။ ငွေကြေးခိုးယူမှုများ မပြုလုပ်ဘဲ အခွန်ပေးဆောင်သင့်သည့် ပမာဏကိုသာ မနည်းထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြသည်။
ပြည်သူလူထုက အောင်မြင်နေသော ပြည်တွင်းလုပ်ငန်းများကို အကြောင်းမဲ့ ဝေဖန်နေခြင်းမဟုတ်ပေ။
ငွေစုဘဏ်အကျပ်အတည်းတွင် ထိခိုက်နစ်နာသူများအတွက် အလှူငွေပေးအပ်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပုံရိပ်အနည်းငယ် တက်လာသော်လည်း ကိုရီးယားနိုင်ငံရှိ ဆန်းယော့ပ် ၏ ပုံရိပ်မှာ အလွန်အမင်း ကောင်းမွန်လှသည်တော့ မဟုတ်ပေ။
အခွန်ရှောင်နယ်မြေများတွင် စာရင်းသွင်းထားခြင်းနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်သာ အဓိကထား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်းတို့ကြောင့် ကိုရီးယားတွင် ရှာဖွေထားသောငွေများကို အမေရိကန်သို့ ရွှေ့ပြောင်းနေသည်ဟူသော နားလည်မှုလွဲမှားမှုများနှင့် (မီဒီယာများက မကြာခဏ ထောက်ပြလေ့ရှိသည့်အတိုင်း) ရင်ဆိုင်နေရသည်။
တကယ်တမ်းတွင် L6 ဖြစ်စဉ်အတွင်း ဆင်းသက်လာသော ငွေကြေးဆိုင်ရာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ဖယ်ရှားလိုက်ပါက ကိုရီးယားတွင် ရရှိသော အမှန်တကယ်အမြတ်မှာ အလွန်နည်းပါးလှသည်။ တွဲဖက်လုပ်ငန်းဖြစ်သော K ကုမ္ပဏီက ကိုရီးယားတွင် ဝင်ငွေဖန်တီးပေးနေသော်လည်း ၎င်းမှာ စုစုပေါင်းဝင်ငွေ၏ အလွန်သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကိုရီးယားတွင် ရုံးချုပ်ရှိသော ဆန်းယော့ပ် အနေဖြင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွက် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အကျိုးပြုရန် လိုအပ်သည်။
ဒါဆိုရင် သူတို့ တကယ်တမ်း ဘာလုပ်ပေးနိုင်မလဲ။
ကျွန်ုပ်၏ အတွေးများကို ကြားပြီးနောက် တက်ဂယူ က "အရင်တစ်ခါလိုမျိုး လှူလိုက်ရုံပဲ မဟုတ်ဘူးလား" ဟု မေးသည်။
"လှူလိုက်ရင်တောင် အဲဒီငွေတွေကို ဘယ်လိုပုံစံနဲ့ အသုံးပြုမလဲဆိုတဲ့အပေါ်မှာ သံသယတွေ ရှိနေဦးမှာပဲ။"
လှူဒါန်းရေးအဖွဲ့အစည်းများက ရန်ပုံငွေများကို အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် တာဝန်ရှိသူများက ငွေကြေးဆိုင်ရာ ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် သုံးစွဲနေခြင်းများမှာ ရှားပါးသည်တော့ မဟုတ်ပေ။
ထို့ကြောင့်ပင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလှူအတန်းအများဆုံးပြုလုပ်သော ဘီလ်ဂိတ်စ်သည် အမျိုးမျိုးသော ပရဟိတလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ရန်အတွက် သူ၏ကိုယ်ပိုင်ဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။
ငွေကြေးပေးကမ်းရုံသက်သက်ထက်ကျော်လွန်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ပါဝင်လိုသည့်စိတ်ကို ကျွန်ုပ် စတင်ခံစားလာရသည်။
"ကျွန်တော် နားလည်ပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ကိုရီးယားမှာ လူငယ်အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာက အရမ်းဆိုးရွားနေတာကိုး။"
အလုပ်အကိုင်ရှာမရသည့်အတွက် ဘွဲ့ရခြင်းကို ရွှေ့ဆိုင်းနေကြသော သို့မဟုတ် အစိုးရဝန်ထမ်းစာမေးပွဲကိုသာ အဓိကထားဖြေဆိုနေကြသော လူငယ်ပေါင်းများစွာ ရှိနေသည်။
သမ္မတကြီးက အလုပ်အကိုင်မရှိဟု အော်ဟစ်ပြောဆိုနေစဉ်မှာပင် "တောင်ကိုရီးယားမှာ လူငယ်တွေ လုံးဝမကျန်တော့တဲ့အထိ ကြိုးစားကြည့်ပါ။ လူငယ်တွေ အကုန်ဘယ်ရောက်သွားလဲလို့ မေးရင် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ကို သွားကြတယ်လို့ ဖြေလိမ့်မယ်" ဟု ပြောကာ လူငယ်များကို ပြည်ပထွက်အလုပ်လုပ်ရန် အားပေးနေခြင်းက အလုပ်ရှာဖွေနေသူများ၏ စိတ်ဓာတ်ကို လုံးဝပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားစေသည်။
တကယ်တော့ ပြည်ပထွက်အလုပ်လုပ်ရန် အားပေးခြင်းမှာ မူလကတည်းက ပြဿနာမဟုတ်ပေ။
အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခြင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းနှင့် အလုပ်ရှာဖွေသူများအကြား မကိုက်ညီမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းကို ပြည်တွင်း၌ မဖြေရှင်းနိုင်ပါက ပြည်ပတွင် အဖြေရှာခြင်းမှာ နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။
သို့သော်လည်း ပစ်မှတ်ထားသည့်နိုင်ငံ၏ လိုအပ်ချက်နှင့် ထောက်ပံ့ပေးနိုင်မှုမှာ ကိုက်ညီရန် လိုအပ်သည်။ လူတွေကို ရမ်းသန်းပို့လိုက်ရုံနှင့် အဆင်မပြေနိုင်ပေ။
အရှေ့အလယ်ပိုင်း တွင် ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ တိုးတက်နေခဲ့သည့် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အခုသူတို့က အဲဒီမှာ ဘာသွားလုပ်ရမှာလဲ။
"ဒါဆို သူက ဘာလို့ ဒီလို အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့စကားတွေ ပြောနေတာလဲ။"
"ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ပါ့ခ်ဆီဟျောင်းဆိုတာ သာမန်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ဝင်ရောက်လာပြီး သမ္မတရာထူးအထိ တက်လှမ်းနိုင်ခဲ့တဲ့ လစာစားဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ဒဏ္ဍာရီပဲလေ။"
ထိုပုံရိပ်ကြောင့် သူသည် နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး သမ္မတရာထူးအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်။
ပါ့ခ်က Eunsung Industrial တွင် အလုပ်လုပ်စဉ်က ကိုရီးယား၏ စီးပွားရေးမှာ အမှန်တကယ်ပင် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်နေသည့် ကာလဖြစ်သည်။
အတိတ်ကာလတွင် ကုမ္ပဏီကြီးများ အောင်မြင်သောအခါ အသေးစားလုပ်ငန်းများလည်း ကောင်းမွန်ခဲ့ပြီး အိမ်ထောင်စုဝင်ငွေနှင့် သုံးစွဲမှုများ တိုးတက်လာကာ စီးပွားရေးစက်ဝန်းမှာ ကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို Trickle-down effect (အပေါ်မှအောက်သို့ စီးဆင်းလာသော အကျိုးကျေးဇူး) ဟု ခေါ်သည်။
သို့သော်လည်း စီးပွားရေးတိုးတက်မှုနှုန်း နိမ့်ကျနေသည့် ကာလများတွင် ဤ Trickle-down effect မှာ ကောင်းမွန်စွာ အလုပ်မဖြစ်တော့ပေ။
"စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အဆင်ပြေစေရမည်" ဟု အော်ဟစ်ကာ ကော်ပိုရေးရှင်းအခွန်များကို လျှော့ချပေးပြီး ယာယီအလုပ်သမားများနှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော အလုပ်အကိုင်များကို ခွင့်ပြုပေးနေခြင်းက ဘာများအကျိုးကျေးဇူး ရှိပါသလဲ။
ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများအတွက် အမြတ်အစွန်းတိုးရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ နည်းပညာဆန်းသစ်မှု သို့မဟုတ် ဈေးကွက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမှတစ်ဆင့် မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ လက်ခွဲလုပ်ငန်းများကို ဖိနှိပ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ ထောက်ပံ့ပေးသည့်ဈေးနှုန်းများကို လျှော့ချခြင်းက ကုန်ကျစရိတ်ကို လျော့ကျစေသည်။ ပုံမှန်ဝန်ထမ်းများအစား ယာယီဝန်ထမ်းများကို အသုံးပြုခြင်းက လုပ်အားခကုန်ကျစရိတ်ကို ပိုမိုလျှော့ချနိုင်ပြီး အမြတ်အစွန်းကို ပိုမိုတိုးပွားစေသည်။
နောက်ဆုံးတွင် ၎င်းသည် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများကိုသာ ကြွယ်ဝချမ်းသာစေပြီး သာမန်ပြည်သူများ၏ စီးပွားရေးကို ထိခိုက်စေသည်။ သို့သော်လည်း သမ္မတ၏ အမြင်မှာ ထိုခေတ်ကာလတွင်ပင် ရပ်တန့်နေဆဲ ဖြစ်သည်။
"စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို အဆင်ပြေစေခြင်း" ဆိုသည်မှာ ကော်ပိုရေးရှင်းကြီးများအတွက်သာ အကျုံးဝင်ကြောင်း ပြည်သူများ သိရှိသွားသောအခါ အစိုးရက "ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စီးပွားရေး" (Creative Economy) ဟူသော ကတ်ကို ရုတ်တရက် ထုတ်သုံးလာသည်။
"ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဆိုတာ ဘာလဲ။"
ကျွန်ုပ်သည် အစိုးရ၏ ကြေညာချက်ကို အသံထွက်၍ ဖတ်ပြလိုက်သည်။
"ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဆိုသည်မှာ ဖန်တီးနိုင်စွမ်းနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုမှတစ်ဆင့် အလုပ်အကိုင်များနှင့် ဈေးကွက်များကို ဖန်တီးရန် ရည်ရွယ်ပြီး ဖန်တီးနိုင်စွမ်းများ ပွင့်လန်းလာနိုင်မည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရန်အတွက် ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဦးဆောင်မှုကို မြှင့်တင်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။"
"ဒါဆို အဲဒါက ဘာကို ဆိုလိုတာလဲ။"
"…။"
ရိုးရိုးသားသားပြောရရင် ကျွန်ုပ်လည်း သေချာနားမလည်ပေ။
ဖန်တီးခြင်း၊ ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်း၊ ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စီးပွားရေးဦးဆောင်မှု၊ ဖန်တီးနိုင်စွမ်း၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းသစ် စသည်ဖြင့် ကောင်းမွန်သော ဝေါဟာရအားလုံးကို ထည့်သွင်းထားသော်လည်း ခိုင်မာသော အကြောင်းအရာ တစ်စုံတစ်ရာမှ မပါဝင်ပေ။
ပြောနေသူကိုယ်တိုင်က သူဘာပြောနေမှန်း သိရဲ့လားဟုပင် တွေးမိသည်။
"ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် အစိုးရက ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ပံ့ပိုးကူညီမှုစင်တာတွေကို နေရာတိုင်းမှာ ဆောက်လုပ်ဖို့ အခွန်ငွေတွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားတယ်။"
"သူတို့က ဘယ်လိုပံ့ပိုးကူညီမှုမျိုးတွေ ပေးတာလဲ။"
"လူငယ်လုပ်ငန်းရှင်များအတွက်ပေါ့။"
"ဪ! အဲဒါတော့ မဆိုးပါဘူး။ Startup လိုမျိုးတွေကို ပံ့ပိုးပေးတာလား။"
"မဟုတ်ဘူး၊ Food Truck (အစားအသောက်ရောင်းသည့်ကား) လိုမျိုးတွေ ပိုဖြစ်မယ်။"
"ဒါပေမဲ့ Food Truck တွေကလည်း အနည်းဆုံးတော့ ဖန်တီးမှုရှိတာပဲလေ။"
"ဒါပေမဲ့ သူတို့အများစုက လအနည်းငယ်အတွင်းမှာပဲ ပိတ်သွားကြတယ်။"
"…။"
တောင်ကိုရီးယားတွင် ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူဦးရေ မြင့်မားပြီး ပြိုင်ဆိုင်မှုမှာလည်း ပြင်းထန်သည်။
ဤအခြေအနေ၏ အကြီးမားဆုံးအကြောင်းရင်းမှာ IMF ကြောင့်ဖြစ်သည်မှာ အမှန်ပင်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ငွေကြေးအကျပ်အတည်းက ကိုရီးယားစီးပွားရေး၏ ပုံစံကို ပြောင်းလဲပစ်လိုက်သည်ဟု ဆိုလျှင် လွန်မည်မဟုတ်ပေ။
ထိုအချိန်က ကုမ္ပဏီများ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး အလုပ်မှ အနားယူကြရသူများမှာ စားဝတ်နေရေးအတွက် ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရန် အတင်းအကျပ် တွန်းအားပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။
ယခုအချိန်အထိပင် အလုပ်မှအစောကြီး အနားယူပြီးနောက် ကြက်ကြော်ဆိုင်ဖွင့်ခြင်းမှာ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ်တစ်ခုလို ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ရလဒ်အနေဖြင့် အငြိမ်းစားတစ်ဦး၏ တောက်ဘokki (ကိုရီးယားဆန်မုန့်) ဆိုင်နှင့် အစိုးရက ပံ့ပိုးပေးထားသော တောက်ဘokki ရောင်းသည့် Food Truck တစ်ခုတို့မှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေရခြင်းမှာ အလွန်ရယ်စရာကောင်းလှသည်။
လက်ရှိတွင် ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းဈေးကွက်မှာ အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေတွင် ရှိနေပြီး လုပ်ငန်းများစွာ ပိတ်သိမ်းနေရသည်။ ဤအခြေအနေတွင် အစိုးရ၏ Food Truck ရန်ပုံငွေပံ့ပိုးမှုက အောင်မြင်သော လုပ်ငန်းများအဖြစ် မရောက်ရှိနိုင်သည်မှာ မထူးဆန်းပေ။
အများအားဖြင့် ထို Food Truck များမှာ လအနည်းငယ်အတွင်း၌ပင် ပိတ်သိမ်းသွားကြသည်။
ရိုးရာဈေးများတွင် လူငယ်ဆိုင်ခန်းများအတွက် ပံ့ပိုးမှုအစီအစဉ်များလည်း ရှိသော်လည်း အခြေအနေမှာ Food Truck များနှင့် အလားတူပင် ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှာ အခွန်ထမ်းပြည်သူများ၏ ငွေကြေးများကို အလဟဿဖြစ်စေပြီး ဖွင့်လိုက်၊ ပိတ်လိုက် လုပ်နေရသည့် စက်ဝန်းတစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။
"အဲဒီငွေတွေနဲ့ Startup လုပ်ငန်းတွေကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့ရင် ကောင်းမှာ။"
ကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်း စတင်သူများအတွက် ပံ့ပိုးမှုအမျိုးမျိုး ရှိသော်လည်း Startup ဖန်တီးမှုအတွက် သိသာထင်ရှားသော ပံ့ပိုးမှုမျိုး မရှိခဲ့ပေ။
၎င်းမှာ လူငယ်အလုပ်လက်မဲ့ပြဿနာကို လျော့ပါးစေရန်အတွက် အစိုးရအဆင့်မှ Startup များကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးနေသည့် တရုတ်အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေသည်။
တရုတ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများကို သူတို့၏ အိပ်မက်အကြောင်း မေးမြန်းလိုက်လျှင် "စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု စတင်ခြင်း" ဟု ကျယ်လောင်စွာ ဖြေဆိုကြသည်။ သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံမှ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများကို ထိုအတိုင်း မေးမြန်းကြည့်ပါက အဖြေမှာ "အလုပ်တစ်ခု ရရှိခြင်း" ဟုသာ ဖြစ်နေတတ်သည်။
မိဘများကလည်း မိမိတို့၏ သားသမီးများကို Startup လုပ်ငန်းများ စတင်စေမည့်အစား ကုမ္ပဏီကြီးများတွင် အလုပ်ဝင်စေလိုခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဆရာဝန်၊ ရှေ့နေများ ဖြစ်စေလိုခြင်းကိုသာ ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။
ထိုအမြင်သဘောထား ပြဿနာများအပြင်၊ လက်ရှိ Startup ပတ်ဝန်းကျင်မှာလည်း ထိုသို့သော ကြိုးပမ်းမှုများကို အားပေးနိုင်သည့် အခြေအနေမျိုး မရှိသေးပေ။
ပြည်ပနိုင်ငံများနှင့် မတူဘဲ ကိုရီးယားတွင် အောင်မြင်သော Startup ဖြစ်ရပ်များမှာ နည်းပါးပြီး၊ ကျရှုံးမှုတစ်ခုသည် ပြင်းထန်သော ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုများဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည်။ ကျရှုံးမှုကို အသိအမှတ်မပြုတတ်သော လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုး၌ တည်ငြိမ်သည့် အလုပ်အကိုင်ကို ရှာဖွေခြင်းမှာ သဘာဝကျလှသည်။
ဟုတ်ပါသည်၊ ထိုသို့သော အခြေအနေမျိုးတွင်ပင် မိမိတို့၏ စိတ်အားထက်သန်မှုကို မီးမွှေးပြီး လုပ်ငန်းနယ်ပယ်သစ်များထဲသို့ ခုန်ဆင်းလာကြသည့် လူငယ်များ ရှိနေသော်လည်း၊ သင့်လျော်သော ပံ့ပိုးကူညီမှု မရှိခြင်းကြောင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဆင့်တွင် စမ်းတဝါးဝါးဖြစ်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပျက်အားငယ်ရခြင်းများနှင့်သာ ရင်ဆိုင်နေရသည်။
ဒါဟာ ကျွန်တော် အခု အလေးပေးလုပ်ဆောင်နေတဲ့ အချက်ပဲ။
"OTK Company က Startup တွေကို ပံ့ပိုးပေးရင် ဘယ်လိုနေမလဲ။"
"ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့လား။"
ကျွန်တော် ခေါင်းခါလိုက်သည်။
"အဲဒီလိုမျိုးတော့ မဟုတ်ဘူး။ ကော်ပိုရိတ် လူမှုရေးတာဝန်ယူမှု (CSR) အနေနဲ့ ပိုဖြစ်မယ်။"
အောင်မြင်နိုင်ခြေရှိတဲ့ Startup တွေကို မွေးထုတ်ပေးတာက ကောင်းပေမဲ့၊ ကျွန်တော်ကတော့ သူတို့ ကျရှုံးသွားရင်တောင်မှ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းနိုင်မယ့် ပတ်ဝန်းကျင်မျိုးကို ဖန်တီးပေးချင်တာပါ။
ကျွန်တော် အတွေးတွေကို စုစည်းပြီး တင်ပြချက်အတွက် လိုအပ်တဲ့ PPT ကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်။
ဒီအလုပ်ကို လုပ်နေရင်းနဲ့ တက္ကသိုလ် ပထမနှစ်တုန်းက အဖွဲ့လိုက် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရတဲ့ အမှတ်တရတွေ ပြန်ပေါ်လာတယ်။ ဆန်းယော့ပ် နဲ့အတူ ကော်ဖီဆိုင်မှာ တစ်ညလုံးထိုင်ပြီး တာဝန်တွေကို လုပ်ခဲ့ရတာတွေကို ပြန်သတိရမိတယ်...
ဘာပဲဖြစ်ဖြစ် ကြာမြင့်ပြီဖြစ်တဲ့အတွက် ဒီအလုပ်က မလွယ်ကူလှပါဘူး။ Shortcut တွေကိုလည်း အကုန်မေ့သွားပြီဖြစ်လို့ ဘာလုပ်ရမှန်း မသိတော့ပေ။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ယောက်ကိုပဲ လုပ်ခိုင်းလိုက်ရမလား။ တက်ဂယူ ကို ခေါ်လိုက်ရင် သူကတော့ အကောင်းဆုံး လုပ်ပေးနိုင်မှာပါ။
အဲဒီ Senior က PPT ဆွဲတဲ့နေရာမှာ တကယ့်ကို ထူးချွန်သူတစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်။
ကျွန်တော် ကွန်ပျူတာရှေ့မှာ ရုန်းကန်နေရချိန်မှာ စောင့်ကြည့်နေတဲ့ တက်ဂယူ က "မသိရင် ဘီလ်ဂိတ်စ်ကို ဖုန်းဆက်ပြီး မေးလိုက်ပါလား။ ခင်ဗျားဆက်ရင် သူကိုင်ချင်ကိုင်မှာပေါ့" ဟု ပြောလာသည်။
"……"
"တကယ်မလုပ်ဘူးမလား။"
***
"ကျွန်တော် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ အထက်ပိုင်းတာဝန်ရှိသူတွေကို အစည်းအဝေးအတွက် ခေါ်လိုက်တယ်။ အားလုံး အစည်းအဝေးခန်းထဲမှာ စုဝေးရောက်ရှိနေကြပြီး တက်ဂယူ နဲ့ Senior ဆန်းယော့ပ် တို့လည်း နေရာယူလိုက်ကြသည်။
"ဒီနေ့ ခင်ဗျားတို့ကို ခေါ်ရတဲ့အကြောင်းအရင်းက OTK Company အနေနဲ့ လူမှုရေးပံ့ပိုးကူညီမှု လုပ်ငန်းတွေကို စတင်လုပ်ဆောင်သင့်တယ်လို့ ထင်တဲ့အကြောင်း ဆွေးနွေးချင်လို့ပါ" ဟု ကျွန်တော် စတင်ပြောလိုက်သည်။
ကျွန်တော် PPT တင်ပြမှုကို စတင်လိုက်သည်။
မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အမေရိကန်၊ တရုတ်နှင့် တောင်ကိုရီးယားတို့၏ Startup အခြေအနေများကို ပြသထားသည့် စာရင်းဇယားများ ပေါ်လာသည်။ နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အလွန်ပင် ရှက်စရာကောင်းလှသည်။
"တောင်ကိုရီးယားရဲ့ Startup တွေမှာ လက်ရှိကြုံတွေ့နေရတဲ့ ပြဿနာက ဘာလို့ ထင်လဲ။"
အမြင်အမျိုးမျိုး ထွက်ပေါ်လာသည်။ ပြည်တွင်းဈေးကွက် သေးငယ်ခြင်း၊ အစိုးရ၏ ပံ့ပိုးမှု၊ အပျက်သဘောဆောင်သော အမြင်များ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုစွမ်းရည် အားနည်းခြင်း၊ ပြိုင်ဆိုင်မှုပြင်းထန်သော ဈေးကွက်အခြေအနေများ စသည်တို့ဖြစ်သည်။
Senior ဆန်းယော့ပ် က စကားစလာသည်။
"စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေက အကြီးမားဆုံး ပြဿနာမဟုတ်ဘူးလား။ လုပ်ငန်းသစ်အများစုက အမျိုးမျိုးသော စည်းမျဉ်းတွေကြောင့် တရားမဝင် ဖြစ်နေရတာလေ။"
ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း Startup ၁၀၀ ထဲက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းဟာ ကိုရီးယားမှာ တရားမဝင် ဖြစ်နေရတယ်ဆိုတဲ့ စာရင်းဇယားက ထူးဆန်းနေဦးမလား။
"ကားအသုံးပြုမှုမျှဝေခြင်း (Carpooling) စနစ်ကို စနစ်တကျ စတင်အကောင်အထည်ဖော်မယ်ဆိုရင် တက္ကစီလုပ်ငန်းရှင်တွေက ဆန့်ကျင်ကြမှာပဲ။"
"အနည်းဆုံးတော့ သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းတွေတော့ ရှိနေသေးတယ်၊ အဲဒါက ကံကောင်းတာပေါ့" ဟု ကျွန်တော် ပြန်ဖြေလိုက်သည်။
ဆန်းယော့ပ် က ခေါင်းခါလိုက်သည်။
"ဒါပေမဲ့ သူတို့က တချို့အရာတွေကို တားမြစ်ဖို့ ဥပဒေအသစ်တွေတောင် ထုတ်ပြန်ထားသေးတယ်လေ။"
Startup တစ်ခုက Hello Dealer ဆိုတဲ့ App ကို တီထွင်ခဲ့တယ်။ အဲဒါက ကားရောင်းသူနဲ့ အရောင်းကိုယ်စားလှယ်တွေကို ချိတ်ဆက်ပေးတဲ့ App ပါ။
အော့ဖ်လိုင်း ကားရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းတွေက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့ကြတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ ကားရောင်းဝယ်ရေးဈေးကွက်ကြီး တည်ရှိနေတဲ့ ကိုရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ခရိုင်မှ လွှတ်တော်အမတ် ကင်မ်တေးဆောင်းက ကားလေလံတင်ရောင်းချခြင်းအတွက် လိုအပ်သော ကားပါကင်နေရာနှင့် လေလံနေရာ အနည်းဆုံး ရှိရမည်ဆိုသည့် မော်တော်ယာဉ်စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်ကို တင်သွင်းပြီး အတည်ပြုခဲ့သည်။
ရလဒ်အနေနဲ့ Hello Dealer က လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းလိုက်ရမယ့် အခြေအနေကို ရောက်သွားခဲ့တယ်။
လူငယ်လုပ်ငန်းရှင် စိတ်ဓာတ်နဲ့ စတုတ္ထမြောက် စက်မှုတော်လှန်ရေးအကြောင်း ပြောနေကြပေမဲ့၊ ဒေသခံတွေက ကန့်ကွက်တယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်နဲ့ တရားဝင် Startup တစ်ခုကို တစ်ညချင်းမှာပဲ တရားမဝင် လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သွားအောင် လုပ်ပစ်လိုက်ကြတယ်။
အလားတူပဲ၊ အကယ်၍ အမျိုးသားလွှတ်တော်က သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းအက်ဥပဒေထဲက ကင်းလွတ်ခွင့်အပိုဒ်ကို ဖယ်ရှားလိုက်မယ်ဆိုရင် ကားအသုံးပြုမှုမျှဝေခြင်း (Carpooling) ကလည်း အဆုံးသတ်သွားလိမ့်မယ်။ တက္ကစီလုပ်ငန်းရှင်တွေက ဆန္ဒပြမယ်ဆိုရင် ဘယ်လွှတ်တော်အမတ်က နိုင်ငံရေးအမြတ်ထုတ်ဖို့ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲဆိုတာ ဘယ်သူမှ မသိနိုင်ဘူး။
"ဒါကြောင့် ကျွန်တော်က အလားအလာရှိတဲ့ Startup တွေကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရုံတင်မကဘဲ Startup တွေ ဖြစ်ပေါ်လာဖို့ အထောက်အကူပြုမယ့် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုကိုပါ ဖန်တီးပေးဖို့ စဉ်းစားနေတာပါ။"
မိုက်ကယ်က "ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ" ဟု မေးသည်။
ကျွန်တော် မျက်နှာပြင်ကို လှည့်လိုက်ပြီး "ကျွန်တော်တို့က Startup တွေအတွက် နေရာနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ပံ့ပိုးပေးမှာပါ။ အဲဒီအတွက် Co-working office (တွဲဖက်လုပ်ငန်းခွင်) တစ်ခု ဖန်တီးဖို့ စဉ်းစားနေပါတယ်" ဟု ပြန်ဖြေလိုက်သည်။
Senior တက်ဂယူ က "ဂန်နမ် မှာ Co-working office တွေ အများကြီး မရှိဘူးလား" ဟု မေးသည်။
"ဟုတ်ပါတယ်။"
Co-working office ဆိုတာ အဆောက်အအုံတစ်ခုလုံးကို ငှားရမ်းပြီး အသေးစား ရုံးခန်းနေရာတွေအဖြစ် ခွဲကာ ပြန်လည်ငှားရမ်းပေးတာမျိုးပါ။
အကျော်ကြားဆုံးနဲ့ အကြီးမားဆုံး Co-working ကုမ္ပဏီကတော့ Workspace ဖြစ်သည်။ သူတို့က ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့၊ မန်ဟက်တန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း နိုင်ငံပေါင်း ၁၆ နိုင်ငံ၊ မြို့ပေါင်း ၅၀ ကျော်အထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်။ ကိုရီးယားမှာလည်း ဂန်နမ်၊ ယယ်ယူဒို နဲ့ ဂွမ်ဟွာမွန်းတို့မှာ สาขา ဖွင့်လှစ်ထားသည်။
Co-working နေရာတွေအတွက် လိုအပ်ချက်ကို အတည်ပြုပြီးနောက်မှာ အလားတူ လုပ်ငန်းတွေ ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဂန်နမ် မှာ အဓိက အောင်မြင်နေကြသည်။
"Co-working office တွေရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က နေရာငှားရမ်းခြင်းကနေ ဝင်ငွေရှာဖို့ပါ။ ဒါကြောင့် ဈေးနှုန်းတွေကလည်း သိပ်မသက်သာပါဘူး။"
Co-working office တွေက နေရာအကျယ်အဝန်းအပေါ် မူတည်ပြီး မဟုတ်ဘဲ လူဦးရေအပေါ် မူတည်ပြီး ကောက်ခံပါတယ်။ လူနှစ်ယောက်အတွက် လုပ်ငန်းခွင် ပံ့ပိုးပေးဖို့ဆိုရင် အနည်းဆုံး ဝမ် ၁ သန်းလောက် ကုန်ကျပြီး ဒါဟာ ပုံမှန်ရုံးခန်းခနဲ့ နှိုင်းယှဉ်နိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ သူတို့မှာ အာမခံငွေ နည်းပါးခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်းနဲ့ အမျိုးမျိုးသော ဝန်ဆောင်မှုတွေကို ပေးအပ်ခြင်းမျိုး ရှိပါတယ်။
အခြေခံ ဝန်ဆောင်မှုတွေထဲမှာ ကော်ဖီနဲ့ ဘီယာ၊ ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားသူတွေအတွက် ကိရိယာများ၊ 3D ပရင်တာများ၊ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် စတူဒီယိုများ၊ လုံခြုံရေးစနစ်များ၊ အစည်းအဝေးခန်းများ၊ ရေချိုးခန်းများ၊ စာတိုက်ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အမျိုးမျိုးသော အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။
Startup များစွာ အတူတကွ ရှိနေခြင်းကြောင့် လိုအပ်သလို အသိုင်းအဝိုင်း တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည့် အလားအလာ ရှိသည်။
"ကျွန်တော် ရည်ရွယ်ထားတာက အဲဒီလိုမျိုးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ငှားရမ်းခ ဝင်ငွေရဖို့ မဟုတ်ဘဲ Startup တွေကို မွေးထုတ်ပေးဖို့ပါ။ ငှားရမ်းခကို တတ်နိုင်သမျှ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်အောင် ထားရှိမှာဖြစ်ပြီး ရုံးခန်းနေရာ ငှားရမ်းပေးရုံတင်မကဘဲ လိုအပ်တဲ့ ဝန်ဆောင်မှုတွေကိုပါ အဆင့်ဆင့် ပံ့ပိုးပေးသွားမှာပါ။ အဲဒီထဲမှာ ကုမ္ပဏီမှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များကြား ပိုင်ဆိုင်မှုအစုရှယ်ယာ ပြဿနာများ၊ ဆက်စပ်ကုမ္ပဏီများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ စာရင်းကိုင်၊ ဥပဒေရေးရာ၊ အခွန်အခ၊ စျေးကွက်ရှာဖွေရေး စသည်တို့ ပါဝင်ပါတယ်။ ကျရှုံးခဲ့ရင်တောင်မှ အန္တရာယ် အနည်းဆုံးဖြစ်အောင် ကြိုးပမ်းပေးပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံကြိုးစားနိုင်ဖို့ ကူညီပေးမယ်၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ပေးမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ကျွန်တော်တို့ကိုယ်တိုင် တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံပေးသွားမှာပါ။"
တက်ဂယူ က လက်တွေ့ကျသော မေးခွန်းတစ်ခုကို မေးသည်။ "ကုန်ကျစရိတ်က ဘယ်လောက်ရှိမလဲ။"
"လည်ပတ်စရိတ်တွေကိုတော့ နေထိုင်တဲ့ ကုမ္ပဏီတွေဆီက ရတဲ့ကြေးနဲ့ အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ကာမိမှာပါ။ ဒါကြောင့် ကနဦးကုန်ကျစရိတ်တွေကို ဖယ်လိုက်ရင် လစဉ် ငှားရမ်းခနဲ့ ဝန်ဆောင်ခ အနည်းငယ်လောက်ပဲ စီမံခန့်ခွဲရမှာပါ။"
အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် မိုက်ကယ်လီက ပြင်းပြင်းထန်ထန် ထောက်ခံသည်။
"ကိုရီးယားမှာ စိတ်အားထက်သန်တဲ့ Startup တွေ အများကြီး ရှိပါတယ်။ သူတို့ကို ပံ့ပိုးပေးတာဟာ တကယ်ကို လိုလားအပ်တဲ့ အလုပ်တစ်ခုပါ။"
မြှင့်တင်ရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဂျောင်ဂီဟုန်ကလည်း အလားတူ ခံစားရသည်။
"ဒါဟာ OTK Company ရဲ့ ပုံရိပ်နဲ့လည်း ကိုက်ညီပြီး ကျွန်တော်တို့ရဲ့ ကြော်ငြာအတွက်လည်း အများကြီး အထောက်အကူ ဖြစ်စေမှာပါ။"
Senior ဆန်းယော့ပ် က ခေါင်းညိတ်လိုက်သည်။
"ကုန်ကျစရိတ်နဲ့ ထိရောက်မှု (Cost-effectiveness) ကတော့ အတော်လေး ကောင်းမွန်ပုံရပါတယ်။"
ဟင်နရီက ဖြည့်စွက်ပြောသည်။
"ဒါဟာ လူမှုရေး ပံ့ပိုးကူညီမှု လုပ်ငန်းဆိုပေမဲ့ Startup တွေကို မွေးထုတ်ပေးပြီး တိုက်ရိုက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေ လုပ်မယ်ဆိုရင် တကယ့်ကို အမြတ်အစွန်းတွေ ရလာနိုင်ပါတယ်။"
ကျွန်တော် တင်ပြချက်ကို အဆုံးသတ်ပြီး တက်ရောက်လာသူတွေကို မေးလိုက်သည်။
"ထောက်ခံတဲ့သူတွေ လက်ညှိုးထောင်ပေးပါ။"
အားလုံးက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လက်ညှိုးထောင်လိုက်ကြသည်။
တက်ဂယူ က ကြည့်ရင်း ရေရွတ်လိုက်သည်။
"ကွန်မြူနစ်ပါတီ အစည်းအဝေးလိုပဲ။"